શોભતે વારુણિઃ શ્રીમાન્ દ્વિતીય ઇવ ભાસ્કરઃ
વૈભવી વારુણી એ રીતે તેજસ્વી લાગી રહી હતી, જાણે બીજો સૂર્ય જ હોય.
પૃષ્ટશ્ચાગમને હેતું પ્રત્યુવાચ દિવાકરમ્
જ્યારે સૂર્યદેવે કારણ પૂછ્યું, ત્યારે તેણે આવવાનો હેતુ સમજાવ્યો.
સુતાં સંવરણસ્યાર્થે તસ્ય ત્વં દાતુમર્હસિ
આવું તો સંવરણની પુત્રી માટે છે; તમે તેને સંવરણને આપવી જોઈએ.
ગૃહાગતાય દ્વિજપુઙ્ગવાય રાજ્ઞોર્ઽથતઃ સંવરણસ્ય દેવાઃ
રાજા સંવરણના કામ માટે ઘરમાં આવેલા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને દેવતાઓએ—
સા ચાપિ સંસ્મૃત્ય નૃપાત્મજં તં કૃતાઞ્જલિર્વારુણિમાહ દેવી
અને એ દેવીએ, રાજપુત્રને યાદ કરીને, હાથ જોડીને વારુણીને કહ્યું—
દૃષ્ટો હ્યરણ્યે ઽમરગર્ભતુલ્યો નૃપાત્મજો લક્ષણતો ઽભિજાને
હું એ રાજપુત્રને જંગલમાં જોયો હતો—જાણે અમરદેવનો પુત્ર હોય; તેના લક્ષણો પરથી હું તેને ઓળખું છું.
કટિસ્તથા સિંહકટિર્યથૈવ ક્ષામં ચ મધ્યં ત્રિબલીનિબદ્ધમ્
એના કટિ સિંહ જેવી છે, કમર પાતળી છે અને તેમાં ત્રણ વાંકડા છે.
હસ્તૌ તથા પદ્મદલોદ્ભવાઙ્કૌ છત્રાકૃતિસ્તસ્ય શિરો વિભાતિ
એના હાથ અને પગ કમળની પાંખડી જેવા છે; માથું છત્ર જેવું તેજસ્વી છે.
દીર્ઘાશ્ચ તસ્યાઙ્ગુલયઃ સુપર્વાઃ પદ્ભ્યાં કરાભ્યાં દશનાશ્ચ સુભ્રાઃ
એની આંગળીઓ લાંબી અને સુંદર સાંધાવાળી છે; દાંત પણ હાથ અને પગમાં સુંદર છે.
રક્તસ્તથા પઞ્ચસુ રાજપુત્રઃ કૃષ્ણશ્ચતુર્ભિસ્ત્રિભિરાનતો ઽપિ
રાજપુત્રના પાંચ અંગ લાલ છે, ચાર સ્થાને કાળા છે અને ત્રણ જગ્યાએ વાંકડો છે.
વૃતઃ સ ભર્તા ભગવાન્ હિ પૂર્વં તં રાજપુત્રં ભુવિ સંવિચિન્ત્ય
એ ભગવાન, તેના પતિએ, પૃથ્વી પર એ રાજપુત્ર વિશે અગાઉ વિચાર કર્યો હતો.
નેહાન્યકામાં પ્રવદન્તિ સન્તો દાતું તથાન્યસ્ય વિભો ક્ષમસ્વ
જાણકાર લોકો કહે છે કે, જ્યારે કોઈ બીજાને ઇચ્છાય ત્યારે બીજાને આપવું યોગ્ય નથી; પ્રભુ, મને માફ કરો.
જ્ઞાત્વા ચ તત્રાર્કસુતાં સકામાં મુદા યુતો વાક્યમિદં જગાદ
જ્યારે જાણ્યું કે સૂર્યદેવની પુત્રી એને ઇચ્છે છે, ત્યારે તેણે આનંદપૂર્વક આ શબ્દો કહ્યા.
સ એવ ચાયાતિ મમાશ્રમં વૈ ઋક્ષાત્મજઃ સંવરણો હિ નામ્ના
એ જ ઋક્ષપુત્ર સંવરણ, નામથી ઓળખાતો, હવે મારા આશ્રમમાં આવી રહ્યો છે.
દૃષ્ટ્વા વસિષ્ઠં પ્રણિપત્ય મૂર્ધ્ના સ્થિતસ્ત્વપશ્યત્ તપતીં નરેન્દ્રઃ
વશિષ્ઠને જોઈને રાજાએ માથું ઝુકાવી વંદન કર્યું અને પછી તપતીને જોયા.
પપ્રચ્છ કેયં લલના દ્વિજેન્દ્ર સ વારુણિઃ પ્રાહ નરાધિપેન્દ્રમ્
તેને પૂછ્યું: 'આ સ્ત્રી કોણ છે, બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ?' ત્યારે વારુણીએ રાજાધિરાજને જવાબ આપ્યો.
મયા તવાર્થાય દિવાકરો ઽર્થિતઃ પ્રાદાન્મયા ત્વાશ્રમમાનિનિન્યે
'તમારા માટે મેં સૂર્યદેવને વિનંતી કરી; તેમણે દીકરી આપી અને હું તેને તમારા આશ્રમમાં લાવ્યો છું.'
ઇત્યેવમુક્તો નૃપતિઃ પ્રહૃષ્ટો જગ્રાહ પાણિં વિધિવત્ તપત્યાઃ
આ રીતે સંભળીને રાજા આનંદિત થયો અને વિધિ પ્રમાણે તપતીનો હાથ પકડી લીધો.
રરામ તન્વી ભવનોત્તમેષુ યતા મહૈન્દ્રં દિવિ દૈત્યકન્યા
તે સુન્દર ભવનોમાં આનંદ માણતી હતી, જેમ દૈત્યકન્યા મહેન્દ્રના સ્વર્ગમાં આનંદ કરતી હતી.
સ જાતકર્માદિભિરેવ સંસ્કૃતો વિવર્દ્ધતાજ્યેન હુતો યથાગ્નિઃ
જન્મથી જ કરાયેલી વિધિઓથી તેનું સંસ્કાર થયું અને ઘીથી તેને પોષણ મળ્યું, જેમ અગ્નિને ઘીથી પોષાય છે.
નવાબ્દિકસ્ય વ્રતબન્ધનં ચ વેદે ચ શાસ્ત્રે વિધિપારગો ઽબૂત્
નવ વર્ષના વયે તેણે ઉપનયન સંસ્કાર કર્યો અને પછી વેદ તથા શાસ્ત્રોમાં પારંગત બન્યો.
ખ્યાતઃ પૃથિવ્યાં પુરુષોત્તમો ઽસૌ નામ્ના કુરુઃ સંવરણસ્ય પુત્રઃ
પૃથ્વી પર તે પુરુષોત્તમ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો, તેનું નામ હતું કુરુ, સંવરણનો પુત્ર.
દારક્રિયાર્થમકરોદ્ યત્નં શુભકુલે તતઃ
પછી તેણે શુભ કુળમાં લગ્ન માટે પ્રયત્નો કર્યા.
કુરોરર્થાય વતવાન્ સ પ્રાદાત્ કુરવે ઽપિ તામ્
કુરુના હિત માટે તેણે વિનંતી કરી અને તેને પણ કુરુને આપી.
રેમે તન્વ્યા સહ તયા પૌલોમ્યા મઘવાનિવ
તે પૌલોમીને લઈને આનંદથી જીવન વિતાવતો હતો, જેમ મેઘવંતે પોતાની પત્ની સાથે આનંદ માણ્યો.
વિદિત્વા યોવરાજ્યાય વિધાનેનાભ્યષેચયત્
આ જાણીને, તેણે નિયમ મુજબ તેને યુવરાજ તરીકે અભિષેક કર્યો.
પાલયામાસ સ મહીં પુત્રવચ્ચ સ્વયં પ્રજાઃ
તે પોતાનાં સંતાનની જેમ પ્રજાનું અને પૃથ્વીનું રક્ષણ કરતો હતો.
સ સર્વપાલકશ્ચાસીત્ પ્રજાપાલો મહાબલઃ
તે સર્વનો રક્ષક અને પ્રજાનો મહાબળવાન રક્ષક હતો.
યાવત્કીર્તિઃ સુસંસ્થા હિ તાવદ્વાસઃ સુરૈઃ સહ
જ્યારે સુધી તેની કીર્તિ અડગ રહી, ત્યાં સુધી તે દેવતાઓ સાથે વસતો રહ્યો.
વિચચાર મહીં સર્વાં કીર્ત્યર્થં તુ નરાધિપઃ
રાજાએ કીર્તિ માટે આખી પૃથ્વી પર પ્રવાસ કર્યો.