વિદ્ધશ્ચાસૌ વેદનાબુદ્ધિમુક્તઃ ખે સંતસ્થૌ તારકાભિશ્ચિતાઙ્ગઃ
વેદના અને વિચારથી મુક્ત થઈ, તારા વડે શોભિત શરીર સાથે, તે આકાશમાં ઊભો રહ્યો.
તેષાં વિશેષતો બ્રૂહિ લક્ષણાનિ સ્વરૂપતઃ
હવે તમે તેમના લક્ષણો અને સાચા સ્વરૂપને વિગતે કહો.
યાદૃશા યત્ર સંચારા યસ્મિન્ સ્થાને વસન્તિ ચ
તેઓ કેવી રીતે ચાલે છે અને કયા સ્થાન પર રહે છે, એ જણાવો.
સંચારસ્થાનમેવાસ્ય ધાન્યરત્નાકરાદિષુ
તેમના ગતિસ્થાન ધાન્ય, રત્ન અને એવાં અન્ય વસ્તુઓમાં છે.
નિત્યં ચરતિ ફુલ્લેષુ સરસાં પુલિનેષુ ચ
સદા ખીલેલા ફૂલોમાં અને સરોવરનાં કિનારે તે ફરતો રહે છે.
તસ્યાધિવાસભૂમિત્તુ કુષીવલધરાશ્રયઃ
પૃથ્વી એનું નિવાસસ્થાન છે અને ખેતરો એનું આશ્રય છે.
વીણાવાદ્યધૃઙ્ મિથુનં ગીતનર્તકશિલ્પિષુ
વીણા વગાડવામાં nipુણ એવા જોડી, ગાયક, નૃત્યકાર અને કળાકારોમાં છે.
મિથુનં નામ વિખ્યાતં રાશિર્દ્વેધાત્મકઃ સ્થિતઃ
આ જોડી નામથી પ્રસિદ્ધ છે અને એ રાશિ બે સ્વરૂપે સ્થિર છે.
કેદારવાપીપુલિને વિવિક્તાવનિરેવ ચ
ખેતરોમાં, તળાવોમાં અને એકાંતવાળી નદીકાંઠે પણ રહે છે.
વસતે વ્યાધપલ્લીષુ ગહ્વરેષુ ગુહાસુ ચ
શિકારીઓના ગામોમાં, પહાડની ગુફાઓમાં અને કંદરાઓમાં વસે છે.
ચરતે સ્ત્રીરતિસ્થાને વસતે નડ્વલેષુ ચ
સ્ત્રીઓની રમણસ્થળીઓમાં ફરતો અને નડવાળમાં વસે છે.
નગરાધ્વાનશાલાસુ વસતે તત્ર નારદ
હે નારદ, શહેરના રસ્તાઓ અને સરાયોમાં પણ એ વસે છે.
વિષગોમયકીટાદિપાષાણાદિષુ સંસ્થિતઃ
વિષ, ગોમય, જીવજંતુ અને પથ્થરોમાં પણ એ જોવા મળે છે.
વાજિશૂરાસ્ત્રવિદ્વીરઃ સ્થાયી ગજરથાદિષુ
ઘોડા અને શસ્ત્રોમાં કુશળ, હાથી, રથ વગેરેમાં સ્થિર એવા વીર છે.
મકરો ઽસૌ નદીચારી વસતે ચ મહોદધૌ
મકર નદીઓમાં ફરતો અને મહાસાગરમાં વસે છે.
દ્યૂતશાલાચરઃ કુમ્ભઃ સ્થાયી શૌણ્ડિકસદ્મસુ
કુંભ જુગારગૃહોમાં જાય છે અને શરાબ વેચનારના ઘરમાં રહે છે.
વસતે પુણ્યદેશેષુ દેવબ્રાહ્નણસદ્મસુ
પવિત્ર સ્થળોએ, દેવ અને બ્રાહ્મણોના ઘરમાં એ વસે છે.
ન કસ્યચિત્ ત્વયાખ્યેયં ગુહ્યમેતત્પુરાતનમ્
આ પ્રાચીન ગુપ્ત વાત તું કોઈને પણ કહેવી નહીં.
પુણ્યં પુરાણં પરમં પવિત્રમાખ્યાતવાન્પાપહરં શિવં ચ
હું આ પ્રાચીન, શ્રેષ્ઠ અને પવિત્ર, પાપ નાશક અને કલ્યાણકારી કથા કહી છે.
દાક્ષાયાણી તસ્ય ભાર્યા તસ્યામજનયત્સુતાન્
દક્ષાયણી તેની પત્ની હતી અને તેણે તેને પુત્રો આપ્યા.
યોગાભ્યાસરતૌ નિત્યં હરિકૃષ્ણૌ બભૂવતુઃ
હરી અને કૃષ્ણ સદા યોગાભ્યાસમાં તત્પર રહેતા.
તપ્યેતાં ચ તપઃ સૌમ્યૌ પુરાણવૃષિસત્ત્મૌ
એ સૌમ્યોએ તપ કર્યું, તેઓ પ્રાચીન વૃષભ સ્વરૂપ ધરાવતા હતા.
ગૃમન્તૌ તત્પરં બ્રહ્મ ગઙ્ગાયા વિપુલે તટે
ગંગાના પહોળા કિનારે, બંનેએ પોતાના ઘરમા રહીને પરમ બ્રહ્મમાં તત્પરતા સાથે જીવન વિતાવ્યું.
તાપિતં તપસા બ્રહ્મન્ શક્રઃ ક્ષોભં તદા યયૌ
હે બ્રાહ્મણ, જ્યારે તેઓ તપસ્યા કરીને ત્રાસ પામતા હતા, ત્યારે ઇન્દ્રને ચિંતા થઈ.
રમ્ભાદ્યાપ્સરસઃ શ્રેષ્ઠાઃ પ્રેષયત્સ મહાશ્રમમ્
તેણે રંભા સહિત શ્રેષ્ઠ અપ્સરાઓને એ મહાન આશ્રમમાં મોકલ્યા.
સમં સહચરેણૈવ વસન્તેનાશ્રમં ગતઃ
તે પોતાના સાથી વસંત સાથે એ આશ્રમમાં ગયો.
બદર્યાશ્રમમાગમ્ય વિચિક્રીડુર્યથેચ્છયા
બદરી આશ્રમમાં આવીને, તેઓ મનગમતી રીતે રમ્યા.
નિષ્પત્રાઃ સતતં રેજુઃ શોમભયન્તો ધરાતલમ્
એ વૃક્ષો હંમેશા પાંદડાવિહોણા રહીને, પોતાની સુંદરતા સાથે ધરતીને સ્પર્શ કરતા તેજસ્વી લાગતા.
વસન્તકેસરી પ્રાપ્તઃ પલાશકુસુમૈર્મુને
હે મુનિ, વસંતનો રાજા પલાશના ફૂલોની શોભા સાથે આવી ગયો હતો.
તમેવ હસતેત્યુચ્ચૈઃ વસન્તઃ કુન્દકુડ્મલૈઃ
વસંતે કુંદના કળીઓથી શોભિત થઈને ઉંચે અવાજે હસ્યો.