સમીક્ષ્ય ચ દિશઃ સર્વાસ્તતો ઽનઙ્ગમપશ્યત
બધી દિશાઓમાં જોઈને, તેણે ત્યાં કામદેવને ક્યાંય નજરે પડ્યો નહીં.
યં દદર્શ જગન્નાથો દેવો નારાયણો ઽવ્યયઃ
જેને જગતના સ્વામી, અક્ષય ભગવાન નારાયણએ જોયા હતા.
સ શઙ્કરેણ સંદગ્ધો હ્યનઙ્ગત્વમુપાગતઃ
શંકર દ્વારા દહન થયેલા, તે શરીરવિહીન બની ગયો.
દગ્ધસ્તુ કારણે કસ્મિન્નેતદ્વ્યાખ્યાતુમર્હસિ
પણ તે કેમ દહન થયો? કૃપા કરીને આનું કારણ સમજાવો.
વિનાશ્ય દક્ષયજ્ઞં તં વિચચાર ત્રિલોચનઃ
દક્ષનું યજ્ઞ નાશ કરી, ત્રિનેત્રધારી ત્યાંથી ફરતો રહ્યો.
અપત્નીકં તદાસ્ત્રેણ ઉન્માદેનાભ્યતાડયત્
પત્ની વિના રહેલા, ઉન્માદિતને, એ શસ્ત્રથી ઘાયલ કર્યો.
વિચચાર તદોન્મત્તઃ કાનનાનિ સરાંસિ ચ
પછી, ઉન્માદમાં, તે વનો અને સરોવરોમાં ભટકતો રહ્યો.
ન શર્મ લેભે દેવર્ષે બાણવિદ્ધ ઇવ દ્વિપઃ
દેવર્ષિ, તે શાંતિ મેળવી શક્યો નહીં, જેમ કે તીક્ષ્ણ બાણથી ઘાયલ થયેલો હાથી.
નિમગ્ને શઙ્કરે આપો દગ્ધાઃ કૃષ્ણાત્વમાગતાઃ
શંકર જળમાં લીન થયા ત્યારે, પાણી દહન થઈ કાળાં બની ગયા.
આસ્યન્દત્ પુણ્યતીર્થા સા કેશપાશમિવાવને
એ પવિત્ર નદી ધરા પર વાળની લટ જેવી વહેતી રહી.
પુલુનેષુ ચ રમ્યેષુ વાપીષુ નલિનીષુ ચ
સુંદર રેતાળ કિનારાઓ, તળાવો અને કમળોમાં,
વિચારન્ સ્વેચ્છયા નૈવ શર્મ લેભે મહેશ્વરઃ
મહેશ્વર પોતાની ઈચ્છાથી ફર્યા, પણ તેને શાંતિ મળી નહીં.
ક્ષણં ધ્યાયતિ તન્વઙ્ગીં દક્ષકન્યાં મનોરમામ્
થોડી ક્ષણ માટે, તેણે દક્ષની મનોહર અને સુકુમાર પુત્રીનું ધ્યાન કર્યું.
સ્વપ્ને તથેદં ગદતિ તાં દૃષ્ટ્વા દક્ષકન્યકામ્
સપનામાં પણ, દક્ષની પુત્રીને જોઈને, તેણે આ રીતે કહ્યું:
મુગ્ધે ત્વયા વિરહિતો દગ્ધો ઽસ્મિ મદનાગ્નિના
"મૂઢે, તારા વિયોગમાં હું કામદેવની આગે દહાઈ રહ્યો છું."
પાદપ્રણામાવનતમભિભાષિતુ મર્હસિ
"જે તારા પગે વંદન કરે છે, તેને તું બોલવી જોઈએ."
આલિઙ્ગ્યસે ચ સતતં કિમર્થં નાભિભાષસે
"હંમેશા તારા અંગમાં લપટાયેલો છું, તો પણ તું કેમ બોલતી નથી?"
વિશેષતઃ પતિં બાલે નનુપ ત્વમતિનિર્ઘૃણા
"બાળિકા, ખાસ કરીને પતિ માટે, શું તું એટલી નિર્દય નથી?"
વિના ત્વયા ન જીવેયં તદસત્યં ત્વયા કૃતમ્
તમે વિના હું જીવતો જ ન હોત; તમે જે કર્યું તે સાચું નથી.
નાન્યથા નશ્યતે તાપઃ સત્યેનાપિ શપે પ્રિયે
નહીંતર આ દુઃખ કદી દૂર નહીં થાય; પ્રિયે, હું સાચી શપથ ખાઈને કહું છું.
ઉત્કૂજતિ તથારણ્યે મુક્તકણ્ઠં પુનઃ પુનઃ
તે જંગલમાં ફરી ફરીને ઊંચે અવાજે રડતો રહ્યો.
વિવ્યાધ ચાપં તરસા વિનામ્ય સંતાપનામ્ના તુ શરેણ ભૂયઃ
તે જલદીથી ધનુષ વાળી અને દુઃખ નામના બાણથી ફરીથી ભેદ્યું.
સંતાપયંશ્ચાપિ જગત્સમગ્રં ફૂત્કૃત્ય ફૂત્કૃત્ય વિવાસતે સ્મ
તે આખા જગતને દુઃખ આપતો, વારંવાર ગર્જન કરતો અને બધાને દૂર હંકારી રહ્યો.
તતો ભૃશં કામશરૈર્વિતુન્નો વિજૃમ્ભમાણઃ પરિતો ભ્રમંશ્ચ
પછી, કામના બાણોથી ખૂબ જ વ્યાકુળ થઈને, તે ચારે તરફ ફરી રહ્યો હતો.
ભ્રાતૃવ્ય વક્ષ્યસિ વચો યદદ્ય તત્ ત્વં કુરુષ્વામિતવિક્રમો ઽસિ
ભાઈ, આજે તમે જે કહો છો તે કરો; તમારું શૌર્ય અપરંપાર છે.
આજ્ઞાપયસ્વાતુલવીર્ય શંભો દાસો ઽસ્મિ તે ભક્તિયુતસ્તથેશ
અગાધ બળવાળા શંભુ, મને આજ્ઞા આપો; હું તમારો ભક્તિભર્યો દાસ છું, હે ઈશ.
વિજૃમ્ભણોન્માદસરૈર્વિભિન્નો ધૃતિં ન વિન્દામિ રતિં સુખં વા
ઉન્માદના બાણોથી ઘાયલ થઈને, મને સ્થિરતા, આનંદ કે સુખ કશું મળતું નથી.
નાન્યઃ પુમાન્ ધારયિતું હિ શક્તો મુક્ત્વા ભવન્તં હિ તતઃ પ્રતીચ્છ
તમને છોડીને બીજો કોઈ પુરુષ આ સહન કરી શકે નહીં; તેથી, તમે સ્વીકારો.
તોષં જગામાશુ તતસ્ત્રિશૂલી તુષ્ટસ્તદૈવં વચનં બભાષે
પછી ત્રિશૂળધારી તુરંત પ્રસન્ન થયા અને ખુશ થઈને આ શબ્દો બોલ્યા.
તસ્માદ્વરં ત્વાં પ્રતિપૂજનાય દાસ્યામિ લોક્ય ચ હાસ્યકારિ
તેથી, તારી પૂજા માટે હું તને એવો વરદાન આપું છું કે જે જગતમાં હાસ્ય પેદા કરશે.