ഭൂമിയിലെ ഏഴു പ്രധാന പർവതശ്രേണികളിൽ വിന്ധ്യയും പാരിയാത്രയും പ്രധാനമായവയാണെന്ന് പുരാണം പറയുന്നു. ഈ പർവതങ്ങൾ വിശാലവും ഉയർന്നതും മനോഹരവുമാണ്; അതിനാൽ അവ ശുഭമായ കുന്നുകളും അഗാധമായ ഭംഗിയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. വാതന്ധാമ, വൈദ്യുത, മൈനാക, സരസ് എന്നീ പർവതങ്ങളും ഇവരോടൊപ്പം ഉൾപ്പെടുന്നു. അങ്ങനെ ഉജ്ജയന, പുഷ്പഗിരി, അർബുദ, രൈവത, ശ്രീപർവത, കൊങ്കണ—ഇങ്ങനെ അനേകം പർവതങ്ങൾ ഈ ഭൂമിയിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഈ മഹാപർവതങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ലോകത്തിലെ പ്രധാന നദികൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. അവയുടെ നാമങ്ങൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കണം: ശതദ്രു, ചന്ദ്രിക, നീല, വിതസ്ത, ഇരാവതി, കുഹു—ഇവയാണ് ആദ്യത്തെ പ്രധാന നദികൾ. ഗോമതി, ധൂതപാപ, ബാഹുദ, സദൃശദ്വതി, സരു, ലൗഹിത്യ—ഇവയും ഹിമാലയത്തിന്റെ അടിവാരത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്. പർണാശ, നന്ദിനി, പാവനി, മഹി, ശിപ്ര, അവന്തി—പാരിയാത്രപർവതത്തിൽ നിന്നാണ് ഇവയുടെ ഉത്ഭവം. മണ്ഡാകിനി, ദശാര്ണ, ചിത്രകൂട്ടത്തിൽ നിന്നൊഴുകുന്ന നദി, പിപ്പലശ്രോണി, വിപാശ, വഞ്ജുലാവതി—ഇവയും അതുപോലെ. ഋക്ഷപർവതത്തിന്റെ അടിവാരത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച മറ്റുചില നദികളും, ബലവാഹിനി, വേണ, വൈതരണി, സിനീവാഹു, കുമുദ്വതി എന്നിവയും ഉണ്ട്. വിന്ധ്യപർവതത്തിന്റെ അടിവാരത്തിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന നദികൾ വിശുദ്ധവുമാണ്, പവിത്രവുമാണ്, ശുഭവുമാണ്. തുടർന്ന്, തുങ്ഗഭദ്ര, സുപ്രയോഗ, വായ്യ, കാവേരി—സഹ്യപർവതത്തിന്റെ അടിവാരത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിക്കുന്ന മഹാനദികളാണ്. സിനി, സുധാമാ, ശുക്ലശംഖത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചവയും ഇവരോടൊപ്പം ചേർക്കപ്പെടുന്നു. ഈ എല്ലാ നദികളും ലോകത്തിന്റെ മാതാക്കളാണ്; സമുദ്രത്തിന്റെ സ്ത്രീകളാണ്. ഭൂമിയുടെ വടക്കും നടുവും ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച ഈ ശുഭപ്രദേശങ്ങൾ സ്വതന്ത്രമായി ഈ നദികളുടെ ജലം കുടിക്കുന്നു. ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ മത്സ്യങ്ങൾ, കുസട്ട, കുണികുണ്ഡല, പാഞ്ചാലക, കോസലസ്ത്രികളും, ശക, സമശക, മധ്യദേശവാസികളും ജീവിക്കുന്നു. അപരാന്ത, ശൂദ്ര, പഹ്ലവ, ഖേടക, ശതദ്രവ, ലളിത്ത, പാർാവത, സമൂഷക, ശ്രത്രിയ, പ്രതിവൈശ്യ, വൈശ്യ, ശൂദ്രകുലങ്ങൾ—ഇവിടെയെല്ലാം ഇവർ വസിക്കുന്നു. ചൈന, തുഷാര, പല വിദേശികൾ, ലംപക, താവകാരാമ, ശൂലിക, തങ്കണ, താമസ, ക്രമമാസ, സുപാർശ്വ, പുണ്ഡ്രക—ഇവരും ഉണ്ട്. മാണ്ഡവ്യ, മാലവ്യ, ഉത്തരപഥവാസികൾ, പ്രവണ്ഗ, വാംഗേയ, മാംസഭോജികൾ, ബാലദന്തിക, പ്രഗ്ജ്യോതിഷ, ശൂദ്ര, വിദേഹ, താമ്രലിപ്തവാസികൾ—ഇവരും ഈ ഭൂമിയിൽ ജീവിക്കുന്നു. പുണ്ഡ്ര, കേരള, ചൗഡ, കുല്യ, രാക്ഷസ, മഹാരാഷ്ട്ര, മാഹിഷിക, കാലിംഗ, വലിന്ദ്യ, വിന്ധ്യമൗലേയ, വൈദർഭ, ദണ്ഡക—ദക്ഷിണദേശവാസികളായ ശാലകടങ്കട, പുലിയ, നീലചിഹ്നമുള്ളവർ, വ്രതികൾ, താമസസ്വഭാവമുള്ളവർ—എല്ലാവരും ഈ ഭൂമിയിലെ വിവിധ പ്രദേശങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു. ഭരകച്ച, സമഹേയ, സരസ്വത, ഉത്തരമർണ, ദശാര്ണ, ഭോജ, കിങ്കവർ, തുരുസ, തുംബര, വഹന, നൈഷധ—ഇവരും ഈ മഹാഭാരതഭൂമിയിൽ ജീവിക്കുന്നവർ ആണ്. ഈപോലെ, ഭൂമിയിലെ വിവിധ പർവതങ്ങളും അവയിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്ന മഹാനദികളും, അവയുടെ തീരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന ജനതകളും, അവരുടെ വൈവിധ്യവും മഹത്വവും പുരാണം വിശദീകരിക്കുന്നു.