ઉત્સૃષ્ટં જીવિતં શૂન્યે ફૂત્કૃત્ય સરિતસ્તટે
ખાલીપા વચ્ચે, નદીના કાંઠે, એક આહ ભરતાં જીવન છોડી દેવામાં આવ્યું.
સંતાપયઞ્જગત્ સર્વં નાસ્તમેતિ કથઞ્ચન
આ દુઃખ આખા જગતને પીડે છે, પણ ક્યારેય ઓગળી જતું નથી.
તત્કાન્તયા તપસ્તપ્તં ભર્તૃશોકાર્ત્તયા બત
પતિના શોકથી વ્યાકુળ થયેલી એ સ્ત્રીએ કઠિન તપस्या કરી.
તેનાસૌ શશિનિર્જેતા નાસ્તમેતિ રવિર્ધ્રુવમ્
આ કારણે ચંદ્ર સૂર્યને જીતે છે, અને સૂર્ય ખરેખર ક્યારેય ઓગળતો નથી.
પ્રાવર્ત્તયન્ત કર્માણિ રાત્રાવપિ મહામુને
મહાન ઋષિ, તેઓએ રાત્રે પણ વિધિઓ કર્યા.
રવૌ શશિનિ ચૈવાન્યે બ્રહ્મણો ઽન્યે હરસ્ય ચ
કેટલાંક સૂર્ય માટે, કેટલાંક ચંદ્ર માટે, બીજાં બ્રહ્મા માટે અને બીજાં હરિ માટે વિધિ કરતા.
યદિયં રજની રમ્યા કૃતા સતતકૌમુદી
જો આ રાત ચાંદનીથી હંમેશા પ્રકાશિત અને આનંદદાયી બની હોય,
નિર્વ્યાજેન મહાગન્ધૈરર્ચિતઃ કુસુમૈઃ શુભૈઃ
પવિત્ર ફૂલો અને સુગંધોથી, નિઃસ્વાર્થ ભાવથી તેની પૂજા કરવામાં આવે છે.
અશૂન્યશયના નામ દ્વિતીયા સર્વકામદા
બીજી, 'અશૂન્ય શયના' નામે ઓળખાતી, સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરે છે.
અશૂન્યં ચ મહાભોગૈરનસ્તમિતશેખરમ્
મહાન ભોગોથી ભરપૂર અને અખંડિત શિખરવાળી છે.
દૃષ્ટ્વા તપ્તં તપો ઘોરં રુદ્રારાધનકામ્યયા
રુદ્રની આરાધના માટે કરેલી ભયાનક તપસ્યા જોઈને,
તુષ્ટેન શંભુના દત્તં વરં ચાસ્યૈ યદૃચ્છયા
સંતોષિત શંભુએ તેને મનગમતો વરદાન આપ્યો.
વ્રતેનેહ ત્વખણ્ડેન તેનાખણ્ડઃ શશી દિવિ
આ વ્રતથી, અખંડ ત્વચા સાથે, ચંદ્ર આકાશમાં અખંડ રહે છે.
પદદ્વયં સમભ્યર્ચ્ય વિષ્ણોરમિતતેજસઃ
અપરિમિત તેજવાળા વિષ્ણુના બંને ચરણોની પૂજા કરીને,
અસ્માકમાનન્દકરો દિવા તપતિ સૂર્યવત્
તે દિવસે સૂર્યની જેમ તેજ આપે છે અને અમને આનંદ આપે છે.
શશઙ્કનિર્જિતઃ સૂર્યો ન વિભાતિ યથા પુરા
ચંદ્રે સૂર્યને હરાવ્યો છે, તેથી હવે સૂર્ય પહેલાં જેવો પ્રકાશિત થતો નથી.
વિકચાઃ પ્રતિભાસન્તે જાતઃ સૂર્યોદયો ધ્રુવમ્
કમળો ખીલી ઉઠ્યાં છે; નિશ્ચિતપણે સૂર્યોદય થયો છે.
અતો વિજ્ઞાયતે ચન્દ્ર ઉદિતશ્ચ પ્રતાપવાન્
આથી જાણાય છે કે ચંદ્ર ઉગ્યો છે અને તેજस्वી છે.
અમન્યત કિમેતદ્ધિ લોકો વક્તિ શુભાશુભમ્
તે વિચારી રહ્યો કે, 'આ શું છે? ખરેખર, લોકો શુભ કે અશુભ વાતો કરે છે.'
આસમન્તાજ્જગદ્ ગ્રસ્તં ત્રૈલોક્યં રજનીચરૈઃ
ચારે બાજુ રાત્રિમાં ફરનારા દૈત્યોએ આખું જગત, ત્રણેય લોક ગ્રસી લીધાં હતાં.
નિશાચરસ્ય વૃદ્ધિં તામચિન્તયત યોગવિત્
યોગ જાણનારે રાત્રિમાં ફરનારા દૈત્યની વધતી શક્તિ વિશે વિચાર્યું.
દેવબ્રાહ્મણપૂજાસુ સંસક્તાન્ ધર્મસંયુતાન્
જે લોકો દેવ અને બ્રાહ્મણની પૂજા માટે તત્પર છે અને ધર્મમાં જોડાયેલા છે—
મહાંશુનખરઃ સૂર્યસ્તદ્વિઘાતમચિન્તયત્
મહાન તેજસ્વી કિરણોવાળો સૂર્ય એ બધું નાશ કરવાની રીત વિચારતો હતો.
સ્વધર્મવિચ્યુતિર્નામ સર્વધર્મવિઘાતકૃત્
પોતાના ધર્મથી વિમુખ થવું એ બધાં ધર્મોનો નાશક કહેવાય છે.
ભાનુભી રાક્ષસપુરં તદ્ દૃષ્ટં ચ યથૈચ્છયા
સૂર્યકિરણોથી રાક્ષસોની એ નગરી, જેમ તે ઈચ્છતો હતો તેમ, દેખાઈ આવી.
નિપપાતામ્બરાદ્ ભ્રષ્ટઃ ક્ષીણપુણ્ય ઇવ ગ્રહઃ
તે આકાશમાંથી પડી ગયો, જાણે પુણ્ય ખૂટેલા ગ્રહની જેમ નીચે આવી ગયો.
નમો ભવાય શર્વાય ઇદમુચ્ચૈરુદીરયત્
તે ઊંચે અવાજે બોલ્યો: 'ભવને, શર્વને વંદન છે!'
હા દેતિ ચુક્રુશુઃ સર્વે હરભક્તઃ પતત્યસૌ
બધાએ દુઃખથી બોલી ઉઠ્યા: 'હાય! હરા ભક્ત પડી રહ્યો છે.'
શ્રુત્વા સંચિન્તયામાસ કેનાસૌ પાત્યતે ભુવિ
આ સાંભળી, તેણે વિચારવાનું શરૂ કર્યું: 'કોણ તેને ધરતી પર ફેંકી રહ્યું છે?'
પાતિતં રાક્ષસપુરં તતઃ ક્રુદ્ધસ્ત્રિલોચનઃ
જ્યારે રાક્ષસોની નગરી પડી ગઈ, ત્યારે ક્રોધિત ત્રિનેત્રધારી—