બન્ધનં વા વધો વાપિ પૂર્વાભ્યાસેન જાયતે
બંધન કે મૃત્યુ પણ પહેલાની આદતથી જ થાય છે.
ભવાન્ દિવાકીર્તિમિમં સુપુત્રં ગાર્હસ્થ્યધર્મે વિનિયોજયસ્વ
તું આ દીકરા દિવાકીર્તિને ગૃહસ્થધર્મમાં સ્થિર કર.
ભવાન્ દિવાકીર્તિમિમં સુપુત્રં ગાર્હસ્થ્યધર્મે વિનિયોજયસ્વ
તું આ દીકરા દિવાકીર્તિને ગૃહસ્થધર્મમાં સ્થિર કર.
જગામ પુણ્યં સદનં મુરારેઃ ખ્યાતં બદર્યાશ્રમમાદ્યમીડ્યમ્
પછી તે મુરારીના પવિત્ર ઘર, પ્રસિદ્ધ અને પૂજનીય બદરી આશ્રમમાં ગયો.
તસ્માચ્ચ પૂર્વં દ્વિજવર્ય વૈ મયા અભ્યસ્તમાસીન્નનુ તે બ્રવીમિ
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, અગાઉ મેં જે અભ્યાસ કર્યો હતો, તે હવે તને કહું છું.
જ્ઞાનાનિ ચૈવાબ્યસંતાં હિ પૂર્વં ભવન્તિ ધર્માર્થશાંસિ નાથ
પહેલેથી જ જ્ઞાનનો અભ્યાસ થતો હોય છે; હે નાથ, ધર્મ અને અર્થના ઉપદેશો ઉદ્ભવે છે.
ધ્યાયંસ્તદાસ્તે મધુકૈટભઘ્નં નારાયણં ચક્રગદાસિપાણિમ્
તે ધ્યાનમાં બેસી, મધુ અને કૈટભને સંહારનાર, ચક્ર, ગદા અને તલવાર ધારણ કરનાર નારાયણનું મનમાં સ્મરણ કરતો રહ્યો.
જજ્ઞવાટમુપાગમ્ ઉચ્ચૈર્વચનમબ્રવીત્
તે યજ્ઞવાટ પાસે ગયો અને ઉંચા અવાજે બોલ્યો.
યજ્ઞો ઽશ્વમેધઃ પ્રવરઃ ક્રતૂનાં મુખ્યસ્તથા સત્રિષુ દૈત્યનાથઃ
અશ્વમેઘ યજ્ઞ બધાં યજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ છે, દૈત્યરાજ.
સાર્ઘપાત્રઃ સમભ્યાગાદ્યત્ર દેવઃ સ્થિતો ઽભવત્
યજ્ઞમાં દાન આપવાનું પાત્ર લાવવામાં આવ્યું, જ્યાં ભગવાન પોતે હાજર હતા.
ભરદ્વાજર્ષિણા સાર્ધં યજ્ઞવાટં પ્રવેશયત્
તે ભરદ્વાજ ઋષિ સાથે યજ્ઞવાટમાં પ્રવેશ્યો.
પ્રોવાચ ભગવન્ બ્રૂહિ કિં દદ્મિ તવ માનદ
તે કહ્યું: 'હે ભગવન, કહો—તમને શું આપું, હે માન આપનાર?'
વિહસ્ય સુચિરં કાલં ભરદ્વાજમવેક્ષ્ય ચ
લાંબા સમય સુધી હસીને અને ભરદ્વાજને જોઈને,
ન સ ધારયતે ભૂમ્યાં પારક્યાં જાતવેદસમ્
તે વિદેશી જમીન પર અગ્નિ જાતવેદાને સ્થાપિત કરતો નથી.
મચ્છરીરપ્રમાણેન દેહિ રાજન્ પદત્રયમ્
મહારાજ, મારા શરીરથી માપીને ત્રણ પગ જમીન આપો.
બાણં ચ તનયં વીક્ષ્ય ઇદં વચનમબ્રવીત્
પોતાના પુત્ર બાણને જોઈને, તેણે આ શબ્દો કહ્યા:
યેન ક્રમત્રયં મૌર્ખ્યાદ્ યાચતે બુદ્ધિતો ઽપિ ચ
જે બુદ્ધિશાળી હોવા છતાં પણ મૂર્ખાઈથી માત્ર ત્રણ પગ માગે છે?
ધનાદિકં ભૂરિ ન વૈ દદાતિ યથેહ વિષ્ણોર્ન બહુપ્રયાસઃ
તે ધન વગેરે ઘણું માગતો નથી, કેમ કે અહીં વિષ્ણુ પાસે એમાં મોટો પ્રયત્ન નથી.
મયિ દાતરિ યશ્ચાયમદ્ય યાચેત્ પદત્રયમ્
હું આપનાર છું છતાં પણ આજે તે ત્રણ પગ માગે છે.
યાચસ્વ વિષ્ણો ગજવાજિભૂમિં દાસીહિરણ્યં યદભીપ્સિતં ચ
હે વિષ્ણુ, તું હાથી, ઘોડા, જમીન, દાસી, સોનું—જે તને ઇચ્છાય તે માગ.
દાતુર્યાચયિતુર્લજ્જા કથં ન સ્યાત્ પદત્રયે
માત્ર ત્રણ પગ માગવામાં આપનાર અને માગનારને શરમ કેમ ન લાગે?
એતભ્યઃ કતમં દદ્યાં સ્થાનં યાચસ્વ વામન
આમાંથી કયું સ્થાન હું તને આપું? કહો, હે વામન, માગ.
એતાવતા ત્વહં ચાર્થી દેહિ રાજન્ પદત્રયમ્
મારે તો એટલું જ જોઈએ છે; મહારાજ, મને ત્રણ પગ જમીન આપો.
બલિર્ભૃઙ્ગારમાદાય દદૌ વિષ્ણોઃ ક્રમત્રયમ્
બલીએ ભૃંગાર પાણી લઈને વિષ્ણુને ત્રણ પગ જમીન આપી.
ત્રૈલોક્યક્રમણાર્થાય બહુરૂપં જગન્મયમ્
ત્રણે લોકોમાં વિહાર કરવા માટે, તેણે અનેક રૂપ ધારણ કર્યા અને આખું જગત પોતામાં સમાવી લીધું.
સત્યં તપો જાનુયુગ્મે ઊરુભ્યાં મેરુમન્દરૌ
સત્ય અને તપ તેના ઘૂંટણો પર હતા; મેરુ અને મંદર પર્વતો તેના ઊરૂમાં હતા.
લિઙ્ગે સ્થિતો મન્મથશ્ચ વૃષણાભ્યાં પ્રજાપતિઃ
કામ તેના લિંગમાં વસતો હતો અને પ્રજાપતિ તેના વૃષણોમાં સ્થિત હતા.
વલિષુ ત્રિષુ નદ્યશ્ચ યજ્ઞાસ્તુ જઠરે સ્થિતાઃ
તેના ત્રણ વાળમાં નદીઓ હતી અને તેના પેટમાં યજ્ઞો વસતા હતા.
પૃષ્ઠસ્થા વસવો દેવાઃ સ્કન્ધૌ રુદ્રૈરધિષઠિતૌ
તેના પીઠ પર વસુદેવતાઓ હતા અને તેના ખભા પર રુદ્રો વિરાજમાન હતા.
હૃદયે સંસ્થિતો બ્રહ્મા કુલિશો હૃદયાસ્થિષુ
તેના હૃદયમાં બ્રહ્મા સ્થિત હતા અને હૃદયની હાડકીઓમાં વજ્ર હતો.