ದಾತುರ್ಯಾಚಯಿತುರ್ಲಜ್ಜಾ ಕಥಂ ನ ಸ್ಯಾತ್ ಪದತ್ರಯೇ
ಕೊಡುವವನಿಗೂ ಕೇಳುವವನಿಗೂ ಕೇವಲ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆ ಕೇಳುವುದರಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಲಜ್ಜೆ ಇರದು?
ಏತಭ್ಯಃ ಕತಮಂ ದದ್ಯಾಂ ಸ್ಥಾನಂ ಯಾಚಸ್ವ ವಾಮನ
ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನಾನು ಕೊಡಲಿ? ನೀನು ಕೇಳು, ವಾಮನ.
ಏತಾವತಾ ತ್ವಹಂ ಚಾರ್ಥೀ ದೇಹಿ ರಾಜನ್ ಪದತ್ರಯಮ್
ಇಷ್ಟೇ ಸಾಕು, ನಾನು ಬೇಡುವವನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ರಾಜನೇ, ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನನಗೆ ಕೊಡಿ.
ಬಲಿರ್ಭೃಙ್ಗಾರಮಾದಾಯ ದದೌ ವಿಷ್ಣೋಃ ಕ್ರಮತ್ರಯಮ್
ಬಲಿ ಬೃಂಗಾರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಮೂರು ಹೆಜ್ಜೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು.
ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಕ್ರಮಣಾರ್ಥಾಯ ಬಹುರೂಪಂ ಜಗನ್ಮಯಮ್
ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು, ಅವನು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಜಗತ್ತಿನೆಲ್ಲವನ್ನೂ ತನ್ನಲ್ಲೇ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡನು.
ಸತ್ಯಂ ತಪೋ ಜಾನುಯುಗ್ಮೇ ಊರುಭ್ಯಾಂ ಮೇರುಮನ್ದರೌ
ಅವನ ಮೊಣಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸು ಇದ್ದವು; ಅವನ ತೊಡೆಯಲ್ಲಿ ಮೇರೂ ಮತ್ತು ಮಂದರ ಪರ್ವತಗಳು ಇದ್ದವು.
ಲಿಙ್ಗೇ ಸ್ಥಿತೋ ಮನ್ಮಥಶ್ಚ ವೃಷಣಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ
ಅವನ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಕಾಮದೇವನು ನೆಲೆಸಿದ್ದನು, ಅವನ ವೃಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು ಇದ್ದರು.
ವಲಿಷು ತ್ರಿಷು ನದ್ಯಶ್ಚ ಯಜ್ಞಾಸ್ತು ಜಠರೇ ಸ್ಥಿತಾಃ
ಅವನ ಮೂವರು ಮಡಿಲುಗಳಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು ಇದ್ದವು, ಅವನ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಗಳು ನೆಲೆಸಿದ್ದವು.
ಪೃಷ್ಠಸ್ಥಾ ವಸವೋ ದೇವಾಃ ಸ್ಕನ್ಧೌ ರುದ್ರೈರಧಿಷಠಿತೌ
ಅವನ ಬೆನ್ನಿನಲ್ಲಿ ವಸು ದೇವತೆಗಳು ಇದ್ದರು; ಅವನ ಭುಜಗಳಲ್ಲಿ ರುದ್ರರು ನೆಲೆಸಿದ್ದರು.
ಹೃದಯೇ ಸಂಸ್ಥಿತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಕುಲಿಶೋ ಹೃದಯಾಸ್ಥಿಷು
ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ನೆಲೆಸಿದ್ದನು, ಹೃದಯದ ಎಲುಬುಗಳಲ್ಲಿ ವಜ್ರಾಸ್ತ್ರ ಇದ್ದಿತು.
ಗ್ರೀವಾದಿತಿರ್ದೇವಮಾತಾ ವಿದ್ಯಾಸ್ತದ್ವಲಯಸ್ಥಿತಾಃ
ಅವನ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ತಾಯಿ ಅದಿತಿ ಇದ್ದಳು; ಆ ಭಾಗದ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವು ನೆಲೆಸಿತ್ತು.
ಧರ್ಮಕಾಮಾರ್ಥಮೋಕ್ಷೀಯಾಃ ಶಾಸ್ತ್ರಃ ಶೌಚಸಮನ್ವಿತಾಃ
ಧರ್ಮ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು, ಶುದ್ಧತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿದ್ದವು.
ಶ್ವಾಸಸ್ಥೋ ಮಾತರಿಶ್ವಾ ಚ ಮರುತಃ ಸರ್ವಸಂಧಿಷು
ಅವನ ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ ಮಾತರಿಶ್ವನು ನೆಲೆಸಿದ್ದನು, ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮರುತ್ಗಳು ಇದ್ದರು.
ಚನ್ದ್ರಾದಿತ್ಯೌ ಚ ನಯನೇ ಪಕ್ಷ್ಮಸ್ಥಾಃ ಕೃತ್ತಿಕಾದಯಃ
ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನು ಇದ್ದರು; ಅವನ ಕಣ್ಮುಚ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತ್ತಿಕಾದಿಗಳು ನೆಲೆಸಿದ್ದರು.
ತಾರಕಾ ರೋಮಕೂಪೇಭ್ಯೋ ರೋಮಾಣಿ ಚ ಮಹರ್ಷಯಃ
ಅವನ ರೋಮಕುಹರಗಳಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಇದ್ದವು, ಅವನ ರೋಮಗಳಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಇದ್ದರು.
ಕ್ರಮೇಣೈಕೇನ ಜಗತೀಂ ಜಹಾರ ಸಚರಾಚರಾಮ್
ಅವನು ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯಿಂದಲೇ, ಕ್ರಮವಾಗಿ, ಚಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡನು.
ನಕ್ಷಶ್ಚಾಕ್ರಮತೋ ನಾಭಿಂ ಸೂರ್ಯೇನ್ದೂ ಸವ್ಯದಕ್ಷಿಣೌ
ಅವನ ನಾಭಿಯಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿದನು; ಅವನ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು, ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಇದ್ದರು.
ಕ್ರಾನ್ತಾರ್ಧಾರ್ಧೇನ ವೈರಾಜಂ ಮಧ್ಯೇನಾಪೂರ್ಯತಾಮ್ಬರಮ್
ಅವನು ಅರ್ಧ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಂದ ವೈರಾಜ್ಯವನ್ನು ದಾಟಿದನು, ಮಧ್ಯದ ಹೆಜ್ಜೆಯಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನು ತುಂಬಿದನು.
ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡೋದರಮಾಹತ್ಯ ನಿರಾಲೋಕಂ ಜಗಾಮ ಹ
ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಆವರಿಸಿ, ಬೆಳಕಿಲ್ಲದ ಅಂಧಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
ಕುಟಿಲಾ ವಿಷ್ಣುಪಾದೇ ತು ಸಮೇತ್ಯ ಕುಟಿಲಾ ತತಃ
ಕುಟಿಲನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಕಾಲಿಗೆ ತಲುಪಿದ ಮೇಲೆ, ಅವನು ಮತ್ತೆ ಕುಟಿಲನಾದನು.
ಭಗವಾನಪ್ಯಸಂಪೂರ್ಣೇ ತೃತೀಯೇ ತು ಕ್ರಮೇ ವಿಭುಃ
ಮೂರನೇ ಹೆಜ್ಜೆ ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ಣವಾಗದಿದ್ದರೂ, ಭಗವಂತನು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವನು—
ತ್ವಂ ಪೂರಯ ಪದಂ ತನ್ಮೇ ನೋ ಚೇದ್ ಬನ್ಧಂ ಪ್ರತೀಚ್ಛ ಭೋಃ
"ನೀನು ನನಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಬಂಧನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು, ರಾಜನೇ!"
ಬಾಣಃ ಪ್ರಾಹಾಮರಪತಿಂ ವಚನಂ ಹೇತುಸಂಯುತಮ್
ಬಾಣನು ಅಮರರಾಧಿಪತಿಗೆ ಕಾರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ತುಂಬಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
ಕಥಂ ಬಲಿಂ ಪ್ರಾರ್ಥಯಸೇ ಸುವಿಸ್ತೃತಾಂ ಯಾಂ ಪ್ರಾಗ್ಭವಾನ್ ನೋ ವಿಪುಲಾಮಥಾಕರೋತ್
ನೀನು ಈಗ ಬಲಿಯಿಂದ ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ದಾನವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೀಯೋ, ಅದನ್ನೇ ನೀನೇ ಹಿಂದೆ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದೆ ಎಂಬುದು ಹೇಗೆ?
ದತ್ತಾ ಚ ತಾತೇನ ಹಿ ತಾವತೀಯಂ ಕಿಂ ವಾಕ್ಛಲೇನೈಷ ನಿಬಧ್ಯತೇ ಽದ್ಯ
ಅಷ್ಟು ದಾನವನ್ನು ಅವನ ತಂದೆಯೇ ಈಗಾಗಲೇ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ—ಹಾಗಾದರೆ ಇವತ್ತು ಮಾತಿನ ಆಟದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಏಕೆ ಬಂಧಿಸುತ್ತೀಯೆ?
ಶಕ್ತಸ್ತು ಸಂಪೂಜಯಿತುಂ ಮುರಾರೇ ಪ್ರಸೀದ ಮಾ ಬನ್ಧನಮಾದಿಶಸ್ವ
ಮುರಾಸುರನ ಶತ್ರುವೇ, ಅವನು ನಿನ್ನನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಶಕ್ತನಿದ್ದಾನೆ; ದಯವಿಟ್ಟು ಅವನನ್ನು ಬಂಧಿಸಬೇಕೆಂದು ಆದೇಶಿಸಬೇಡ.
ದೇಶೇ ಸುಪುಣ್ಯೇ ವರದೇ ಯಚ್ಚ ಕಾಲೇ ತಚ್ಚಾಶೇಷಂ ದೃಶ್ಯತೇ ಚಕ್ರಪಾಣೇ
ಚಕ್ರಧಾರಿಯೇ, ಈ ಪುಣ್ಯಭೂಮಿಯಲ್ಲಿಯೂ, ಶುಭ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ, ಎಲ್ಲವೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಕಾಲೋ ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಮೂಲಯೋಗೇ ಮೃಗಾಙ್ಗಃ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಂ ಪುಣ್ಯದೇಶಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್
ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ನಕ್ಷತ್ರದ ಪ್ರಭಾವವಿದೆ, ಚಂದ್ರನೂ ಇದೆ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುಣ್ಯಭೂಮಿ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರವೂ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ.
ಸ್ವಯಂ ಶ್ರುತೀನಾಮಪಿ ಚಾದಿಕರ್ತ್ತಾ ವ್ಯಾಪ್ಯ ಸ್ಥಿತಃ ಸದಸದ್ ಯೋ ಜಗದ್ ವೈ
ನೀನೇ ವೇದಗಳ ಮೂಲಕರ್ತನೂ, ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಯೂ, ಲಯದಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಇರುವವನೂ ಹೌದು.
ಕಿಂ ತ್ವಂ ನ ಗೃಹ್ಣಾಸಿ ಜಗತ್ತ್ರಯಂ ಭೋ ರೂಪೇಣ ಲೋಕತ್ರಯವನ್ದಿತೇನ
ಲೋಕಗಳೆಲ್ಲಾ ಪೂಜಿಸುವ ರೂಪದಿಂದ ನೀನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸದೆ ಏಕೆ ಇರುವೆ?