નાશ્ચર્ય દાનવશ્રેષ્ઠ હિરણ્યકશિપોઃ કુલે
હે દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ, હિરણ્યકશિપુના કુળમાં જન્મેલો છે, એમાં આશ્ચર્ય નથી.
વિશેષિતસ્ત્વયા રાજન્ દૈતેયઃ પ્રપિતામહઃ
હે રાજા, તું તો દૈત્યના પ્રપિતામહને પણ પાછળ પાડી દીધો છે.
ઇત્યેવમુક્ત્વા વચનં દાનવૈન્દ્રં તદા બલિમ્
આ રીતે બોલી, દાનવોના રાજા બલિને એ વચન કહ્યાં.
તસ્યાં ચાથ પ્રવિષ્ટાયાં વિધવા ઇવ યોષિતઃ
અને જ્યારે એ ત્યાં પ્રવેશી ગઈ, ત્યારે સ્ત્રીઓ વિધવા જેવી થઈ ગઈ.
પ્રભા મતિઃ શ્રમા ભૂતિર્વિદ્યા નીતિર્દયા તથા
પ્રભા, બુદ્ધિ, મહેનત, સમૃદ્ધિ, જ્ઞાન, સારા આચરણ અને દયા—
તાઃ સર્વા બલિમાશ્રિત્ય વ્યશ્રામ્યન્ત યથાસુખમ્
આ બધું બલિના આશ્રયે જઈને, પોતાની મરજી મુજબ શાંત અને સુખી થઈ ગયું.
યજ્વા તપસ્વી મૃદુરેવ સત્યવાક્ દાતા વિભર્તા સ્વજનાભિગોપ્તા
તે યજ્ઞ કરનાર, તપસ્વી, સૌમ્ય, હંમેશા સાચું બોલનાર, દાન આપનાર, પોતાના લોકોનું પાલન કરનાર અને રક્ષણ કરનાર હતો.
સદોજ્જ્વલો ધર્મરતો ઽથ દાન્તઃ કામોપભોક્તા મનુજો ઽપિ જાતઃ
તે હંમેશા તેજસ્વી, ધર્મમાં રત, ઇન્દ્રિયજિત અને માનવ હોવા છતાં ઇચ્છાઓનો આનંદ માણતો હતો.
જગામ બ્રહ્મસદનં સહ દેવૈઃ શચીપતિઃ
શચીપતિ દેવતાઓ સાથે બ્રહ્માના ધામે ગયો.
ઋષિભિઃ સાર્ધમાસીનં પિતરં સ્વં ચ કશ્યપમ્
તેણે ત્યાં ઋષિઓ સાથે બેઠેલા પોતાના પિતા કશ્યપને જોયા.
બ્રહ્માણં કશ્યપં ચૈવ તાંશ્ચ સર્વાસ્તપોધનાન્
તેણે બ્રહ્મા, કશ્યપ અને બધા તપથી ધનવાન ઋષિઓને જોયા.
પિતામહ હૃતં રાજ્યં બલિના બલિના મમ
પિતામહ, મારો રાજ્ય બલવાન બલીએ લઈ લીધો છે.
શક્રઃ પપ્રચ્છ ભો બ્રૂહિ કિં મયા દુષ્કૃતં કૃતમ્
શક્રએ પૂછ્યું: 'પ્રભુ, કહો, મેં શું ખોટું કર્યું છે?'
દિત્યુદરાત્ ત્વયા ગર્ભઃ કૃત્તો વૈ બહુધા બલાત્
દિતિના ગર્ભને, તું જ બળપૂર્વક અનેક ભાગમાં કાપી નાખ્યો હતો.
કૃન્તનં પ્રાપ્તવાન્ ગર્ભો યદશૌચા હિ સા ભવત્
તે ગર્ભ કાપવામાં આવ્યો, કારણ કે તે સમયે દિતિ અશુદ્ધ હતી.
ગતસ્તતો વિનિહતો દાસો ઽપિ કુલિશેન ભો
પછી તો દાસ પણ વજ્રથી મારી નાખાયો, પ્રભુ.
વિનાશં પાપ્મનો બ્રૂહિ પ્રાયશ્ચિત્તં વિભો મમ
મારા પાપ અને વિનાશ માટે કયું પ્રાયશ્ચિત્ત કરું, એ કહો, મહાનુભાવ.
હિતં સર્વસ્ય જગતઃ શક્રસ્યાપિ વિશેષતઃ
જે સમગ્ર જગત માટે, અને ખાસ કરીને શક્ર માટે હિતકારક છે.
તં પ્રપદ્યસ્વ શરણં સ તે શ્રેયો વિધાસ્યતિ
તુ એના આશ્રયમાં જા; એ તને કલ્યાણ આપશે.
તમૂચુર્દેવતા મર્ત્યે સ્વલ્પકાલે મહોદયઃ
દેવતાઓએ કહ્યું: 'માણસોમાં થોડા સમયમાં જ મહાન સમૃદ્ધિ મળે છે.'
તથૈવ મિત્રાવરુણાત્મજેન વેગાન્મહીપૃષ્ઠમવાપ્ય તસ્થૌ
એ જ રીતે, મિત્રાવરુણના પુત્ર દ્વારા ઝડપથી ધરતી પર આવીને એ સ્થિર રહ્યો.
સુશસ્થલાત્ પૂર્વત એવ વિશ્રુતો વસોઃ પુરાત્ પિશ્ચિમતો ઽવતસ્થે
શુભ સ્થાનના પૂર્વ તરફથી, જે પ્રાચીનકાળથી પ્રસિદ્ધ છે, એ વસુની નગરીના પશ્ચિમે ઊભો રહ્યો.
મનુષ્યેમેધઃ શતકૃત્સહસ્રકૃન્નરેન્દ્રસૂયશ્ચ સહસ્રકૃદ્ વૈ
બુદ્ધિશાળી મનુષ્ય, જેને સો કે હજાર યજ્ઞ કર્યા હોય, અને એવો રાજા, જેને હજારો અશ્વમેઘ યજ્ઞ કર્યા હોય—
ખ્યાતિં જગામાથ ગદાધરેતિ મહાઘવૃક્ષસ્ય શિતઃ કુઠારઃ
આ બધા 'ગદાધારી' તરીકે પ્રસિદ્ધિ પામ્યા, જેમ કે પાપરૂપી મહાન વૃક્ષને કાપતો તીખો કુહાડો.
ફલં મહામેધમખસ્ય માનવા લભન્ત્યનન્ત્યં ભગવત્પ્રસાદાત્
ભગવાનની કૃપાથી લોકો મહાયજ્ઞનું અનંત ફળ મેળવે છે.
ચક્રે જગત્પાપવિનષ્ટિમગ્ર્યાં સંદર્શનપ્રાશનમઞ્જનેન
તેમણે દર્શન, ચાખવું અને અંજન દ્વારા જગતના પાપનો સર્વોત્તમ નાશ કર્યો.
આરાધનાય દેવસ્ય કૃત્વાશ્રમમવસ્થિતઃ
દેવની આરાધના માટે આશ્રમ સ્થાપી, તેઓ ત્યાં જ સ્થિર રહ્યા.
તપસ્તેપે સહસ્રાક્ષઃ સ્તુવન્ દેવં ગદાધરમ્
સહસ્ત્રનેત્ર ઇન્દ્રે તપ કર્યાં અને ગદાધારી દેવની સ્તુતિ કરી.
કામક્રોધવિહીનસ્ય સાગ્રઃ સંવત્સરો ગતઃ
તેમને કામ અને ક્રોધથી રહિત રહી એક વર્ષ વીતી ગયું.
ગચ્છ પ્રીતો ઽસ્મિ ભવતો મુક્તપાપો ઽસિ સામ્પ્રતમ્
હવે જા; હું તારી ઉપર પ્રસન્ન છું. તું હવે પાપમુક્ત થયો છે.