ભરદ્વાજર્ષિણા સાર્ધં યજ્ઞવાટં પ્રવેશયત્
તે ભરદ્વાજ ઋષિ સાથે યજ્ઞવાટમાં પ્રવેશ્યો.
પ્રોવાચ ભગવન્ બ્રૂહિ કિં દદ્મિ તવ માનદ
તે કહ્યું: 'હે ભગવન, કહો—તમને શું આપું, હે માન આપનાર?'
વિહસ્ય સુચિરં કાલં ભરદ્વાજમવેક્ષ્ય ચ
લાંબા સમય સુધી હસીને અને ભરદ્વાજને જોઈને,
ન સ ધારયતે ભૂમ્યાં પારક્યાં જાતવેદસમ્
તે વિદેશી જમીન પર અગ્નિ જાતવેદાને સ્થાપિત કરતો નથી.
મચ્છરીરપ્રમાણેન દેહિ રાજન્ પદત્રયમ્
મહારાજ, મારા શરીરથી માપીને ત્રણ પગ જમીન આપો.
બાણં ચ તનયં વીક્ષ્ય ઇદં વચનમબ્રવીત્
પોતાના પુત્ર બાણને જોઈને, તેણે આ શબ્દો કહ્યા:
યેન ક્રમત્રયં મૌર્ખ્યાદ્ યાચતે બુદ્ધિતો ઽપિ ચ
જે બુદ્ધિશાળી હોવા છતાં પણ મૂર્ખાઈથી માત્ર ત્રણ પગ માગે છે?
ધનાદિકં ભૂરિ ન વૈ દદાતિ યથેહ વિષ્ણોર્ન બહુપ્રયાસઃ
તે ધન વગેરે ઘણું માગતો નથી, કેમ કે અહીં વિષ્ણુ પાસે એમાં મોટો પ્રયત્ન નથી.
મયિ દાતરિ યશ્ચાયમદ્ય યાચેત્ પદત્રયમ્
હું આપનાર છું છતાં પણ આજે તે ત્રણ પગ માગે છે.
યાચસ્વ વિષ્ણો ગજવાજિભૂમિં દાસીહિરણ્યં યદભીપ્સિતં ચ
હે વિષ્ણુ, તું હાથી, ઘોડા, જમીન, દાસી, સોનું—જે તને ઇચ્છાય તે માગ.
દાતુર્યાચયિતુર્લજ્જા કથં ન સ્યાત્ પદત્રયે
માત્ર ત્રણ પગ માગવામાં આપનાર અને માગનારને શરમ કેમ ન લાગે?
એતભ્યઃ કતમં દદ્યાં સ્થાનં યાચસ્વ વામન
આમાંથી કયું સ્થાન હું તને આપું? કહો, હે વામન, માગ.
એતાવતા ત્વહં ચાર્થી દેહિ રાજન્ પદત્રયમ્
મારે તો એટલું જ જોઈએ છે; મહારાજ, મને ત્રણ પગ જમીન આપો.
બલિર્ભૃઙ્ગારમાદાય દદૌ વિષ્ણોઃ ક્રમત્રયમ્
બલીએ ભૃંગાર પાણી લઈને વિષ્ણુને ત્રણ પગ જમીન આપી.
ત્રૈલોક્યક્રમણાર્થાય બહુરૂપં જગન્મયમ્
ત્રણે લોકોમાં વિહાર કરવા માટે, તેણે અનેક રૂપ ધારણ કર્યા અને આખું જગત પોતામાં સમાવી લીધું.
સત્યં તપો જાનુયુગ્મે ઊરુભ્યાં મેરુમન્દરૌ
સત્ય અને તપ તેના ઘૂંટણો પર હતા; મેરુ અને મંદર પર્વતો તેના ઊરૂમાં હતા.
લિઙ્ગે સ્થિતો મન્મથશ્ચ વૃષણાભ્યાં પ્રજાપતિઃ
કામ તેના લિંગમાં વસતો હતો અને પ્રજાપતિ તેના વૃષણોમાં સ્થિત હતા.
વલિષુ ત્રિષુ નદ્યશ્ચ યજ્ઞાસ્તુ જઠરે સ્થિતાઃ
તેના ત્રણ વાળમાં નદીઓ હતી અને તેના પેટમાં યજ્ઞો વસતા હતા.
પૃષ્ઠસ્થા વસવો દેવાઃ સ્કન્ધૌ રુદ્રૈરધિષઠિતૌ
તેના પીઠ પર વસુદેવતાઓ હતા અને તેના ખભા પર રુદ્રો વિરાજમાન હતા.
હૃદયે સંસ્થિતો બ્રહ્મા કુલિશો હૃદયાસ્થિષુ
તેના હૃદયમાં બ્રહ્મા સ્થિત હતા અને હૃદયની હાડકીઓમાં વજ્ર હતો.
ગ્રીવાદિતિર્દેવમાતા વિદ્યાસ્તદ્વલયસ્થિતાઃ
તેના ગળામાં દેવમાતા અદિતિ હતી અને તેના ગળાના વલયોમાં જ્ઞાન વસેલું હતું.
ધર્મકામાર્થમોક્ષીયાઃ શાસ્ત્રઃ શૌચસમન્વિતાઃ
ધર્મ, કામ અને મોક્ષ માટેના શુદ્ધ શાસ્ત્રો ત્યાં હાજર હતા.
શ્વાસસ્થો માતરિશ્વા ચ મરુતઃ સર્વસંધિષુ
તેના શ્વાસમાં માતરિશ્વાન અને તેના બધા સાંધામાં મરુતો વસતા હતા.
ચન્દ્રાદિત્યૌ ચ નયને પક્ષ્મસ્થાઃ કૃત્તિકાદયઃ
ચંદ્ર અને સૂર્ય તેની આંખોમાં હતા અને કૃત્તિકા વગેરે તારાઓ તેની પાંપણોમાં હતા.
તારકા રોમકૂપેભ્યો રોમાણિ ચ મહર્ષયઃ
તારાઓ તેના વાળના રંધ્રોમાં હતા અને મહર્ષિઓ તેના વાળ હતા.
ક્રમેણૈકેન જગતીં જહાર સચરાચરામ્
એક પગલામાં જ તેણે ધીમે ધીમે આખી ધરતી, ચાલતી અને અચલ વસ્તુઓ સાથે, પાડી લીધી.
નક્ષશ્ચાક્રમતો નાભિં સૂર્યેન્દૂ સવ્યદક્ષિણૌ
તેના નાભિથી આકાશને ઘેરી લીધું અને સૂર્ય-ચંદ્ર ડાબી અને જમણી બાજુએ હતા.
ક્રાન્તાર્ધાર્ધેન વૈરાજં મધ્યેનાપૂર્યતામ્બરમ્
અડધા પગલામાં તેણે વૈરાજ જગત પાર કર્યું અને મધ્યના પગલાથી આકાશ ભરી દીધું.
બ્રહ્માણ્ડોદરમાહત્ય નિરાલોકં જગામ હ
બ્રહ્માંડના અંદરના ભાગને ઘેરીને, તે અંધકારમાં પ્રવેશી ગયો.
કુટિલા વિષ્ણુપાદે તુ સમેત્ય કુટિલા તતઃ
વાંકડી એ વિષ્ણુના પગ સુધી પહોંચી અને પછી એ પણ વાંકી બની ગઈ.