યથા નરેન્દ્રપુત્રાણિ કનકાભરણાનિ હિ
જેમ રાજકુમારો સોનાના આભૂષણોથી શોભાયમાન થાય છે,
સ્વમિસંલબ્ધસંમાના ભૃત્યા રાજસુતાનિવ
અને જેમ પોતાના સ્વામી પાસેથી સન્માન પામેલા સેવકો રાજકુમારો જેવાં લાગે છે,
ભૃત્વા વસન્તનૃપતેઃ સંગ્રામે ઽસૃક્પ્લુતા ઇવ
જેમ વસંતના રાજાના યુદ્ધમાં લોહીથી ઢંકાયેલા હોય તેમ,
પુલકાભિર્વૃતા યદ્વત્ સજ્જનાઃ સુહૃદાગમે
જેમ સારા લોકો મિત્રના આગમનથી આનંદમાં રોમાંચિત થાય છે,
વક્તુકામા ઇવાઙ્ગુલ્યા કો ઽસ્માકં સદૃશો નગઃ
જેમણે આંગળીઓથી કહેવું હોય તેમ, 'અમારી બરાબરી કરતો કયો પર્વત છે?'
નીલાશોકકચા શ્યામા વિકાસિકમલાનના
નીલ અશોકના વાળથી શ્યામ, કમળ જેવા ખીલી ઉઠેલા ચહેરાવાળી,
પ્રફુલ્લકુન્દદશના મઞ્જરીકરશોભિતા
ખીલી ઉઠેલા કુંદના ફૂલો જેવી દાંતવાળી, ફૂલની મંજરીઓથી શોભિત,
પુંસ્કોકિલસ્વના દિવ્યા અઙ્કોલવસના શુભા
પુરુષ કોયલના અવાજ જેવી મધુરતા ધરાવતી, અંકોલા ફૂલના વસ્ત્રોમાં સુંદર,
પ્રાગ્વંશરસના બ્રહ્મન્ મત્તહંસગતિસ્તથા
પૂર્વ દિશાના વાંસની પટ્ટી પહેરેલી, હે બ્રાહ્મણ, અને મસ્ત હંસ જેવી ચાલ ધરાવતી,
વસન્તલક્ષ્મીઃ સંપ્રાપ્તા બ૩હ્મન્ બદરિકાશ્રમે
હે બ્રાહ્મણ, વસંતની લક્ષ્મી બદરીક આશ્રમમાં આવી પહોંચી.
સમીક્ષ્ય ચ દિશઃ સર્વાસ્તતો ઽનઙ્ગમપશ્યત
બધી દિશાઓમાં જોઈને, તેણે ત્યાં કામદેવને ક્યાંય નજરે પડ્યો નહીં.
યં દદર્શ જગન્નાથો દેવો નારાયણો ઽવ્યયઃ
જેને જગતના સ્વામી, અક્ષય ભગવાન નારાયણએ જોયા હતા.
સ શઙ્કરેણ સંદગ્ધો હ્યનઙ્ગત્વમુપાગતઃ
શંકર દ્વારા દહન થયેલા, તે શરીરવિહીન બની ગયો.
દગ્ધસ્તુ કારણે કસ્મિન્નેતદ્વ્યાખ્યાતુમર્હસિ
પણ તે કેમ દહન થયો? કૃપા કરીને આનું કારણ સમજાવો.
વિનાશ્ય દક્ષયજ્ઞં તં વિચચાર ત્રિલોચનઃ
દક્ષનું યજ્ઞ નાશ કરી, ત્રિનેત્રધારી ત્યાંથી ફરતો રહ્યો.
અપત્નીકં તદાસ્ત્રેણ ઉન્માદેનાભ્યતાડયત્
પત્ની વિના રહેલા, ઉન્માદિતને, એ શસ્ત્રથી ઘાયલ કર્યો.
વિચચાર તદોન્મત્તઃ કાનનાનિ સરાંસિ ચ
પછી, ઉન્માદમાં, તે વનો અને સરોવરોમાં ભટકતો રહ્યો.
ન શર્મ લેભે દેવર્ષે બાણવિદ્ધ ઇવ દ્વિપઃ
દેવર્ષિ, તે શાંતિ મેળવી શક્યો નહીં, જેમ કે તીક્ષ્ણ બાણથી ઘાયલ થયેલો હાથી.
નિમગ્ને શઙ્કરે આપો દગ્ધાઃ કૃષ્ણાત્વમાગતાઃ
શંકર જળમાં લીન થયા ત્યારે, પાણી દહન થઈ કાળાં બની ગયા.
આસ્યન્દત્ પુણ્યતીર્થા સા કેશપાશમિવાવને
એ પવિત્ર નદી ધરા પર વાળની લટ જેવી વહેતી રહી.
પુલુનેષુ ચ રમ્યેષુ વાપીષુ નલિનીષુ ચ
સુંદર રેતાળ કિનારાઓ, તળાવો અને કમળોમાં,
વિચારન્ સ્વેચ્છયા નૈવ શર્મ લેભે મહેશ્વરઃ
મહેશ્વર પોતાની ઈચ્છાથી ફર્યા, પણ તેને શાંતિ મળી નહીં.
ક્ષણં ધ્યાયતિ તન્વઙ્ગીં દક્ષકન્યાં મનોરમામ્
થોડી ક્ષણ માટે, તેણે દક્ષની મનોહર અને સુકુમાર પુત્રીનું ધ્યાન કર્યું.
સ્વપ્ને તથેદં ગદતિ તાં દૃષ્ટ્વા દક્ષકન્યકામ્
સપનામાં પણ, દક્ષની પુત્રીને જોઈને, તેણે આ રીતે કહ્યું:
મુગ્ધે ત્વયા વિરહિતો દગ્ધો ઽસ્મિ મદનાગ્નિના
"મૂઢે, તારા વિયોગમાં હું કામદેવની આગે દહાઈ રહ્યો છું."
પાદપ્રણામાવનતમભિભાષિતુ મર્હસિ
"જે તારા પગે વંદન કરે છે, તેને તું બોલવી જોઈએ."
આલિઙ્ગ્યસે ચ સતતં કિમર્થં નાભિભાષસે
"હંમેશા તારા અંગમાં લપટાયેલો છું, તો પણ તું કેમ બોલતી નથી?"
વિશેષતઃ પતિં બાલે નનુપ ત્વમતિનિર્ઘૃણા
"બાળિકા, ખાસ કરીને પતિ માટે, શું તું એટલી નિર્દય નથી?"
વિના ત્વયા ન જીવેયં તદસત્યં ત્વયા કૃતમ્
તમે વિના હું જીવતો જ ન હોત; તમે જે કર્યું તે સાચું નથી.
નાન્યથા નશ્યતે તાપઃ સત્યેનાપિ શપે પ્રિયે
નહીંતર આ દુઃખ કદી દૂર નહીં થાય; પ્રિયે, હું સાચી શપથ ખાઈને કહું છું.