બલવાન્ દાનવપતિરજેયો દેવદાનવૈ
દૈત્યપુત્ર બહુ બળવાન હતો, દેવો કે દૈત્યો કોઈ પણ તેને હરાવી શકતા નહોતા.
વજ્રં પરિભ્રામ્ય બલસ્ય મૂર્ધ્નિ ચિક્ષેપ હે મૂઢ હતો ઽસ્યુદીર્ય
તેણે વજ્રને ફેરવીને બલના માથા પર ફેંક્યો અને કહ્યું, 'મૂર્ખ, હવે તું મર્યો!' પણ વજ્ર તૂટી ગયો.
બલો ઽદ્રવદ્ દેવપતિશ્ચ ભીતઃ પરાઙ્મુખો ઽભૃત્ સમરાન્મહર્ષે
બલ ભાગી ગયો અને દેવોના રાજા પણ ડરીને પીઠ ફેરવી યુદ્ધમથક છોડીને ચાલ્યા ગયા, હે મહર્ષિ.
તિષ્ઠસ્વ રાજાસિ ચરાચરસ્ય ન રાજધર્મે ગદિતં પલાયનમ્
'થે ઊભા રહો! તમે ચાલતા અને અચલ બધાના રાજા છો. રાજધર્મમાં ભાગવું ક્યારેય કહેવાયું નથી.'
ઉપેત્યાહ શ્રૂયતાં વાક્યમીશ ત્વં મે નાથો ભૂતભવ્યેશ વિષ્ણો
તે આગળ આવીને બોલ્યો: 'મારા વચન સાંભળો, હે પ્રભુ! તમે મારા આશ્રય છો, હે વિષ્ણુ, ભૂત-ભવિષ્યના સ્વામી.'
આયુધં દેહિ ભગવાન્ ત્વામહં શરણં ગતઃ
'મને શસ્ત્ર આપો, હે ભગવાન; હું તમારો આશ્રય લીધો છે.'
પ્રાર્થયસ્વાયુધં વહ્નિં સ તે દાસ્યત્યસંશયમ્
'તમે અગ્નિ પાસે શસ્ત્ર માગો; એ ચોક્કસ તમને આપશે.'
શરણં પાવકમગાદિદં ચોવાચ નારદ
તે અગ્નિ પાસે આશ્રય લેવા ગયો, અને નારદએ આ શબ્દો કહ્યા.
એષ ચાહૂયતે જમ્ભસ્તસ્માદ્દેહ્યાયુધં મમ
'હવે જંભને બોલાવવામાં આવ્યો છે; તેથી મને શસ્ત્ર આપો.'
યત્ત્વં દર્પ પરિત્યજ્ય મામેવ શરણં ગતઃ
'તમે અહંકાર છોડી ને ફક્ત મારું આશ્રય લીધું છે—'
પ્રાદાદિન્દ્રાય ભગવાન્ રોચમાનો દિવં ગતઃ
પ્રભુ તેજથી ઝગમગાવતા ઇન્દ્રને શસ્ત્ર આપ્યા અને પછી સ્વર્ગે ગયા.
પ્રત્યુદ્યયૌ તદા જમ્ભં હન્તુકામો ઽરિમર્દનઃ
પછી શત્રુવિનાશક જંભને મારવા આતુર થઈને તેની સામે આગળ વધ્યો.
ક્રોધં ચક્રે તદા જમ્ભ નિજઘાન ગજાધિપમ્
જંભે ગુસ્સામાં આવીને હાથીઓના રાજાને ઘાયલ કર્યો.
નિપપાત યથા શૈલઃ શક્રવજ્રહતઃ પુરા
તે એ રીતે પડી ગયો જેમ કે પહેલાં ઇન્દ્રના વજ્રથી પર્વત તૂટી પડ્યો હોય.
ત્યક્ત્વૈવ મન્દરગિરિં પપાત વસુધાતલે
મંદરગિરિને છોડી તેણે ધરતી પર પતન કર્યું.
મા મા શક્ર પતસ્વાદ્ય ભૂતલે તિષ્ઠ વાસવ
'શક્ર, પડશો નહીં! આજે ધરતી પર જ રહો, હે વાસવ.'
પ્રાહ ચૈતાન્ કથં યોત્સ્યે અપત્રઃ શત્રુભિઃ સહઃ
તેને પૂછ્યું: 'પાંખ વિના હું શત્રુઓ સાથે કેમ લડી શકું?'
યુધ્યસ્વ ત્વં સમારુહ્યપ્રેષયિષ્યામ યદા રથમ્
'લડતા રહો! રથ પર ચઢો; જ્યારે તૈયાર થશે ત્યારે અમે રથ મોકલી દઈશું.'
વાનરધ્વજસંયુક્તં હરિભિર્હરિભિર્યુતમ્
વાંદરાની ધ્વજાથી શોભાયમાન અને ચારે બાજુ વાંદરો ઘેરાયેલા હતા.
શક્રાય પ્રેષયામાસુર્વિશ્વાવસુપુરોગમાઃ
વિશ્વાવસુને આગેવાન બનાવી દૂતોને ઇન્દ્ર પાસે મોકલ્યા.
પ્રાહ યોત્સ્યે કથં યુદ્ધે સંયમિષ્યે કથં હયાન્
તે કહે છે: "હું યુદ્ધમાં કેવી રીતે લડીશ? ઘોડાઓને કેવી રીતે રોકીશ?"
તતો ઽહં ઘાતયે શત્રૂન્ નાન્યથેતિ કથઞ્ચન
"પછી તો હું શત્રુઓનો નાશ કરીશ—બીજો કોઈ રસ્તો નથી."
વિદ્યતે સ્વયમેવાશ્વાંસ્ત્વં સંયન્તુમિહાર્હસિ
"અહીં તો ઘોડાઓ હાજર છે; તું પોતે જ તેમને સંભાળજે."
ક્ષમાતલં નિપપાતૈવ પરિભ્રષ્ટસ્રગમ્બરઃ
તે જમીન પર પડી ગયો, તેની વણમાલા અને વસ્ત્રો છૂટી પડ્યા.
પતમાનં સહસ્રાક્ષં દૃષ્ટ્વા ભૂઃ સમકમ્પત
ઇન્દ્રને પડતો જોઈ પૃથ્વી કંપી ઉઠી.
ભાર્યાબ્રવીત્ પ્રભો બાલં બહિઃ કુરુ યથાસુખમ્
પત્નીએ કહ્યું: "પ્રભુ, બાળકને બહાર લઈ જાવ, જેમ તમારે અનુકૂળ લાગે તેમ."
સા ચાહ શ્રૂયતાં નાથ દૈવજ્ઞપરિભાષિતમ્
તે પણ બોલી: "પ્રભુ, જ્યોતિષીએ જે કહ્યું છે, તે સાંભળો."
યદ્બાહ્યતો મુનિશ્રેષ્ઠ તદ્ ભવેદ્ દ્વિગુણં મુને
"મુનિશ્રેષ્ઠ, બહાર જે કંઈ હશે, તે બમણું થશે, મુનિ."
નિરાશઙ્કો બહિઃ શીઘ્રં પ્રાક્ષિપત્ ક્ષ્માતલે દ્વિજઃ
કોઈ સંકોચ કર્યા વિના, બ્રાહ્મણે બાળકને ઝડપથી બહાર જમીન પર નાખી દીધું.
નિવારિતો ગતા વેલા અર્દ્ધૂહાનિર્ભવિષ્યતિ
નક્કી કરેલી વેળા વીતી ગઈ; હવે અડધી જ હાનિ થશે.