દાતુર્યાચયિતુર્લજ્જા કથં ન સ્યાત્ પદત્રયે
માત્ર ત્રણ પગ માગવામાં આપનાર અને માગનારને શરમ કેમ ન લાગે?
એતભ્યઃ કતમં દદ્યાં સ્થાનં યાચસ્વ વામન
આમાંથી કયું સ્થાન હું તને આપું? કહો, હે વામન, માગ.
એતાવતા ત્વહં ચાર્થી દેહિ રાજન્ પદત્રયમ્
મારે તો એટલું જ જોઈએ છે; મહારાજ, મને ત્રણ પગ જમીન આપો.
બલિર્ભૃઙ્ગારમાદાય દદૌ વિષ્ણોઃ ક્રમત્રયમ્
બલીએ ભૃંગાર પાણી લઈને વિષ્ણુને ત્રણ પગ જમીન આપી.
ત્રૈલોક્યક્રમણાર્થાય બહુરૂપં જગન્મયમ્
ત્રણે લોકોમાં વિહાર કરવા માટે, તેણે અનેક રૂપ ધારણ કર્યા અને આખું જગત પોતામાં સમાવી લીધું.
સત્યં તપો જાનુયુગ્મે ઊરુભ્યાં મેરુમન્દરૌ
સત્ય અને તપ તેના ઘૂંટણો પર હતા; મેરુ અને મંદર પર્વતો તેના ઊરૂમાં હતા.
લિઙ્ગે સ્થિતો મન્મથશ્ચ વૃષણાભ્યાં પ્રજાપતિઃ
કામ તેના લિંગમાં વસતો હતો અને પ્રજાપતિ તેના વૃષણોમાં સ્થિત હતા.
વલિષુ ત્રિષુ નદ્યશ્ચ યજ્ઞાસ્તુ જઠરે સ્થિતાઃ
તેના ત્રણ વાળમાં નદીઓ હતી અને તેના પેટમાં યજ્ઞો વસતા હતા.
પૃષ્ઠસ્થા વસવો દેવાઃ સ્કન્ધૌ રુદ્રૈરધિષઠિતૌ
તેના પીઠ પર વસુદેવતાઓ હતા અને તેના ખભા પર રુદ્રો વિરાજમાન હતા.
હૃદયે સંસ્થિતો બ્રહ્મા કુલિશો હૃદયાસ્થિષુ
તેના હૃદયમાં બ્રહ્મા સ્થિત હતા અને હૃદયની હાડકીઓમાં વજ્ર હતો.
ગ્રીવાદિતિર્દેવમાતા વિદ્યાસ્તદ્વલયસ્થિતાઃ
તેના ગળામાં દેવમાતા અદિતિ હતી અને તેના ગળાના વલયોમાં જ્ઞાન વસેલું હતું.
ધર્મકામાર્થમોક્ષીયાઃ શાસ્ત્રઃ શૌચસમન્વિતાઃ
ધર્મ, કામ અને મોક્ષ માટેના શુદ્ધ શાસ્ત્રો ત્યાં હાજર હતા.
શ્વાસસ્થો માતરિશ્વા ચ મરુતઃ સર્વસંધિષુ
તેના શ્વાસમાં માતરિશ્વાન અને તેના બધા સાંધામાં મરુતો વસતા હતા.
ચન્દ્રાદિત્યૌ ચ નયને પક્ષ્મસ્થાઃ કૃત્તિકાદયઃ
ચંદ્ર અને સૂર્ય તેની આંખોમાં હતા અને કૃત્તિકા વગેરે તારાઓ તેની પાંપણોમાં હતા.
તારકા રોમકૂપેભ્યો રોમાણિ ચ મહર્ષયઃ
તારાઓ તેના વાળના રંધ્રોમાં હતા અને મહર્ષિઓ તેના વાળ હતા.
ક્રમેણૈકેન જગતીં જહાર સચરાચરામ્
એક પગલામાં જ તેણે ધીમે ધીમે આખી ધરતી, ચાલતી અને અચલ વસ્તુઓ સાથે, પાડી લીધી.
નક્ષશ્ચાક્રમતો નાભિં સૂર્યેન્દૂ સવ્યદક્ષિણૌ
તેના નાભિથી આકાશને ઘેરી લીધું અને સૂર્ય-ચંદ્ર ડાબી અને જમણી બાજુએ હતા.
ક્રાન્તાર્ધાર્ધેન વૈરાજં મધ્યેનાપૂર્યતામ્બરમ્
અડધા પગલામાં તેણે વૈરાજ જગત પાર કર્યું અને મધ્યના પગલાથી આકાશ ભરી દીધું.
બ્રહ્માણ્ડોદરમાહત્ય નિરાલોકં જગામ હ
બ્રહ્માંડના અંદરના ભાગને ઘેરીને, તે અંધકારમાં પ્રવેશી ગયો.
કુટિલા વિષ્ણુપાદે તુ સમેત્ય કુટિલા તતઃ
વાંકડી એ વિષ્ણુના પગ સુધી પહોંચી અને પછી એ પણ વાંકી બની ગઈ.
ભગવાનપ્યસંપૂર્ણે તૃતીયે તુ ક્રમે વિભુઃ
ભગવાન, સર્વવ્યાપક, ત્રીજું પગલું પૂરું થયું નહોતું ત્યારે પણ—
ત્વં પૂરય પદં તન્મે નો ચેદ્ બન્ધં પ્રતીચ્છ ભોઃ
"તમે મને આપેલું પગલું પૂરૂ કરો; નહીં તો, રાજા, બંધન સ્વીકારો!"
બાણઃ પ્રાહામરપતિં વચનં હેતુસંયુતમ્
બાણે અમરપતિને સમજપૂર્વકની વાત કહી.
કથં બલિં પ્રાર્થયસે સુવિસ્તૃતાં યાં પ્રાગ્ભવાન્ નો વિપુલામથાકરોત્
તમે બલિ પાસેથી એ વિશાળ દાન કેમ માંગો છો, જે તમે પહેલાં પોતે વિશાળ બનાવ્યું હતું?
દત્તા ચ તાતેન હિ તાવતીયં કિં વાક્છલેનૈષ નિબધ્યતે ઽદ્ય
એટલું તો તેના પિતાએ પહેલેથી જ આપી દીધું છે—તો આજે માત્ર વાણીથી તેને શા માટે બાંધો છો?
શક્તસ્તુ સંપૂજયિતું મુરારે પ્રસીદ મા બન્ધનમાદિશસ્વ
મુરાનાશક, તે તમને પૂજા કરવા સક્ષમ છે; કૃપા કરીને, તેને બાંધવાનો આદેશ આપશો નહીં.
દેશે સુપુણ્યે વરદે યચ્ચ કાલે તચ્ચાશેષં દૃશ્યતે ચક્રપાણે
ચક્રધારી, આ પવિત્ર સ્થાન અને શુભ સમયે બધું સ્પષ્ટ રીતે દેખાય છે.
કાલો જ્યેષ્ઠામૂલયોગે મૃગાઙ્ગઃ કુરુક્ષેત્રં પુણ્યદેશં પ્રસિદ્ધમ્
હમણાં જ્યેષ્ઠ નક્ષત્ર છે, ચાંદો છે અને કુરૂક્ષેત્ર એ પવિત્ર પ્રખ્યાત ભૂમિ અહીં હાજર છે.
સ્વયં શ્રુતીનામપિ ચાદિકર્ત્તા વ્યાપ્ય સ્થિતઃ સદસદ્ યો જગદ્ વૈ
તમે સ્વયં વેદોના મૂળ સર્જનહાર છો, સમગ્ર જગતમાં, દેખાતા અને અદેખાતા રૂપે વ્યાપી રહેલા છો.
કિં ત્વં ન ગૃહ્ણાસિ જગત્ત્રયં ભો રૂપેણ લોકત્રયવન્દિતેન
પ્રભુ, ત્રણેય લોકોથી પૂજિત તમારા રૂપથી તમે ત્રણેય લોક કેમ સ્વીકારતા નથી?