રૂપયૌવનસંપન્ના પદ્મહીનેવ પદ્મિની
સુંદરતા અને યુવાનીથી ભરપૂર, પણ જળ વિના કમળની જેમ એકલી હતી.
જગામ નેમિષં નામ સ્નાતું કમલલોચના
કમળની આંખોવાળી એ યુવતી સ્નાન કરવા માટે 'નેમિષ' નામની જગ્યા પર ગઈ.
તાં દદર્શ ચ તન્વઙ્ગીં શુભાઙ્ગો મદનાતુરઃ
ત્યાં એક સુંદર અને પ્રેમમાં પડેલો યુવાને તેની સુકુમાર કાયાને જોયી.
અસૌ નરાધિપસુતો મદનેન સદર્થ્યતે
એ રાજકુમાર સાચે જ પ્રેમમાં મગ્ન થઈ ગયો.
સખ્યસ્તામબ્રુવન્ બાલા ન પ્રગલ્ભઽસિ સુન્દરિ
મિત્રોએ કહ્યું: 'બાળિકા, તું તો બહુ શાંત છે, સુંદરિ.'
પિતા તવાસ્તિ ધર્મિષ્ઠઃ સર્વશિલ્પવિશારદઃ
તારો પિતા ધર્મનિષ્ઠ છે અને દરેક કળામાં નિપુણ છે.
એતસ્મિન્નન્તરે રાજા સુરથઃ સત્યવાત્ સુધી
એ સમયે, રાજા સુરથ, જે સત્યમાં અડગ અને બુદ્ધિશાળી હતો,
ત્વં મુગ્ધે મોહયસિ માં દૃષ્ટ્યૈવ મદિરેક્ષણે
હે નિર્દોષે, તારી મદભરી આંખોથી જ તું મને મોહિત કરી દે છે.
તન્માં કુચતલે તલ્પે અભિશાયિતુમર્હસિ
માટે, તારે મારા છાતી પર આ શય્યામાં મારી સાથે સુવું જોઈએ.
તતઃ સા ચારુસર્વાઙ્ગી રાજ્ઞો રાજીવલોચના
પછી સૌંદર્યથી ભરપૂર અને કમળ જેવી આંખો ધરાવતી એ સ્ત્રીએ રાજાને કહ્યું—
એવં પુરા તયા તૈન્વ્યા પરિત્રાતઃ સ ભૂપતિઃ
આ રીતે, પહેલાં પણ એ તૈન્વી નામની સ્ત્રીએ એ રાજાને બચાવ્યો હતો.
અરજસ્કાબ્રવીદ્ દણ્ડં તસ્યા યદ્ વૃત્તમુત્તરમ્
અરજસ્કાએ દંડને પોતાની સાથે થયેલી ઘટના વિશે કહ્યું.
તદા તયા તુ તન્વઙ્ગ્યા સુરથસ્ય મહીપતેઃ
પછી એ પાતળી કાયાવાળી સ્ત્રીએ રાજા સુરથને કહ્યું—
યસ્માદ્ ધર્મં પરિત્યજ્ય સ્ત્રીભાવાન્ મન્દચેતસે
કારણ કે, ધર્મ છોડીને સ્ત્રીભાવ અને દુર્બળ મનથી—
વિવાહરહિતા નૈવ સુખં લપ્સ્યસિ ભર્તૃતઃ
લગ્ન વિના તારે પતિ પાસેથી સુખ મળતું નથી.
અપકૃષ્ટે નપરપતૌ સાપિ મોહમુપાગતા
જ્યારે રાજાએ તેને ત્યજી દીધી, ત્યારે એ મોહમાં પડી ગઈ.
અપકૃષ્ટે નપરપતૌ સાપિ મોહમુપાગતા
જ્યારે રાજાએ તેને ત્યજી દીધી, ત્યારે એ મોહમાં પડી ગઈ.
સા સિચ્યમાના સુતરાં શિશિરેણાપ્યથામ્ભસા
એને ઠંડા પાણીથી ઘણીવાર છાંટવામાં આવી, છતાં—
તાં મૃતામિતિ વિજ્ઞાય જગ્મુઃ સખ્યસ્ત્વરાન્વિતાઃ
મિત્રોએ સમજ્યું કે એ મરી ગઈ છે, એટલે બધાએ ઝડપથી ત્યાંથી વિદાય લીધી.
સા ચ તાસ્વપિ સર્વાસુ ગતાસુ વનમુત્તમમ્
અને જ્યારે સૌ ચાલ્યા ગયા, ત્યારે એ ઉત્તમ વનમાં પ્રવેશી ગઈ.
અપશ્યન્તી નાપતિં તથા સ્નિગ્ધં સખીજનમ્
એને ન તો રાજા દેખાયો, ન તો પ્રેમાળ સખીઓ મળી.
તાં વેગાત્ કાઞ્ચનાક્ષી તુ મહાનદ્યાં નરેશ્વર
પછી એ સુવર્ણ આંખોવાળી સ્ત્રી ઝડપથી મહાનદીમાં પ્રવેશી ગઈ, હે રાજા.
તયાપિ તસ્યાસ્તદ્ભાવ્યં વિદિત્વાથ વિશાં પતે
એ પણ, રાજા, તેની સાથે શું બનવાનું છે એ સમજીને,
એવં તસ્યાઃ સ્વતન્ત્રાયા એષાવસ્થા શ્રુતા મયા
આ રીતે, એની સ્વતંત્ર સ્થિતિ વિશે મેં સાંભળ્યું છે.
કિમર્થમાગતાસીહ નિર્મનુષ્યમૃગે વને
તમે અહીં, આ મનુષ્યવિહિન અને જંગલી પ્રાણીઓથી ભરેલા જંગલમાં, શા માટે આવ્યા છો?
શ્રુત્વાર્ષિઃ કોપમગમદશપચ્છિલ્પિનાં વપમ્
આ સાંભળીને ઋષિ ગુસ્સે થયા અને શિલ્પીઓના સ્વરૂપને શાપ આપ્યો.
યોજિતા નૈવ પતિના તસ્માચ્છાખામૃગો ઽસ્તુ સઃ
એ તેના પતિ સાથે જોડાયો નહોતો, એટલે એ શાખા પર રહેતો હરણ બની જાય.
ઉપાસ્ય પશ્વિમાં સન્ધ્યાં પૂજયામાસ શઙ્કરમ્
સાંજના સમયે પૂજા કરીને, એણે શંકરનું પૂજન કર્યું.
ઉવાચાગમ્યતાં સુભ્રૂં સુદતીં પતિલાલસામ્
એણે કહ્યું, 'સુંદર ભ્રૂવાળી, મોહક દાંતવાળી અને પતિની આશા રાખતી સ્ત્રી અહીં આવો.'
તત્રોપાસ્ય મહેશાનં મહાન્તં હાટકેશ્વરમ્
ત્યાં એણે મહાન હાટકેશ્વર ભગવાનની ઉપાસના કરી.