വിദ്ധശ്ചാസൌ വേദനാബുദ്ധിമുക്തഃ ഖേ സംതസ്ഥൌ താരകാഭിശ്ചിതാങ്ഗഃ
കുത്തേറ്റ് വേദനയും ചിന്തയും വിട്ട്, അവൻ ആകാശത്ത് നക്ഷത്രങ്ങൾ അലങ്കരിച്ച ശരീരത്തോടെ നിലകൊണ്ടു.
തേഷാം വിശേഷതോ ബ്രൂഹി ലക്ഷണാനി സ്വരൂപതഃ
അവയുടെ പ്രത്യേകതകളും യഥാർത്ഥ രൂപവും വിശദമായി പറയണം.
യാദൃശാ യത്ര സംചാരാ യസ്മിന് സ്ഥാനേ വസന്തി ച
അവയുടെ സഞ്ചാരങ്ങൾ എങ്ങനെ, എവിടെയാണ് അവയ്ക്ക് വാസം എന്നിവ പറയണം.
സംചാരസ്ഥാനമേവാസ്യ ധാന്യരത്നാകരാദിഷു
അവയുടെ സഞ്ചാരസ്ഥലങ്ങൾ ധാന്യങ്ങളിലും രത്നങ്ങളിലും മറ്റും തന്നെയാണ്.
നിത്യം ചരതി ഫുല്ലേഷു സരസാം പുലിനേഷു ച
അവൻ എപ്പോഴും പുഷ്പങ്ങൾ പൂക്കുന്നതും, തടാകങ്ങളുടെ തീരങ്ങളിലും സഞ്ചരിക്കുന്നു.
തസ്യാധിവാസഭൂമിത്തു കുഷീവലധരാശ്രയഃ
അവന്റെ വാസസ്ഥലം ഭൂമിയാണ്; വയലുകൾ അവന്റെ ആശ്രയമാണ്.
വീണാവാദ്യധൃങ് മിഥുനം ഗീതനര്തകശില്പിഷു
വീണ വായനയിൽ നിപുണമായ ദമ്പതികൾ, ഗായകരുടെയും നർത്തകരുടെയും കലാകാരന്മാരുടെയും ഇടയിൽ ഉണ്ട്.
മിഥുനം നാമ വിഖ്യാതം രാശിര്ദ്വേധാത്മകഃ സ്ഥിതഃ
ഇരട്ടയായി നിലകൊള്ളുന്ന, പ്രശസ്തമായ ആ ദമ്പതികളെല്ലാവരും അറിയുന്നു.
കേദാരവാപീപുലിനേ വിവിക്താവനിരേവ ച
വയലുകളിൽ, കുളംപുറങ്ങളിൽ, ഒറ്റപ്പെട്ട നദീതീരങ്ങളിലും അവൻ ഉണ്ടാകുന്നു.
വസതേ വ്യാധപല്ലീഷു ഗഹ്വരേഷു ഗുഹാസു ച
വന്യജീവികളുടെ ഗ്രാമങ്ങളിലും, മലക്കൊട്ടാരങ്ങളിലും, ഗുഹകളിലും അവൻ വസിക്കുന്നു.
ചരതേ സ്ത്രീരതിസ്ഥാനേ വസതേ നഡ്വലേഷു ച
സ്ത്രീകളുടെ ആനന്ദസ്ഥലങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുകയും, നനൽക്കാടുകളിൽ വസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
നഗരാധ്വാനശാലാസു വസതേ തത്ര നാരദ
നഗരമാർഗങ്ങളിലും, പാതശാലകളിലും അവൻ വസിക്കുന്നു, നാരദാ.
വിഷഗോമയകീടാദിപാഷാണാദിഷു സംസ്ഥിതഃ
വിഷം, പശുവിന്റെ ചാണകം, കീടങ്ങൾ, കല്ലുകൾ എന്നിവിടങ്ങളിലും അവൻ നിലകൊള്ളുന്നു.
വാജിശൂരാസ്ത്രവിദ്വീരഃ സ്ഥായീ ഗജരഥാദിഷു
കുതിരകളിലും ആയുധങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള വീരൻ, ആനകളിലും രഥങ്ങളിലും സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
മകരോ ഽസൌ നദീചാരീ വസതേ ച മഹോദധൌ
ആ മകരം നദികളിൽ സഞ്ചരിക്കുകയും, മഹാസമുദ്രത്തിൽ വസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ദ്യൂതശാലാചരഃ കുമ്ഭഃ സ്ഥായീ ശൌണ്ഡികസദ്മസു
കുംഭം ചതുരശാലകളിൽ സഞ്ചരിക്കുകയും, മദ്യവ്യാപാരികളുടെ വീടുകളിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
വസതേ പുണ്യദേശേഷു ദേവബ്രാഹ്നണസദ്മസു
അവൻ പുണ്യഭൂമികളിലും, ദേവന്മാരുടെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെയും വീടുകളിലും വസിക്കുന്നു.
ന കസ്യചിത് ത്വയാഖ്യേയം ഗുഹ്യമേതത്പുരാതനമ്
ഈ പുരാതന രഹസ്യം നീ ആരോടും വെളിപ്പെടുത്തരുത്.
പുണ്യം പുരാണം പരമം പവിത്രമാഖ്യാതവാന്പാപഹരം ശിവം ച
പാപം നീക്കുകയും, ശുഭം നൽകുകയും ചെയ്യുന്ന ഈ പുണ്യമായ, പുരാതനമായ, പരമമായ, വിശുദ്ധമായ കഥ ഞാൻ പറഞ്ഞുതന്നിരിക്കുന്നു.
ദാക്ഷായാണീ തസ്യ ഭാര്യാ തസ്യാമജനയത്സുതാന്
ദാക്ഷായിണി അവന്റെ ഭാര്യയായിരുന്നു; അവളിൽ നിന്ന് അവൻ പുത്രന്മാരെ ലഭിച്ചു.
യോഗാഭ്യാസരതൌ നിത്യം ഹരികൃഷ്ണൌ ബഭൂവതുഃ
ഹരിയും കൃഷ്ണനും എപ്പോഴും യോഗാഭ്യാസത്തിൽ ലീനരായിരുന്നു.
തപ്യേതാം ച തപഃ സൌമ്യൌ പുരാണവൃഷിസത്ത്മൌ
അവ സൗമ്യന്മാർ, പുരാതന വൃഷഭസ്വഭാവമുള്ളവർ, തപസ്സ് ആചരിച്ചു.
ഗൃമന്തൌ തത്പരം ബ്രഹ്മ ഗങ്ഗായാ വിപുലേ തടേ
അവിടെ, വിശാലമായ ഗംഗയുടെ തീരത്ത്, ഇരുവരും പരമാത്മാവിൽ ലയിച്ചവരായി വീട്ടിൽ പാർത്തി.
താപിതം തപസാ ബ്രഹ്മന് ശക്രഃ ക്ഷോഭം തദാ യയൌ
ബ്രാഹ്മണനേ, അവരുടെ തപസ്സുകൊണ്ട് പീഡിതനായ ഇന്ദ്രൻ അപ്പോൾ അലമുറയുയർത്തി.
രമ്ഭാദ്യാപ്സരസഃ ശ്രേഷ്ഠാഃ പ്രേഷയത്സ മഹാശ്രമമ്
അവൻ രംഭയെയും മറ്റു ശ്രേഷ്ഠയായ അപ്സരസുകളെയും ആ മഹാശ്രമത്തിലേക്ക് അയച്ചു.
സമം സഹചരേണൈവ വസന്തേനാശ്രമം ഗതഃ
തന്റെ കൂട്ടുകാരനായ വസന്തനോടൊപ്പം ഇന്ദ്രൻ ആ ആശ്രമത്തിലെത്തിച്ചു.
ബദര്യാശ്രമമാഗമ്യ വിചിക്രീഡുര്യഥേച്ഛയാ
ബദര്യാശ്രമത്തിലെത്തിയ ശേഷം അവർ ഇഷ്ടംപോലെ ആടിപ്പാടി.
നിഷ്പത്രാഃ സതതം രേജുഃ ശോമഭയന്തോ ധരാതലമ്
എപ്പോഴും ഇലകളില്ലാതെ മരങ്ങൾ ഭൂപ്രദേശത്ത് തങ്ങളുടെ ഭംഗിയാൽ തിളങ്ങി.
വസന്തകേസരീ പ്രാപ്തഃ പലാശകുസുമൈര്മുനേ
മഹർഷേ, വസന്തകാലം പലയാശപ്പൂക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് എത്തിയിരിക്കുന്നു.
തമേവ ഹസതേത്യുച്ചൈഃ വസന്തഃ കുന്ദകുഡ്മലൈഃ
വസന്തൻ കുന്ദപ്പൂക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് ഉച്ചത്തിൽ ചിരിച്ചു.