વૃદ્ધો ઽથ બાલો ઽથ યુવાથ યોષિત્ સર્વે તદોન્માદધરા ભવન્તિ
વૃદ્ધ, બાળક, યુવાન કે સ્ત્રી — બધા એ ઉન્માદથી ગ્રસ્ત થશે.
તવાગ્રતો હાસ્યવચો ઽભિરક્તા ભવન્તિ તે યોગયુતાસ્તુ તે સ્યુઃ
તારા સામે, હાસ્ય અને વાતમાં રુચિ ધરાવનારા તારા પ્રિય બનશે; અને યોગમાં જોડાયેલા પણ તારા જ રહેશે.
મમ પ્રસાદાદ્ વરદો નરાણાં ભવિષ્યસે પૂજ્યતમો ઽભિગચ્છ
મારી કૃપાથી, તું મનુષ્યોમાં વરદાન આપનાર અને સૌથી વધુ પૂજ્ય બનશે.
કાલઞ્જરસ્યોત્તરતઃ સુપુણ્યો દેશો હિમાદ્રેરપિ દક્ષિણસ્થઃ
કાળાંજરના ઉત્તર તરફ, હિમાલયના દક્ષિણમાં, એક અત્યંત પવિત્ર પ્રદેશ છે.
તસ્મિન્ પ્રયાતે ભગવાંસ્ત્રિનેત્રો દેવો ઽપિ વિન્ધ્યં ગિરિમભ્યગચ્છત્
જ્યારે તે ત્યાં ગયો, ત્યારે ત્રણ આંખોવાળા ભગવાન પણ વિંધ્ય પર્વત પર ગયા.
દૃષ્ટ્વા પ્રહર્ત્તુકામં ચ તતઃ પ્રાદુવચદ્ધરઃ
તેને પ્રહાર કરવા તૈયાર જોઈ, પછી હરાએ કહ્યું.
વિવેશ ઋષયો યત્ર સપત્નીકા વ્યવસ્થિતાઃ
તે ત્યાં પ્રવેશ્યા જ્યાં ઋષિઓ પોતાની પત્નીઓ સાથે બેઠા હતા.
તતસ્તાન્ પ્રાહ ભગવાન્ ભિક્ષા મે પ્રતિદીયતામ્
પછી ભગવાને તેમને કહ્યું: 'મારે ભિક્ષા આપો.'
તદાશ્રમાણિ સર્વાણિ પરિચક્રામ નારદઃ
એ સમયે નારદ બધા આશ્રમોમાં ફર્યા.
પ્રક્ષોભમગમન્ સર્વા હીનસત્ત્વાઃ સમન્તતઃ
દરેક જગ્યાએ જે લોકો દુર્બળ મનના હતા તેઓ બધાં ચિંતિત થઈ ગયા.
એતાભ્યાં ભર્તૃપૂજાસુ તચ્ચિન્તાસુ સ્થિતં મનઃ
તેમનું મન પતિની સેવા અને એ જ વિચારોમાં જ લાગેલું રહ્યું.
તત્ર પ્રયાન્તિ કામાર્ત્તા મદવિહ્વલિતેન્દ્રિયાઃ
ત્યાં, ઈચ્છાથી પીડાતા અને કામથી મગ્ન થયેલા લોકો જાય છે.
અનુડજગ્મુર્યથા મત્તં કરિણ્ય ઇવ કુઞ્જરમ્
તેઓ એમના પાછળ એમ જ ગયા જેમ કે હાથીણો ઉન્મત્ત હાથી પાછળ જાય છે.
ક્રોધાન્વિતાબ્રુવન્સર્વે લિઙ્ગે ઽસ્ય પતતાં ભુવિ
બધાએ ગુસ્સામાં કહ્યું: 'એનું ચિહ્ન જમીન પર પડી જાય!'
અન્તર્દ્ધાનં જગામાથ ત્રિશૂલી નીલલોહિતઃ
પછી ત્રિશૂળધારી, નીલલોહિત, અદૃશ્ય થઈ ગયા.
રસાતલં વિવેશાશુ બ્રહ્મણ્ડં ચોર્ધ્વતો ઽભિનત્
એ ઝડપથી પાતાળમાં પ્રવેશ્યા અને ઉપરથી બ્રહ્માંડને ભેદી નાખ્યું.
પાતાલભુવનાઃ સર્વે જઙ્ગમાજઙ્ગમૈર્વૃતાઃ
પાતાળના બધા લોક ચાલતા અને અચલ જીવોથી ભરાઈ ગયા.
જગામ માધવં દ્રષ્ટું ક્ષીરોદં નામ સાગરમ્
એ માધવને જોવા માટે ક્ષીરોદ નામના સાગર પાસે ગયા.
ઉવાચ દેવ ભુવનાઃ કિમર્થ ક્ષુભિતા વિભો
એણે કહ્યું: 'દેવ, વિશ્વના સ્વામી, વિશ્વો કેમ ઉથલપાથલ છે, હે મહાન?'
પાતિતસ્તસ્ય ભારાર્તા સંચચાલ વસુંધરા
જ્યારે એ પડી ગયું ત્યારે ધરા એના ભારથી કંપી ઉઠી.
તત્ર ગચ્છામ દેવેશ એવમાહ પુનઃ પુનઃ
'ચાલો ત્યાં જઈએ, દેવોના સ્વામી,' એમ તેઓ વારંવાર બોલ્યા.
આજગ્મતુસ્તમુદ્દેશં યત્ર લિઙ્ગં ભવસ્ય તત્
તેઓ એ જગ્યાએ પહોંચ્યા જ્યાં ભવનું લિંગ હતું.
પાતાલં પ્રવિવેશાથ વિસ્મયાન્તરિતો વિભુઃ
પછી વિભુ આશ્ચર્યથી ભરાઈને પાતાળમાં પ્રવેશ્યા.
નૈવાન્તમલભદ્ બ્રહ્મન્ વિસ્મિતઃ પુનરાગતઃ
હે બ્રહ્મન, એ અંત સુધી પહોંચી શક્યા નહીં અને આશ્ચર્યચકિત થઈ પાછા ફર્યા.
ચક્રપાણિર્વિનિષ્ક્રાન્તો લેભે ઽન્તં ન મહામુને
ચક્રધારી ભગવાન બહાર ગયા, પણ હે મહાન મુનિ, તેઓ અંત સુધી પહોંચી શક્યા નહીં.
કૃતાઞ્જલિપુટૌ ભૂત્વા સ્તોતું દેવં પ્રચક્રતુઃ
હાથ જોડીને, તેઓ ભગવાનની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.
જીમૂતવાહન કવે શર્વ ત્ર્યમ્બક શઙ્કર
હે મેઘવાહક, હે કવિ, હે શર્વ, હે ત્રણ આંખવાળા, હે શંકર,
દક્ષયજ્ઞક્ષયકર કાલરૂપ નમો ઽસ્તુ તે
હે દક્ષના યજ્ઞના વિનાશક, હે સમયરૂપ, તને વંદન છે.
ભવાનન્તશ્ચ ભગવાન્ સર્વગસ્ત્વં નમો ઽસ્તુ તે
તમે અનંત છો, ભગવાન છો, સર્વત્ર વ્યાપક છો; તમને વંદન છે.
સ્વરૂપી તાવિદં વાક્યમુવાચ વદતાં વરઃ
ભગવાન પોતાના સ્વરૂપે હાજર રહીને, બોલનારામાં શ્રેષ્ઠ એવા વચન બોલ્યા: