બ્રહ્મલોકે ચ ત્રિદશાઃ સંસ્થિતા દુઃખસંયુતાઃ
બ્રહ્મલોકમાં પણ દેવતાઓ દુઃખથી પીડાય છે.
બ્રજામ દૈત્ય વયમગ્રજસ્ય સદો વિજેતું ત્રિદશાન્ સશક્રાન્
દૈત્યોએ કહ્યું: ચાલો, આપણે આપણા મોટા ભાઈની સભામાં જઈએ અને ઇન્દ્ર સહિત દેવતાઓને જીતીએ.
ગતિર્યયા યામ પિતામહાજિરં સુદુર્ગમો ઽયં પરતો હિ માર્ગઃ
કયા રસ્તે જઈએ જેથી પિતામહના પ્રાચીન સ્થાન સુધી પહોંચી શકીએ? આ રસ્તો બહુ જ કઠિન છે અને આગળનો માર્ગ પણ મુશ્કેલ છે.
યેષાં હિ દૃષ્ટ્યાર્ઽપણચોદિતેન દહ્યન્તિ દૈત્યાઃ સહસેક્ષિતેન
જેઓની નજર માત્ર પડે છે અને ઈચ્છા થાય છે, એના કારણે દૈત્યો અને તેમના સાથીઓ સળગી ઊઠે છે.
ગોમાતરો ઽસ્માસુ વિનાશકારિ યાસાં રજો ઽપીહ મહાસુરેન્દ્ર
મહાસુરોના રાજા, આપણા વચ્ચે ગાયમાતાઓ છે, જેમની ધૂળ પણ વિનાશ લાવે છે.
તિષ્ઠન્તિ યત્રાસુર સાધ્યવર્યા યેષાં હિ નશ્વાસમરુત્ ત્વસહ્યઃ
જ્યાં શ્રેષ્ઠ સાધ્ય દેવતાઓ ઊભા છે, એ સ્થળે, અસુર, એમનો શ્વાસ અને પવન આપણાં માટે સહન કરવો મુશ્કેલ છે.
સત્યાભિધાનો ભગવન્નિવાસો વરપ્રદો ઽભુદ્ ભવતો હિ યો ઽસૌ
જેનું નિવાસસ્થાન સાચા નામે ઓળખાય છે, હે ભગવન, જે વર આપે છે—એજ તમારું ઘર છે.
સંકોચમસુરા યાન્તિ યે ચ તેષાં સધર્મિણઃ
જે અસુરો તમારી જેમ સ્વભાવ ધરાવે છે, તેઓ સંકોચ અનુભવે છે.
વૈરાજભુવનં ધુન્ધો દુરારોહં સદા નૃભિઃ
વિરાજનું ધુંધુ નામનું લોક મનુષ્યો માટે હંમેશા અતિ દુર્ગમ છે.
ગન્તુકામઃ સ સદનં બ્રહ્મણો જેતુમીશ્વરાન્
તેને બ્રહ્માનું નિવાસસ્થાન મેળવવાની ઈચ્છા હતી અને દેવતાઓને જીતવાનો મનસુબો હતો.
કથં તત્ર સહસ્રાક્ષઃ સંપ્રાપ્તઃ સહ દૈવતૈઃ
હજારો આંખો ધરાવતો ઇન્દ્ર ત્યાં દેવતાઓ સાથે કેવી રીતે પહોંચ્યો?
કર્મ તન્ન વયં વિદ્મઃ શુક્રસ્તદ્ વેત્ત્યસંશયમ્
એ કાર્ય શું હતું, એ તો અમને ખબર નથી; પણ શુક્રને એ નિશ્ચિતપણે ખબર છે.
પપ્રચ્છ શુક્રં કિં કર્મ કૃત્વા બ્રહ્મસદોગતિઃ
તેમણે શુક્રને પૂછ્યું: કયું કર્મ કરીને બ્રહ્માની બેઠક પ્રાપ્ત થાય છે?
શક્રસ્ય ચરિતં શ્રીમાન્ પુરા વૃત્રરિપોઃ કિલ
પૂર્વે, વૃત્રના શત્રુ એવા શ્રીમંત શક્રના કૃત્યો પ્રખ્યાત છે.
દૈત્યેન્દ્ર વાજિમેધાનાં તેન બ્રહ્મસદો ગતઃ
દૈત્યોના રાજા, ઘોડા યજ્ઞો દ્વારા તેણે બ્રહ્માની બેઠક મેળવી.
અથામન્ત્ર્યાસુરગુરું દાનવાંશ્ચાપ્યનુત્તમાન્
પછી અસુરોના ગુરુ અને શ્રેષ્ઠ દાનવોને બોલાવ્યા.
તદાગચ્છધ્વમવનીં ગચ્છામો વસુધાધિપાન્
ત્યારે કહ્યું: આવો, આપણે પૃથ્વી પર જઈએ અને પૃથ્વીના રાજાઓને મળીએ.
આહૂયન્તાં ચ નિધયસ્ત્વાજ્ઞાપ્યનાતાં ચ ગુહ્યકાઃ
ખજાનાઓને બોલાવાઓ અને યક્ષોને પણ જાણ કરો.
સ્થાનં પ્રાચીનમાસાદ્ય વાજિસેધાન્ યજામહે
પૂર્વ દિશામાં પહોંચીને, આપણે અશ્વમેધ યજ્ઞ કરીએ.
બાઢમિત્યબ્રવીદ્ હૃષ્ટો નિધયઃ સંદિદેશ સઃ
તે આનંદથી 'હા' કહ્યું અને ખજાનાદારોને આદેશ આપ્યો.
ભાર્ગવેન્દ્રેણ શુક્રેણ વાજિમેધાય દીક્ષિતઃ
ભૃગુવંશના શ્રીમંત શુક્રે તેને અશ્વમેધ માટે દીક્ષા આપી.
શુક્રસ્યાનુમતે બ્રહ્મન્ શુક્રશિષ્યાશ્ચ પણ્યિતાઃ
શુક્રની મંજૂરીથી અને શુક્રના વિદ્વાન શિષ્યો સાથે, હે બ્રાહ્મણ,
કૃતાશ્ચાસુરનાથેન શુક્રસ્યાનુમતે ઽસુરાઃ
શુક્રની મંજૂરીથી અસુરોના સ્વામીએ અસુરો દ્વારા વિધિ કરાવી.
હયસ્યાનુ યયૌ શ્રીમાનસિલોમા મહાસુરઃ
ઘોડા પાછળ લોખંડ જેવા વાળ ધરાવતો મહાન અસુર શ્રીમંત અસિલોમા ગયો.
તેનોગ્રગન્ધેન દિવસ્પૃસેન મરુદ્ વવૌ બ્રહ્મલોકે મહર્ષે
તેના ભયાનક સુગંધથી, જે આકાશ સુધી પહોંચતો હતો, બ્રહ્મલોકમાં પવન વળ્યો, હે મહર્ષિ.
તતઃ શરણ્યં શરણં જનાર્ધનં જગ્મુઃ સશક્રા જગાતઃ પરયણમ્
પછી ઇન્દ્ર સહિતના બધા દેવો આશ્રય લેવા માટે શરણ્ય જનાર્દન પાસે ગયા.
પ્રોચુઃ સર્વે સુરગણા ભયગદ્ગદયા ગિરા
બધા દેવતાઓએ ડરથી કંપતી વાણીથી કહ્યું.
વિજ્ઞપ્તિઃ શ્રૂયતાં વિષ્ણો સુરાણામાર્તિનાશન
હે વિષ્ણુ, દેવોના દુઃખ દૂર કરનારા, અમારી વિનંતી સાંભળો.
સર્વાન્ સુરાન્ વિનિર્જિત્ય ત્રૈલોક્યમહારદ્ બલિઃ
બધા દેવોને જીતીને, બલિ ત્રણેય લોકનો મહાન સ્વામી બની ગયો છે.
અતો વિવૃદ્ધિમગમદ્ યથા વ્યાધિરુપેક્ષિતઃ
તે રીતે તેની શક્તિ વધી ગઈ, જેમ રોગ અવગણવાથી વધે છે.