દક્ષિણં વરુણઃ પાર્શ્વમવષ્ટભ્યાવ્રજદ્ બલી
જમણી બાજુએ શક્તિશાળી વરુણે કાંધે હાથ રાખી આગળ વધ્યો.
નાનાસ્ત્રશસ્ત્રોદ્યતદોઃસમૂહા સમાસસાદારિબલં મહીધ્રે
વિવિધ શસ્ત્રો અને અસ્ત્રો ઉંચા કરીને, સેના પર્વત પર દુશ્મન દળ સામે ડટીને ઉભી રહી.
નિર્વૃક્ષે પક્ષિરહિતે જાતો દેવાસુરો રણઃ
જ્યાં વૃક્ષો નહોતાં અને પક્ષીઓ નહોતાં, ત્યાં દેવો અને દૈત્યો વચ્ચે યુદ્ધ શરૂ થયું.
મહીધરોત્તમે પૂર્વં યથા વાનરહસ્તિનોઃ
ઉચ્ચતમ પર્વત પર, પહેલાં વાનર અને હાથી વચ્ચે જેવું થયું હતું, એવું જ થયું.
સંદ્યાનુરક્તઃ સદૃશો મેઘઃ ખે સુરતાપસ
હે શ્રેષ્ઠ તપસ્વી, આકાશમાં સાંજના રંગથી રંગાયેલું મેઘ દેખાયું.
શ્રૂયતે ત્વનિશં શબ્દઃ છિન્ધિ ભિન્ધીતિ સર્વતઃ
રાત-દિવસ સર્વત્ર 'કાપો! ફોડો!' એવા અવાજો સંભળાતા હતા.
જાતો રુધિરનિષ્યન્દો રજઃસયમનાત્મકઃ
રક્ત અને ધૂળ ભળી, ગૂંચવણથી ભરેલું વહાવા લાગ્યું.
અભિદ્રવન્તિ સહિતાઃ સમં સ્કન્દેન ધીમતા
બધા મળીને વિવેકી સ્કંદ સાથે આગળ ધસી ગયા.
દેવાન્ નિજઘ્નુર્દૈત્યાશ્ચ મયગુપ્તાઃ પ્રહારિણઃ
માયાના રક્ષણ હેઠળ અને યુદ્ધમાં ભયાનક એવા દૈત્યોએ દેવતાઓને પરાજય આપ્યો.
નિર્જિતાઃ સમરે દૈત્યૈઃ સમં સ્કન્દેન નારદ
હે નારદ, દૈત્યો અને સ્કંદ સાથે મળીને યુદ્ધમાં દેવતાઓને હરાવ્યા.
શાર્ઙ્ગમાનમ્ય બાણૈઘૈર્નિજઘાન તતસ્તતઃ
પછી, શારંગ ધનુષને નમન કરીને, તેણે સતત બાણવર્ષા કરીને પ્રહાર કર્યા.
દૈતેયાઃ શરણં જગ્મુઃ કાલનેમિં મહાસુરામ્
દૈત્યો મહાસુર કાલનેમિ પાસે આશરો લેવા ગયા.
વિવૃદ્ધિમગમદ્ બ્રહ્મન્ યથા વ્યાધિરુપેક્ષિતઃ
હે બ્રાહ્મણ, તેમનું બળ એ રીતે વધ્યું જેમ અવગણવામાં આવતો રોગ વધે.
તં તમાદાય ચિક્ષેપ વિસ્તૃતે વદને બલી
શક્તિશાળી એ દરેકને પકડીને વિશાળ ખુલ્લા મોઢામાં ફેંકી દીધા.
ચક્રૈર્વૈશ્વાનરાભૈસ્ત્વવનિગગનયોસ્તિર્યગૂર્ધ્વં સમન્તાત્ પ્રાપ્તે ઽન્તે કાલવહ્નેર્જગદખિલમિદં રૂપમાસીદ્ દિધક્ષોઃ
અગ્નિ જેવું તેજ ધરાવતાં ચક્રોથી, પૃથ્વી અને આકાશ વચ્ચે ચારે બાજુ વ્યાપી, અંતે જ્યારે સમયરૂપ અગ્નિ આવતો હતો, ત્યારે આખું જગત ભસ્મ કરવા ઉત્સુક એવું રૂપ ધારણ કર્યું.
પોપ્લૂયન્તશ્ચ દૈત્યા હરિમમરગણૈરર્ચિતં ચારુમૌલિં નાનાશસ્ત્રાસ્ત્રપાતૈર્વિગલિતયશસંચક્રુરુત્સિક્તદર્પાઃ
દૈત્યો પરાજિત થઈ, અમરગણો દ્વારા પૂજિત અને સુંદર મુગટધારી હરિ પર વિવિધ શસ્ત્રો અને અસ્ત્રોથી આક્રમણ કરવા લાગ્યા; તેમનું યશ ઘટી ગયું અને અહંકાર વધ્યો હતો.
કોપાદારક્તદૃષ્ટિઃ સરથગજહયાન્ દૃષ્ટિનિર્ધૂતવીર્યાન્ નારાચખ્યૈઃ સુપુઙ્ખૈર્જલદ્ ઇવ ગિરીન્ છાદયામાસ વિષ્ણુઃ
ક્રોધથી આંખો લાલ થયેલા વિષ્ણુએ, માત્ર નજરથી જ રથો, હાથીઓ અને ઘોડાઓની તાકાત દૂર કરી દીધી અને સુપંખી નારાચ બાણોથી એમને એ રીતે ઢાંકી દીધા જેમ વાદળો પર્વતોને ઢાંકે છે.
પ્રારમ્બે દાનવેન્દ્રં શતવદનમથો પ્રેષયન્ કાલનેમિં સ પ્રાયાદ્ દેવસૈન્યપ્રભુમમિતબલં કેશવં લોકનાથમ્
લડાઈની શરૂઆતમાં દાનવોના રાજા શતવદને કાલનેમિને અનંત બળ ધરાવતા, દેવસેનાના સ્વામી અને લોકનાથ એવા કેશવ સામે મોકલ્યો.
સો ઽપ્યેનં પ્રસમીક્ષ્ય દૈત્યવિટપપ્રચ્છેદનં માનિનં પ્રોવાચાથ વિહસ્ય તં ચ સુચિરં મેઘસ્વનો દાનવઃ
મેઘ જેવી ગર્જનાવાળો એ દાનવ, પોતાના કુળના વિનાશક અને ગર્વીલા વિષ્ણુને જોઈને, હસતાં હસતાં લાંબું બોલ્યો.
હિરણ્યનયનાન્તકઃ કુસુમપૂજારતિઃ ક્વ યાતિ મમ દૃષ્ટિગોચરે નિપતિતઃ ખલઃ
હિરણ્યના વંશનો અંત લાવનાર અને ફૂલોથી પૂજા કરવાનું પસંદ કરનાર એ દુષ્ટ, મારી નજરમાં પડ્યો છે, હવે ક્યાં જશે?
મન્મુષ્ટિપિષ્ટશિથિલાઙ્ગમુપાત્તભસ્મ સંદ્રક્ષ્યતે સુરજનો ભયકાતરાક્ષઃ
મારી મુઠીથી ચકનાચૂર થયેલા અને ભસ્મથી ઢંકાયેલા એ વિષ્ણુને, ડરથી ભરાયેલા નેત્રોવાળા દેવો જોઈ શકશે.
ગદાં ખગેન્દ્રોપરિ જાતકોપો મુમોચ શૈલે કુલિશં યથેન્દ્રઃ
ક્રોધે ભરાઈ, તેણે પોતાની ગદા ગરુડ પર ફેંકી, જેમ ઇન્દ્ર પર્વત પર વજ્ર ફેંકે છે.
ચક્રેણ ચિચ્છેદ સુદુર્ગતસ્ય મનોરથં પૂર્વકૃતેન કર્મ
વિષ્ણુએ પોતાના ચક્રથી, પૂર્વકર્મના ફળરૂપે, દુર્ભાગ્યશાળી કાલનેમિના આશા-આકાંક્ષાઓ કાપી નાખી.
ભુજાભ્યાં કૃત્તાભ્યાં દગ્ધશૈલપ્રકાશઃ સંદૃશ્યેતાપ્યપરઃ કાલનેમિ
બંને બાહુ કપાઈ ગયેલા, દહન થયેલા પર્વત જેવો તેજસ્વી કાલનેમિ સૌની સામે દેખાયો.
છિત્ત્વા નિપાતયામાસ પક્વં તાલફલં યથા
વિષ્ણુએ તેને એવી રીતે જમીન પર પાડી દીધો જેમ પાકેલું તાડનું ફળ નીચે પડે છે.
તસ્થૌ મેરુરિવાકમ્પ્યઃ કબન્ધઃ ક્ષ્માધરેશ્વરઃ
કબંધ, એટલે કે ધડ, પૃથ્વીનો સ્વામી, મેરુ પર્વત જેવો અડગ ઊભો રહ્યો.
યથામ્બરાદ્ બાહુશિરઃ પ્રણષ્ટબલં મહેન્દ્રઃ કુલિશેન ભૂમ્યામ્
જેમ ઇન્દ્રે વજ્રથી, શક્તિ ગુમાવેલા શત્રુના હાથ અને માથું આકાશમાંથી જમીન પર ફેંકી દીધા.
વિમુક્તશસ્ત્રાલકચર્મવસ્ત્રાઃ સંપ્રાદ્રવન્ બાણમૃતે ઽસુરેન્દ્રાઃ
શસ્ત્ર, કવચ અને વસ્ત્રથી વિહોણા થયેલા અસુરોના રાજાઓ, બાણ સિવાય, ભાગી ગયા.
નિવૃત્તા દેવતાનાં ચ સશસ્ત્રા યુદ્ધલાલસાઃ
લડાઈ માટે તત્પર અને શસ્ત્રધારી દેવતાઓ યુદ્ધમાંથી પાછા ફર્યા.
પ્રાહામન્ત્ર્ય સુરાન્ સર્વાન્ યુધ્યધ્વં વિગતજ્વરાઃ
તેણે બધા દેવોને કહ્યું: 'તમે નિર્ભય બનીને યુદ્ધ કરો!'