ચૂડામણિં કુણ્ડલમર્દ્ધચન્દ્રં પ્રાદાત્ કુઠારં વસુશિલ્પકર્ત્તા
વસુઓના સર્જનહાર દેવશિલ્પીએ ચૂડામણિ, કાનના કુંડળ, અર્ધચંદ્ર અને કુહાડો આપ્યો.
ભુજઙ્ગહારં ભુજગેશ્વરો ઽપિ અમ્લાનપુષ્પામૃતવઃ સ્રજં ચ
સર્પોના સ્વામીએ સાપની માળા આપી, અને ક્યારેય ન સુકાતા ફૂલો આપનાર દેવતાએ ફૂલોની વણાવેલી માળા આપી.
તાં તુષ્ટુવુર્દેવવરાઃ સહેન્દ્રાઃ સવિષ્ણુરુદ્રેન્દ્વનિલાગ્નિભાસ્કરાઃ
ઇન્દ્ર, વિષ્ણુ, રુદ્ર, વાયુ, અગ્નિ અને સૂર્ય સહિત સર્વ શ્રેષ્ઠ દેવતાઓએ તેમની સ્તુતિ કરી.
નિદ્રાસ્વરૂપેણ મહીં વિતત્ય તૃષ્ણા ત્રપા ક્ષુદ્ ભયદાથ કાન્તિઃ
નિદ્રાએ પોતાની સ્વરૂપે આખી ધરતી પર વિસ્તાર કર્યો; તરસ, શરમ, ભૂખ, ભય અને સૌંદર્ય પણ સાથે હતા.
વૃત્તિર્દયા ભ્રાન્તિ રથેહ માયા નમો ઽસ્તુ દૈવ્યૈ ભવરૂપિકાયૈ
આ જગતમાં તેમની રથરૂપે રોજગારી, દયા અને મોહ છે; એવા ભવરૂપિ દિવ્યાને વંદન છે.
વિન્ધ્યં મહાપર્વતમુચ્ચશૃઙ્ગં ચકાર યં નિમ્નતરં ત્વગસ્ત્યઃ
વિંધ્ય નામનો ઊંચા શિખરો ધરાવતો મહાપર્વત અગસ્ત્યમુનિએ નીચો કર્યો.
કસ્મૈ કૃતે કેન ચ કારણેન એતદ્ વદસ્વામલસત્ત્વવૃત્તે
આ કામ કયા કારણસર અને કોણે કર્યું? હે નિર્મળ સ્વભાવ ધરાવનાર, કૃપા કરીને કહો.
રવિસ્તતઃ કુમભભવં સમેત્ય હોમાવસાને વચનં બભાષે
પછી સૂર્યદેવ યજ્ઞ પૂર્ણ થયા પછી કુંભભવ પાસે આવ્યા અને તેમણે આ શબ્દો કહ્યા.
દદસ્વ દાનં મમ યન્મનીષિનં ચરામિ યેન ત્રિદિવેષુ નિર્વૃતઃ
મને જે તું ઇચ્છે તે દાન આપ, જેથી હું ત્રણેય લોકમાં સુખથી રહી શકું.
દાનં દદામિ તવ યન્મનસસ્ત્વભીષ્ટં નાર્થિ પ્રયાતિ વિમુખો મમ કશ્ચિદેવ
તું જે ઇચ્છે તે દાન હું તને આપીશ; મારા પાસેથી કોઈ યાચક ક્યારેય નિરાશ ગયો નથી.
એષો ઽદ્ય મે ગિરિવરઃ પ્રરુણાદ્ધિ માર્ગં વિન્ધ્યસ્ય નિમ્નકરણે ભગવન્ યતસ્વ
હે ભગવાન, આજે આ મહાપર્વત મારું માર્ગ અવરોધે છે; કૃપા કરીને વિંધ્યને નીચો કરવા પ્રયત્ન કરો.
તવ કિરણજિતો ભવિષ્યતે મહીધ્રો મમ ચરણસમ્શ્રિતસ્ય કા વ્યથા તે
આ પર્વત તો તારા કિરણોથી જીતાઈ ગયો છે, હવે તે મારી શરણમાં રહેશે; તને કઈ પીડા રહી?
જગામ સંત્યજ્ય હિ દણ્ડકં હિ વિન્ધ્યાચલં વૃદ્ધ્વપુર્મહર્ષિઃ
મહર્ષિએ દંડકવન છોડી, વૃદ્ધ દેહે વિંધ્ય પર્વત તરફ પ્રયાણ કર્યું.
વૃદ્ધોસ્મયશક્તશ્ચ તવાધિરોઢું તસ્માદ્ ભવાન્ નીચતરો ઽસ્તુ સદ્યઃ
હું વૃદ્ધ અને નિર્વળ છું, તને ચઢી શકતો નથી; તેથી તું તરત જ નીચો થા.
સમાક્રમચ્ચાપિ મહર્ષિમુક્યઃ પ્રોલ્લઙ્ઘ્ય વિન્ધ્યં ત્વિદમાહ શૈલમ્
મહર્ષિમાં શ્રેષ્ઠ એ વિંધ્યને ઓળંગી ગયા અને પછી પર્વતને કહ્યું.
ત્વયા ન તાવત્ત્વિહ વર્ધિતવ્યં નો ચેદ્ વિશપ્સ્યે ઽહમવજ્ઞયા તે
હું પાછો ન આવું ત્યાં સુધી તારે અહીં વધવું નહીં; નહિંતર હું તને અવગણનાથી શાપ આપીશ.
આક્રમ્ય તસ્થૌ સ હિ તાં તદાશાં કાલે વ્રજામ્યત્ર યદા મુનીન્દ્રઃ
તે આશામાં ઊભો રહીને, ક્યારે મહર્ષિ અહીં આવશે એ સમયની રાહ જોઈ રહ્યો હતો.
તત્રાથ નિક્ષિપ્ય વિદર્ભપુત્રીં સ્વમાશ્રમં સૌમ્યમુપાજગામ
પછી વિદર્ભની પુત્રીને ત્યાં મૂકી, પોતાનાં શાંત આશ્રમમાં ગયો.
શેષં ચ કાલં સ હિ દણ્ડકસ્થસ્ તપશ્ચારામિતકાન્તિમાન્ મુનિઃ
એ તેજસ્વી ઋષિ દંડકવનમાં બાકીનો સમય તપસ્યા કરતાં રહ્યો.
નાસૌ નિવૃત્તેતિ મતિં વિધાય સ સંસ્થિતો નીચતરાગ્રશૃઙ્ગઃ
એણે મનમાં નક્કી કર્યું કે હું પાછો ફરતો નથી, અને એ નીચલા શિખરે જ રહી ગયો.
તસ્યોર્ધ્વશૃઙ્ગે મુનિસંસ્તુતા સા દુર્ગા સ્થિતા દાનવનાશનાર્થમ્
ઉપરના શિખરે, ઋષિઓ દ્વારા સ્તુત થયેલી દુર્ગા, દાનવોના વિનાશ માટે ઊભી હતી.
સર્વાપ્સરોભિઃ પ્રતિરામયન્તઃ કાત્યાયનીં તસ્થુરપેતશોકાઃ
બધી અપ્સરાઓ કાત્યાયનીને શાંત પાડતી, દુઃખ વિના ત્યાં ઊભી રહી.
અપશ્યતાં દાનવસત્તમૌ દ્વૌ ચણ્ડશ્ ચ મુણ્ડશ્ચ તપસ્વિનીં તામ્
જે બધાએ જોયું, તેમાં ચંડ અને મુંડ એ બે શ્રેષ્ઠ દાનવો એ તપસ્વિ સ્ત્રીને જોયા.
દૃષ્ટ્વોચતુસ્તૌ મહિષાસુરસ્ય દૂતાવિદં ચણ્ડમુણ્ડૌ દિતીશમ્
એને જોઈને, મહિષાસુરના દૂત ચંડ અને મુંડે દૈત્યરાણી પાસે કહ્યું.
તત્રાસ્તિ દેવી સુમહાનુભાવા કન્યા સુરૂપા સુરસુન્દરીણામ્
અહીં એક દેવી છે, મહાન શક્તિવાળી કન્યા, દેવસુંદરીઓમાં સૌથી સુંદર.
નેત્રૈસ્ત્રિભિસ્ત્રીણિ હુતાશનાનિ જિતાનિ કણ્ઠેન જિતસ્તુ શઙ્ખઃ
એના ત્રણ નેત્રોથી ત્રણ અગ્નિઓને જીત્યા છે, અને ગળાથી શંખને પણ વિજય કર્યો છે.
ત્વાં સર્વજોતારમિતિ પ્રતર્ક્ય કુચૌ સ્મરેણૈવ કૃતૌ સુદુર્ગૌ
તમને સર્વ પ્રકાશક માનીને, એના સ્તનો માત્ર પ્રેમથી અડગ કિલ્લા જેવા થયા છે.
પરાક્રમં વૈ ભવતો વિદિત્વા કામેન યન્ત્રા ઇવ તે કૃતાસ્તુ
તમારી પરાક્રમ જાણીને, એ કામના કારણે યંત્ર જેવા મજબૂત બન્યા છે.
ભયાતુરારોહણકાતરસ્ય કામસ્ય સોપાનમિવ પ્રયુક્તમ્
ડરથી, સંકોચી ગયેલા પ્રેમ માટે એ જાણે ચઢાવાનો પાંદલો જ બનાવાયો હોય એમ છે.
આરોહણે ત્વદ્ભયકાતરસ્ય સ્વેદપ્રવાહો ઽટસુર મન્મથસ્ય
તમે જેનો ડર છે, એના ચઢાવામાં, હે અસુર, મનમથનો પસીનો વહે છે.