શૂલબાહું ચ ગોવિન્દં દદર્શ દનુપુઙ્ગવઃ
દાનવોમાં શ્રેષ્ઠએ શૂલબાહુ અને ગોવિંદને જોયા.
શૂલં તથા વાસુદેવો મમૈતદ્ બ્રૂહિ પૃચ્છતઃ
વાસુદેવએ પણ શૂલ દર્શાવ્યો; તમે પૂછો છો, તો એ વિશે મને કહો.
કથયામાસ યાં વિષ્ણુર્ભવિષ્યમનવે પુરા
તેને એ વાત કહી, જે વિષ્ણુએ પૂર્વે ભાવિ મનુને કહી હતી.
આરાધયામાસ વિરઞ્ચિમારાત્ સ તસ્ય તુષ્ટો વરદો બભૂવ
તેને નજીકથી વિરંચિનું પૂજન કર્યું, pleased થઈને તેણે તેને વરદાન આપ્યું.
બ્રહ્મર્ષિશાપૈશ્ચ નિરીપ્સિતાર્થો જલે ચ વહ્નૌ સ્વગુણોપહર્ત્તા
બ્રહ્મર્ષિના શાપથી તેની ઇચ્છિત વસ્તુ ગુમાઈ ગઈ, અને પાણી તથા અગ્નિમાં તે પોતાના ગુણથી વંચિત થયો.
આબાધમાનો વિચચાર ભૂમ્યાં સર્વાઃ ક્રિયા નાશયદુગ્રમૂર્તિઃ
પીડાયેલી સ્થિતિમાં, તે ધરતી પર ફરી રહ્યો અને ભયાનક સ્વરૂપે તમામ ક્રિયાઓનો નાશ કર્યો.
તૈશ્ચાપિ સાર્દ્ધ ભગવાઞ્જગામ હિમાલયં યત્ર હરસ્ત્રિનેત્રઃ
એ લોકો સાથે ભગવાન હિમાલય પર ગયા, જ્યાં ત્રિનેત્રવાળા શિવજી નિવાસ કરે છે.
નિજાયુધાનાં ચ વિપર્યયં તૌ દેવાધિપૌ ચક્રતુરુગ્રકર્મિણૌ
બંને પરાક્રમી દેવતાઓએ, પોતાના શસ્ત્રો એકબીજા સાથે બદલી લીધા.
મત્વાજેયૌ શત્રુભિર્ઘોરરુપૌ ભયાસ્તોયે નિમ્નગાયાં વિવેશ
શત્રુઓ માટે અજય અને ભયાનક રૂપ ધરાવનારા એમને જોઈને, તે ડરથી નદીમાં, જાણે પૂર આવી હોય તેમ, છુપાઈ ગયો.
દ્વયોઃ સશસ્ત્રૌ તટયોર્હરીશૌ પ્રચ્છન્નમૂર્તી સહસા બભૂવતુઃ
બંને કાંઠે વાનરરાજાઓ શસ્ત્રધારી બની, અચાનક અજાણ્યા રૂપે છુપાઈ ગયા.
દિશસ્સમીક્ષ્ય ભયકાતરાક્ષો દુર્ગં હિમાદ્રિં ચ તદારુરોહ
ચારે બાજુ જોયા પછી, ડરથી કાંપતો તે હિમાલયના કિલ્લા પર ચડી ગયો.
વેગાદુભૌ દુદુવતુઃ સશસ્ત્રૌ વિષ્ણુસ્ત્રિશૂલી ગિરિશશ્ચ ચક્રી
બંને શસ્ત્રો સાથે ઝડપથી દોડી આવ્યા—વિષ્ણુએ ત્રિશૂલ અને ગિરિનાથએ ચક્ર લઈને.
પપાત શૈલાત્ તપનીયવર્ણો યથાન્તરિક્ષાદ્ વિમલા ચ તારા
સુવર્ણ જેવા રંગવાળો તે, પર્વત પરથી એમ પડ્યો, જેમ આકાશમાંથી નિર્મળ તારો તૂટી પડે.
યત્રાઘહન્ત્રી હ્યભવદ્ વિતસ્તા હરાઙ્ઘ્રિપાતાચ્છિશિરાચલાત્તુ
જ્યાં હરાના પગ પવનાં ઠંડા પર્વત પર પડ્યા, ત્યાં પાપનો નાશ કરતી વિતસ્તા નદી ઉત્પન્ન થઈ.
ઉપોષ્ય ભક્ત્યા હિમવન્તમાગાદ્ દ્રષ્ટું ગિરીશં શિવવિષ્ણુગુપ્તમ્
ભક્તિપૂર્વક ઉપવાસ કરીને, તે હિમાલય પર ગયો, જ્યાં શિવ અને વિષ્ણુ છુપાયેલા હતા, તેમને જોવા.
વિસ્તુતે હિમવત્પાદે ભૃગુતુઙ્ગં જગામ સઃ
પ્રશંસિત હિમાલયના પાદે, તે ઊંચા ભૃગુ પાસે ગયો.
યેન પ્રચિચ્છેદ ત્રિધૈવ શઙ્કરં જિજ્ઞાસમાનો ઽસ્ત્રબલં મહાત્મા
ત્યાં મહાન આત્માએ, શસ્ત્રબળની પરીક્ષા કરવા માંગીને, શંકરજીને ત્રણ ભાગમાં વિભાજિત કર્યા.
કિમર્થમાયુધં ચક્રં દત્તવાંલ્લોકપૂજિતમ્
લોકો દ્વારા પૂજિત એવું ચક્ર શસ્ત્ર રૂપે શા માટે આપાયું હતું?
ચક્રપ્રદાનસંબદ્ધાં શિવમાહાત્મયવર્ધિનીમ્
ચક્ર આપવાની સાથે જોડાયેલી કથા શિવજીનું મહાત્મ્ય વધારતી છે.
ગૃહાશ્રમી મહાભાગો વીતમન્યુરિતિ સ્મૃતઃ
મહાન અને ક્રોધરહિત ગૃહસ્થ એવા તરીકે યાદ રાખવામાં આવે છે.
પતિવ્રતા પતિપ્રાણા ધર્મશીલેતિ વિશ્રુતા
પતિપ્રેમી, પતિમાં જીવ ધરાવતી અને ધર્મનિષ્ઠા તરીકે તે પ્રસિદ્ધ હતી.
સંબભૂવ સુતઃ શ્રીમાન્ ઉપમન્યુરિતિ સમૃતઃ
એમને એક તેજસ્વી પુત્ર થયો, જેનું નામ ઉપમન્યુ હતું.
પોષયામાસ વદતી ક્ષીરમેતત્ સુદુર્ગતા
ઘણી મુશ્કેલીમાં હોવા છતાં, માતાએ જે દુધ મળ્યું એથી પુત્રને પોષ્યો.
સંભાવનામપ્યકરોચ્છાલિપિષ્ટરસે ઽપિ હિ
માતાએ પ્રેમથી, અન્ન પીસીને તેનું રસ બનાવીને પણ, પુત્રને આપ્યું.
ક્ષીરૌદનં ચ બુભુજે સુસ્વાદુ પ્રાણપુષ્ટિદમ્
દૂધમાં રાંધેલું સુવાસિત ભાત, જે ખૂબ જ સ્વાદિષ્ટ અને જીવને તાજગી આપનારું હતું, તે તેણે આનંદથી ખાધું.
માત્રા દત્તં દ્વિતીયે ઽહ્નિ નાદત્તે પિષ્ટવારિ તત્
બીજા દિવસે, માતાએ આપેલું લોટનું પાણિયું તેણે સ્વીકાર્યું નહીં.
તં માતા રુદતી પ્રાહ બાષ્પગદ્ગદયા ગિરા
માતા રડતી હતી અને આંસુઓથી અવાજ કંપતો હતો, એ રીતે તેણે પુત્રને કહ્યું.
અપ્રસન્ને વિરુપાક્ષે કુતઃ ક્ષીરેણ ભોજનમ્
જ્યારે વિરૂપાક્ષ પ્રસન્ન નથી, ત્યારે દૂધવાળું ભોજન ક્યાંથી મળે?
તદારાધય દેવેશં વિરૂપાક્ષં ત્રિશૂલિનમ્
એટલે, દેવોના સ્વામી, ત્રિશૂળધારી વિરૂપાક્ષની ભક્તિ કર.
પ્રાપ્યતે ઽમૃતપાયિત્વં કિં પુનઃ ક્ષીરભોજનમ્
જેની કૃપાથી અમૃત પણ પીવા મળે છે, તો પછી દૂધભાત મળવું તો સહેલું જ છે.