ദക്ഷസ്യ യജ്ഞം വിശതി ക്ഷയങ്കരേ ജാതോ ഋഷീണാം പ്രവരോ ഹി സാധ്വസഃ
വിനാശം വരുത്തുന്നവൻ ദക്ഷന്റെ യജ്ഞത്തിലേക്ക് കടന്നപ്പോൾ, മഹർഷിമാരിൽ പ്രധാനനായവൻ ഭയപ്പെട്ടു.
തസ്മാത് സ്ഥാനാദപാക്രമ്യ കുബ്ജാമ്രേ ഽന്തര്ഹിതഃ സ്ഥിതഃ
അവിടെ നിന്ന് പിന്മാറി വളഞ്ഞ മാവിൻകഴിലിൽ ഒളിഞ്ഞു നിന്നു.
സാ തു ജാതാ സരിച്ഛ്രേഷ്ഠാ സീതാ നാമ സരസ്വതീ
അവൾ സീതാ എന്ന പേരിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ നദിയായ സരസ്വതിയായി.
കാന്ദിശീകാ ലയം ജഗ്മുഃ സമഭ്യേത്യൈവ ശങ്കരമ്
കാണ്ടിശീകർ ശങ്കരനെ സമീപിച്ച് ലയത്തിലേർപ്പെട്ടു.
സമാസാദ്യ പുരോഡാശം ഭക്ഷ്യാശ്ച മഹാമുനേ
മഹാമുനിയേ, അവൻ പുരോഡാശവും മറ്റു ഭക്ഷ്യങ്ങളും ലഭിച്ചു.
ഉത്പത്യരുഹ്യ ഗഗനം സ്വമധിഷ്ഠാനമാസ്ഥിതഃ
അവൻ ഉയർന്ന് ആകാശത്തിലേക്ക് കയറി, തന്റെ സ്വസ്ഥലത്ത് എത്തി.
പുഷ്പാഞ്ജലിപുടാ ഭൂത്വാ പ്രണതാഃ സംസ്ഥിതാ മുനേ
പൂക്കളാൽ അഞ്ജലി ചുരുക്കി നമസ്കരിച്ച് അവർ നിന്നു, മുനിയേ.
ശക്രാദീനാം സുരേശാനാം കൃപണം വിലലാപ ഹ
ഇന്ദ്രനും മറ്റു ദേവേന്ദ്രന്മാരും വേണ്ടി അവൾ ദയനീയമായി വിലപിച്ചു.
തലപ്രഹാരൈരമരാ ബഹവോ വിനിപാതിതാഃ
തലക്കയറ്റംകൊണ്ട് അനേകം അമരന്മാരെ നിലത്തിടിച്ചു വീഴ്ത്തി.
ദൃഷ്ട്യഗ്നിനാ തഥൈവാന്യേ ദേവാദ്യാഃ പ്രലയീകൃതാഃ
കണ്ണിലെ അഗ്നിദൃഷ്ടിയാൽ മറ്റു ദേവന്മാരെയും അങ്ങനെ തന്നെ നശിപ്പിച്ചു.
ക്രോധാദ് ബാഹൂ പ്രസാര്യഥ പ്രദുദ്രാവ മഹേശ്വരമ്
കോപത്തിൽ കൈകൾ നീട്ടി, മഹേശ്വരനിലേയ്ക്ക് ഓടിപ്പോയി.
ബാഹുഭ്യാം പ്രതിജഗ്രാഹ കരേണൈകേന ശങ്കരഃ
ശങ്കരൻ രണ്ടുകൈകൊണ്ടും പിടിച്ചു, ഒരു കൈകൊണ്ട് അവനെ പിടിച്ചുനിന്നു.
കരാങ്ഗുലിഭ്യോ നിശ്ചേരുരസൃഗ്ധാരാഃ സമന്തതഃ
കൈവിരലുകളിൽ നിന്ന് ചുറ്റും രക്തം ഒഴുകി.
ഭ്രാമയാമാസ സതതം സിംഹോ മൃഗശിശും യഥാ
സിംഹം കുരങ്ങിനെ പോലെ അവനെ ഇടതൂക്കിയടിച്ചു.
ഭുജൌ ഹസ്വത്വമാപന്നൌ ത്രുടിതസ്നായുബന്ധനൌ
അവന്റെ കൈകൾ ദുർബലമായി, സ്നായുബന്ധങ്ങൾ ഒടിഞ്ഞു പോയി.
പ്രോവാചൈഹ്യേഹി കാപാലിന് പുനഃ പുനരഥേശ്വരമ്
അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും 'കാപാലിനേ, ഇവിടേ വാ' എന്ന് രഥേശ്വരനോട് പറഞ്ഞു.
മുഷ്ടിനാഹത്യ ദശനാഃ പാതിതാ ധരണീതലേ
മുഷ്ടിഘാതംകൊണ്ട് പല്ലുകൾ നിലത്തേക്ക് വീണു.
പപാത ഭുവി നിഃസംജ്ഞോ വജ്രാഹത ഇവാചലഃ
വജ്രാഘാതം ലഭിച്ച പർവതംപോലെ അവൻ ബോധംകെട്ട് നിലത്ത് വീണു.
നേത്രാഭ്യാം ഘോരരൂപാഭ്യാം വൃഷധ്വജമവൈക്ഷത
ഭയങ്കരമായ രണ്ടു കണ്ണുകളാൽ വൃഷധ്വജനെ നോക്കി.
നിപാതയാമാസ ഭുവി ക്ഷോഭയന്സര്വദേവതാഃ
അവനെ നിലത്തേക്ക് തള്ളിവിട്ടു; അതോടെ എല്ലാ ദേവന്മാരും ഭയപ്പെട്ടു.
നമസ്കൃത്യ തതഃ സര്വേ തസ്ഥുഃ പ്രാഞ്ജലയോ മുനേ
അവർ എല്ലാവരും നമസ്കരിച്ച് കയ്യുകൂപ്പി നിന്നു, മഹർഷേ.
ദദര്ശ ദഗ്ധും കോപേന സര്വാംശ്ചൈവ സുരാമുരാന്
കോപത്തിൽ ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും മുഴുവൻ ചുട്ടുകളയാൻ നോക്കി.
ഭയാദന്യേ ഹരം ദൃഷ്ട്വാ ഗതാ വൈവസ്വതക്ഷയമ്
ഹരനെ കണ്ടപ്പോൾ ഭയത്തിൽ മറ്റു ചിലർ യമലോകത്തിലേക്ക് പോയി.
ദൃഷ്ടമാത്രാസ്ത്രിനേത്രേണ ഭസ്മീഭൂതാഭവന് ക്ഷണാത്
അവന്റെ മൂന്നാം കണ്ണ് നോക്കിയ ഉടൻ തന്നെ അവർ ചാരമായി.
ദുദ്രാവ വിക്ലവഗതിര്ദക്ഷിണാസഹിതോ ഽമ്ബരേ
തടസ്സപ്പെട്ട ചലനത്തോടെ, തെക്കുഭാഗം കൂടെവെച്ച്, ആകാശത്തിലേക്ക് ഓടി.
ശരം പാശുപതം കൃത്വാ കാലരൂപീ മഹേശ്വരഃ
കാലസ്വരൂപനായ മഹേശ്വരൻ പാശുപതാസ്ത്രം എടുത്തു നിൽക്കുന്നു.
അര്ദ്ധേന ഗഗനേ ശര്വഃ കാലരൂപീ ച കഥ്യതേ
ആകാശത്തിന്റെ പകുതിയിൽ തന്റെ രൂപം വെച്ചുകൊണ്ട് ശർവൻ കാലത്തിന്റെ രൂപമായാണ് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്.
ലക്ഷണം ച സ്വരൂപം ച സര്വം വ്യാഖ്യാതുമര്ഹസി
അവന്റെ ലക്ഷണങ്ങളും യഥാർത്ഥ സ്വഭാവവും മുഴുവനായി വിശദീകരിക്കണം.
യേനാമ്ബരം മുനിശ്രേഷ്ഠ വ്യാപ്തം ലോകഹിതേപ്സുനാ
ലോകങ്ങളുടെ ഭാവി ഭാവിച്ചവൻ ആകാശം നിറച്ചത് ആരാണെന്ന്, മഹർഷിയേ, പറയാമോ?
മേഷോ രാശിഃ കുജക്ഷേത്രം തച്ഛിരഃ കാലരൂപിണഃ
മേഷം എന്ന രാശിയും, അഥവാ കുജന്റെ സ്ഥലം, ആ കാലസ്വരൂപന്റെ തലമായി പറയുന്നു.