તથૈવ શક્રાદિષુ દૈવતેષુ મહર્દ્ધિ તેજો વદનાદ્ વિનિઃસુતમ્
એ જ રીતે, શક્ર વગેરે દેવતાઓના મુખમાંથી મહાન તેજ અને શક્તિ બહાર નીકળી.
કાત્યાયનસ્યાપ્રતિમસ્ય તેન મહર્ષિણા તેજ ઉપાકૃતં ચ
તે અનન્ય મહર્ષિ કાત્યાયન દ્વારા તે તેજ એકત્રિત કરવામાં આવ્યું.
તસ્માચ્ચ જાતા તરલાયતાક્ષી કાત્યાયની યોગવિશુદ્ધદેહા
એ તેજમાંથી, વિશાળ અને ચંચળ આંખોવાળી, યોગથી શુદ્ધ દેહવાળી કાત્યાયની જન્મી.
યામ્યેન કેશા હરિતેજસા ચ ભુજાસ્તથાષ્ટાદશ સંપ્જજ્ઞિરે
તેણાં વાળ યમથી, ભુજાઓ હરિના તેજથી, અને એ રીતે અઢાર ભુજાઓ ઉત્પન્ન થઈ.
ઊરબ ચજઙ્ઘે ચ નિતમ્બસંયુતે જાતે જલેશસ્ય તુ તેજસા હિ
તેણાં પાંસળી અને પગ, કટિ સાથે જોડાયેલા, જલના સ્વામીના તેજથી સર્જાયા.
દિવાકરાણમપિ તેજસાઙ્ગુલીઃ કરાઙ્ગુલીશ્ચ વસુતેજસૈવ
તેણીનું આંગળીયાં સૂર્યના તેજથી અને હાથની આંગળીઓ પૃથ્વીના તેજથી બનેલી હતી.
સાધ્યેન ચ ભ્રયુગલં સુકાન્તિમત્ કન્દર્પબાણાસનસન્નિભં બભૌ
તેણાં સુંદર ભ્રૂકુટિ સાધ્યદેવોનું તેજ હતું, જે કામદેવના ધનુષ્ય જેવી તેજસ્વી લાગતી હતી.
કાત્યાયનીત્યેવ તદા બભૌ સા નામ્ના ચ તેનૈવ જગત્પ્રસિદ્ધા
તે સમયે તે કાત્યાયની નામે પ્રસિદ્ધ થઈ અને એ નામે સમગ્ર જગતમાં જાણીતી બની.
શક્તિં હુતાશઃ શ્વસનશ્ચ ચાપં તૂણૌ તથાક્ષ્ય્યશરૌ વિવસ્વાન્
અગ્નિદેવએ પોતાની શક્તિ આપી, વાયુદેવએ ધનુષ આપ્યું અને સૂર્યદેવએ અક્ષય તૂણ અને બાણ આપ્યા.
બ્રહ્મઽક્ષમાલાં સકમણ્ડલું ચ કાલો ઽસિમુગ્રં સહ ચર્મણા ચ
બ્રહ્માજીએ જપમાળા અને કમંડળ આપ્યા, અને કાળદેવએ ભયાનક તલવાર અને ઢાલ આપી.
ચૂડામણિં કુણ્ડલમર્દ્ધચન્દ્રં પ્રાદાત્ કુઠારં વસુશિલ્પકર્ત્તા
વસુઓના સર્જનહાર દેવશિલ્પીએ ચૂડામણિ, કાનના કુંડળ, અર્ધચંદ્ર અને કુહાડો આપ્યો.
ભુજઙ્ગહારં ભુજગેશ્વરો ઽપિ અમ્લાનપુષ્પામૃતવઃ સ્રજં ચ
સર્પોના સ્વામીએ સાપની માળા આપી, અને ક્યારેય ન સુકાતા ફૂલો આપનાર દેવતાએ ફૂલોની વણાવેલી માળા આપી.
તાં તુષ્ટુવુર્દેવવરાઃ સહેન્દ્રાઃ સવિષ્ણુરુદ્રેન્દ્વનિલાગ્નિભાસ્કરાઃ
ઇન્દ્ર, વિષ્ણુ, રુદ્ર, વાયુ, અગ્નિ અને સૂર્ય સહિત સર્વ શ્રેષ્ઠ દેવતાઓએ તેમની સ્તુતિ કરી.
નિદ્રાસ્વરૂપેણ મહીં વિતત્ય તૃષ્ણા ત્રપા ક્ષુદ્ ભયદાથ કાન્તિઃ
નિદ્રાએ પોતાની સ્વરૂપે આખી ધરતી પર વિસ્તાર કર્યો; તરસ, શરમ, ભૂખ, ભય અને સૌંદર્ય પણ સાથે હતા.
વૃત્તિર્દયા ભ્રાન્તિ રથેહ માયા નમો ઽસ્તુ દૈવ્યૈ ભવરૂપિકાયૈ
આ જગતમાં તેમની રથરૂપે રોજગારી, દયા અને મોહ છે; એવા ભવરૂપિ દિવ્યાને વંદન છે.
વિન્ધ્યં મહાપર્વતમુચ્ચશૃઙ્ગં ચકાર યં નિમ્નતરં ત્વગસ્ત્યઃ
વિંધ્ય નામનો ઊંચા શિખરો ધરાવતો મહાપર્વત અગસ્ત્યમુનિએ નીચો કર્યો.
કસ્મૈ કૃતે કેન ચ કારણેન એતદ્ વદસ્વામલસત્ત્વવૃત્તે
આ કામ કયા કારણસર અને કોણે કર્યું? હે નિર્મળ સ્વભાવ ધરાવનાર, કૃપા કરીને કહો.
રવિસ્તતઃ કુમભભવં સમેત્ય હોમાવસાને વચનં બભાષે
પછી સૂર્યદેવ યજ્ઞ પૂર્ણ થયા પછી કુંભભવ પાસે આવ્યા અને તેમણે આ શબ્દો કહ્યા.
દદસ્વ દાનં મમ યન્મનીષિનં ચરામિ યેન ત્રિદિવેષુ નિર્વૃતઃ
મને જે તું ઇચ્છે તે દાન આપ, જેથી હું ત્રણેય લોકમાં સુખથી રહી શકું.
દાનં દદામિ તવ યન્મનસસ્ત્વભીષ્ટં નાર્થિ પ્રયાતિ વિમુખો મમ કશ્ચિદેવ
તું જે ઇચ્છે તે દાન હું તને આપીશ; મારા પાસેથી કોઈ યાચક ક્યારેય નિરાશ ગયો નથી.
એષો ઽદ્ય મે ગિરિવરઃ પ્રરુણાદ્ધિ માર્ગં વિન્ધ્યસ્ય નિમ્નકરણે ભગવન્ યતસ્વ
હે ભગવાન, આજે આ મહાપર્વત મારું માર્ગ અવરોધે છે; કૃપા કરીને વિંધ્યને નીચો કરવા પ્રયત્ન કરો.
તવ કિરણજિતો ભવિષ્યતે મહીધ્રો મમ ચરણસમ્શ્રિતસ્ય કા વ્યથા તે
આ પર્વત તો તારા કિરણોથી જીતાઈ ગયો છે, હવે તે મારી શરણમાં રહેશે; તને કઈ પીડા રહી?
જગામ સંત્યજ્ય હિ દણ્ડકં હિ વિન્ધ્યાચલં વૃદ્ધ્વપુર્મહર્ષિઃ
મહર્ષિએ દંડકવન છોડી, વૃદ્ધ દેહે વિંધ્ય પર્વત તરફ પ્રયાણ કર્યું.
વૃદ્ધોસ્મયશક્તશ્ચ તવાધિરોઢું તસ્માદ્ ભવાન્ નીચતરો ઽસ્તુ સદ્યઃ
હું વૃદ્ધ અને નિર્વળ છું, તને ચઢી શકતો નથી; તેથી તું તરત જ નીચો થા.
સમાક્રમચ્ચાપિ મહર્ષિમુક્યઃ પ્રોલ્લઙ્ઘ્ય વિન્ધ્યં ત્વિદમાહ શૈલમ્
મહર્ષિમાં શ્રેષ્ઠ એ વિંધ્યને ઓળંગી ગયા અને પછી પર્વતને કહ્યું.
ત્વયા ન તાવત્ત્વિહ વર્ધિતવ્યં નો ચેદ્ વિશપ્સ્યે ઽહમવજ્ઞયા તે
હું પાછો ન આવું ત્યાં સુધી તારે અહીં વધવું નહીં; નહિંતર હું તને અવગણનાથી શાપ આપીશ.
આક્રમ્ય તસ્થૌ સ હિ તાં તદાશાં કાલે વ્રજામ્યત્ર યદા મુનીન્દ્રઃ
તે આશામાં ઊભો રહીને, ક્યારે મહર્ષિ અહીં આવશે એ સમયની રાહ જોઈ રહ્યો હતો.
તત્રાથ નિક્ષિપ્ય વિદર્ભપુત્રીં સ્વમાશ્રમં સૌમ્યમુપાજગામ
પછી વિદર્ભની પુત્રીને ત્યાં મૂકી, પોતાનાં શાંત આશ્રમમાં ગયો.
શેષં ચ કાલં સ હિ દણ્ડકસ્થસ્ તપશ્ચારામિતકાન્તિમાન્ મુનિઃ
એ તેજસ્વી ઋષિ દંડકવનમાં બાકીનો સમય તપસ્યા કરતાં રહ્યો.
નાસૌ નિવૃત્તેતિ મતિં વિધાય સ સંસ્થિતો નીચતરાગ્રશૃઙ્ગઃ
એણે મનમાં નક્કી કર્યું કે હું પાછો ફરતો નથી, અને એ નીચલા શિખરે જ રહી ગયો.