કો ઽયં વિરૂપાક્ષ ઇતિ ત્વયારાધ્યસ્તુ કીર્તિતઃ
આ વિરૂપાક્ષ કોણ છે, જેને તું પૂજવાની વાત કરે છે?
યો ઽયં વિરુપાક્ષ ઇતિ શ્રૂયતાં કથયામિ તે
આ વિરૂપાક્ષ કોણ છે, એ હું તને કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળ.
તેનાક્રમ્ય જગત્સર્વં શ્રીર્નીતા સ્વવશં પુરા
પહેલાં, એણે આખું જગત જીત્યું અને શ્રીને પોતાના વશમાં કરી લીધી હતી.
શ્રીવત્સં વાસુદેવસ્ય હર્તુમૈચ્છન્મહાબલઃ
મહાબળવાને વસુદેવના શ્રીવત્સ ચિહ્નને પામવાની ઇચ્છા કરી.
જ્ઞાત્વા તસ્ય વધાકાઙ્ક્ષી મહેશ્વરમુપાગમત્
આ જાણીને, તેને નાશ કરવા માટે એ મહેશ્વરની પાસે ગયો.
તસ્થૌ હિમાચલપ્રસ્થમાશ્રિત્ય શ્લુક્ષ્ણભૂતલમ્
એ હિમાલયના પર્વત પર, સુકાનાં મેદાન પર ઊભો રહ્યો.
આરાધયામાસ હરિઃ સ્વયમાત્માનમાત્મના
હરિએ પોતે પોતાના દ્વારા પરમાત્માની ઉપાસના કરી.
ગૃણંસ્તત્પરમં બ્રહ્મ યોગિજ્ઞેયમલક્ષણમ્
એ પરમ બ્રહ્મને, જે યોગીઓ માટે જ જાણવાનું છે અને જે નિર્વિકાર છે, એણે સ્તુતિ કરી.
પ્રત્યક્ષં તૈજસં શ્રીમાન્ દિવ્યં ચક્રં સુદર્શનમ્
દિવ્ય અને તેજસ્વી સુદર્શન ચક્ર, જે સ્પષ્ટ દેખાતું હતું, પ્રગટ થયું.
કાલચક્રનિભં ચક્રં શઙ્કરો વિષ્ણુમબ્રવીત્
શંકરે વિષ્ણુને કહ્યું: 'આ ચક્ર કાળના ચક્ર જેવું છે...''
સુદર્શનો દ્વાદશારઃ ષણ્ણાભિર્દ્વિયુગો જવી
''સુદર્શન ચક્રને બાર કાંડા છે, છ નાભિ છે અને તે જોડી જોડી ઝડપથી ફરે છે.''
શિષ્ટાનાં રક્ષણાર્થાય સંસ્થિતા ઋથવશ્ચ ષટ્
''સજ્જનોની રક્ષા માટે છ ઋતુઓ પણ સ્થાપિત કરવામાં આવી છે.''
ઇન્દ્રાગ્ની ચાપ્યથો વિશ્વે પ્રજાપતય એવ ચ
ઇન્દ્ર, અગ્નિ, સર્વે વિશ્વદેવો અને પ્રજાપતિઓ પણ ત્યાં હાજર છે.
ચૈત્રાદ્યાઃ ફાલ્ગુનાન્તાશ્ચ માસાસ્તત્ર પ્રતિષ્ઠતાઃ
ચૈત્રથી ફાગણ સુધીના બધા મહિના ત્યાં સ્થિર થયેલા છે.
અમોઘ એષો ઽમરરાજડપૂજિતો ધૃતો મયા નેત્રગતસ્તપોબલાત્
આ અમોઘ છે, જેને અમરરાજાએ પૂજ્યું છે, અને મેં તપસ્યાના બળથી મારી આંખમાં ધારણ કર્યું છે.
કથં શંભો વિજાનીયામમોઘો મોઘ એવ વા
હે શંભુ, હું કેવી રીતે જાણું કે આ અમોઘ છે કે નિષ્ફળ છે?
જિજ્ઞાસાર્થં તવૈવેહ પ્રક્ષેપ્સ્યામિ પ્રતીચ્છ ભોઃ
તારી જિજ્ઞાસા માટે હું આ અહીં ફેંકીશ, તું સ્વીકારજે, હે મહારાજ.
યદ્યેવં પ્રક્ષિપસ્વેતિ નિર્વિશઙ્કેન ચેતસા
જો એમ હોય તો, નિર્ભય મનથી ફેંકી દે.
મુમોચ તેજોજિજ્ઞાસુઃ શઙ્કરં પ્રતિ વેગવાન્
જાણવાની ઇચ્છાથી તેણે તેજને ઝડપથી શંકર તરફ છોડ્યું.
ત્રિધા ચકાર વિશ્વેશં યજ્ઞેશં યજ્ઞયાજકમ્
તેને સર્વના સ્વામી, યજ્ઞના સ્વામી અને યજ્ઞકર્તા એમ ત્રણ સ્વરૂપે વિભાજિત કર્યા.
વ્રીડોપપ્લુતદેહસ્તુ પ્રણિપાતપરો ઽભવત્
લજ્જાથી વ્યાકુળ શરીરવાળો, તે પ્રણામમાં તત્પર થયો.
નિકૃત્તો ન સ્વરભાવો મે સો ઽચ્છેદ્યો ઽદાહ્ય એવ ચ
કાપવામાં આવ્યો છું, છતાં મારી મૂળ પ્રકૃતિ અખંડ છે; એ કદી તૂટી કે બળી શકતી નથી.
કૃતાનિ તાનિ પુણ્યનિ ભવિષ્યન્તિ ન સશયઃ
જે પુણ્યકર્મો કરાયા છે, એ નિશ્ચિતપણે ફળ આપશે, તેમાં શંકા નથી.
તૃતીયશ્ચ વિરૂપાક્ષસ્ત્રયો ઽમી પુણ્યદા નૃણામ્
ત્રીજો વિરુપાક્ષ છે; આ ત્રણેય મનુષ્યોને પુણ્ય આપે છે.
શ્રીદામ્નિ નિહતે વિષ્ણો નન્દયિષ્યન્તિ દેવતાઃ
જ્યારે શ્રીદામ્નીનું વિષ્ણુ દ્વારા વધ થશે, ત્યારે દેવતાઓ આનંદિત થશે.
ગત્વા સુરગિરિપ્રસ્થં શ્રીદામાનં દદર્શ હ
દૈવી પર્વતના શિખરે જઈને તેણે શ્રીદામ્નીને જોયા.
મુમોચ ચક્રં વેગાઢ્યં હતો ઽસીતિ બ્રુવન્મુહુઃ
તેને ભારે ઝડપથી ચક્ર છોડ્યું અને વારંવાર કહ્યું, 'એ મર્યો.'
સંછિન્નસીર્ષો નિપપાત શૈલાદ્ વજ્રાહતં શૈલશિરો યથૈવ
માથું કપાઈ ગયું, તો તે પર્વત પરથી વીજળીથી તૂટેલા શિખર જેવો પડી ગયો.
લબ્ધ્વા ચ ચક્રં પ્રવરં મહાયુધં જગામ દેવો નિલયં પયોનિધિમ્
શ્રેષ્ઠ ચક્ર અને મહાશસ્ત્ર પ્રાપ્ત કરીને દેવતા પોતાના સાગરસ્થાને ગયા.
તમારાધય ચેત્ સાધો ક્ષીરેણોચ્છસિ ભોજનમ્
જો તું તેને ભજશે, હે સજ્જન, તો તને દૂધ સાથેનું ભોજન મળશે.