એવં પુરા તયા તૈન્વ્યા પરિત્રાતઃ સ ભૂપતિઃ
આ રીતે, પહેલાં પણ એ તૈન્વી નામની સ્ત્રીએ એ રાજાને બચાવ્યો હતો.
અરજસ્કાબ્રવીદ્ દણ્ડં તસ્યા યદ્ વૃત્તમુત્તરમ્
અરજસ્કાએ દંડને પોતાની સાથે થયેલી ઘટના વિશે કહ્યું.
તદા તયા તુ તન્વઙ્ગ્યા સુરથસ્ય મહીપતેઃ
પછી એ પાતળી કાયાવાળી સ્ત્રીએ રાજા સુરથને કહ્યું—
યસ્માદ્ ધર્મં પરિત્યજ્ય સ્ત્રીભાવાન્ મન્દચેતસે
કારણ કે, ધર્મ છોડીને સ્ત્રીભાવ અને દુર્બળ મનથી—
વિવાહરહિતા નૈવ સુખં લપ્સ્યસિ ભર્તૃતઃ
લગ્ન વિના તારે પતિ પાસેથી સુખ મળતું નથી.
અપકૃષ્ટે નપરપતૌ સાપિ મોહમુપાગતા
જ્યારે રાજાએ તેને ત્યજી દીધી, ત્યારે એ મોહમાં પડી ગઈ.
અપકૃષ્ટે નપરપતૌ સાપિ મોહમુપાગતા
જ્યારે રાજાએ તેને ત્યજી દીધી, ત્યારે એ મોહમાં પડી ગઈ.
સા સિચ્યમાના સુતરાં શિશિરેણાપ્યથામ્ભસા
એને ઠંડા પાણીથી ઘણીવાર છાંટવામાં આવી, છતાં—
તાં મૃતામિતિ વિજ્ઞાય જગ્મુઃ સખ્યસ્ત્વરાન્વિતાઃ
મિત્રોએ સમજ્યું કે એ મરી ગઈ છે, એટલે બધાએ ઝડપથી ત્યાંથી વિદાય લીધી.
સા ચ તાસ્વપિ સર્વાસુ ગતાસુ વનમુત્તમમ્
અને જ્યારે સૌ ચાલ્યા ગયા, ત્યારે એ ઉત્તમ વનમાં પ્રવેશી ગઈ.
અપશ્યન્તી નાપતિં તથા સ્નિગ્ધં સખીજનમ્
એને ન તો રાજા દેખાયો, ન તો પ્રેમાળ સખીઓ મળી.
તાં વેગાત્ કાઞ્ચનાક્ષી તુ મહાનદ્યાં નરેશ્વર
પછી એ સુવર્ણ આંખોવાળી સ્ત્રી ઝડપથી મહાનદીમાં પ્રવેશી ગઈ, હે રાજા.
તયાપિ તસ્યાસ્તદ્ભાવ્યં વિદિત્વાથ વિશાં પતે
એ પણ, રાજા, તેની સાથે શું બનવાનું છે એ સમજીને,
એવં તસ્યાઃ સ્વતન્ત્રાયા એષાવસ્થા શ્રુતા મયા
આ રીતે, એની સ્વતંત્ર સ્થિતિ વિશે મેં સાંભળ્યું છે.
કિમર્થમાગતાસીહ નિર્મનુષ્યમૃગે વને
તમે અહીં, આ મનુષ્યવિહિન અને જંગલી પ્રાણીઓથી ભરેલા જંગલમાં, શા માટે આવ્યા છો?
શ્રુત્વાર્ષિઃ કોપમગમદશપચ્છિલ્પિનાં વપમ્
આ સાંભળીને ઋષિ ગુસ્સે થયા અને શિલ્પીઓના સ્વરૂપને શાપ આપ્યો.
યોજિતા નૈવ પતિના તસ્માચ્છાખામૃગો ઽસ્તુ સઃ
એ તેના પતિ સાથે જોડાયો નહોતો, એટલે એ શાખા પર રહેતો હરણ બની જાય.
ઉપાસ્ય પશ્વિમાં સન્ધ્યાં પૂજયામાસ શઙ્કરમ્
સાંજના સમયે પૂજા કરીને, એણે શંકરનું પૂજન કર્યું.
ઉવાચાગમ્યતાં સુભ્રૂં સુદતીં પતિલાલસામ્
એણે કહ્યું, 'સુંદર ભ્રૂવાળી, મોહક દાંતવાળી અને પતિની આશા રાખતી સ્ત્રી અહીં આવો.'
તત્રોપાસ્ય મહેશાનં મહાન્તં હાટકેશ્વરમ્
ત્યાં એણે મહાન હાટકેશ્વર ભગવાનની ઉપાસના કરી.
આગમિષ્યતિ દૈત્યસ્ય પુત્રી કન્દરમાલિનઃ
કંદરમાલિન નામના દૈત્યની પુત્રી અહીં આવશે.
તથાપરા વેદવતી પર્જન્યદુહિતા શુભા
એ જ રીતે, બીજી એક, શુભા પર્જન્યની પુત્રી, વેદવતી પણ આવશે.
હાટકાખ્યે મહાદેવ તદા સંયોગમેષ્યસિ
હાટક નામના સ્થળે, મહાદેવ, તું એના સાથે મિલન પામશે.
સપ્તગોદાવરં તીર્થમગમત્ ત્વરિતા તતઃ
પછી એ ઝડપથી સાત ગોદાવરીના પવિત્ર તીર્થ પર પહોંચી.
સમધ્યાસ્તે શુચિપરા ફલમૂલાશનાભવત્
એ ધ્યાનમાં બેસી, પવિત્રતામાં તત્પર રહી અને ફળ-મૂળ ખાઈને જીવન વિતાવ્યું.
શ્લોકમેકં મહાખ્યાનં તસ્યાશ્ચ પ્રિયકામ્યયા
પતિની ઇચ્છાથી, એણે મહાકાવ્યનો એક શ્લોક ઉચ્ચાર્યો.
ઇદં હિ દુઃખં મૃગશાવનેત્ર્યા નિર્માર્જયેદ્ યઃ સ્વપરાક્રમેણ
જે પોતાના બળથી હરણ જેવી આંખવાળી સ્ત્રીનું દુઃખ દૂર કરશે,
નદીં પયોષ્ણીં મુનિવૃન્દવન્દ્યાં સંચિન્તયન્નેવ વિશાલનેત્રામ્
મુનિઓ દ્વારા પૂજિત પયોષ્ણી નદી અને એની વિશાળ આંખોનું સ્મરણ કરતાં,
સ્મરન્ત્યાઃ સુરથં વીરં મહાન્ કાલઃ સમભ્યગાત્
જ્યારે એ સુરથ નામના વીરને યાદ કરતી હતી, ત્યારે ઘણો લાંબો સમય વીતી ગયો.
ન્યપતન્મેરુશિખરાદ્ ભૂપૃષ્ઠં વિધિચોદિતઃ
વિધીના પ્રેરણે, એ મેરુ પર્વતની ચોટી પરથી ધરતી પર પડી ગયો.