વ્યદ્રાવયત્ સ તાન્ યક્ષાન્ ખઙ્ગપાણિર્ભયઙ્કરઃ
તેઓ ભયાનક ખડગ ધરાવીને યક્ષોને દૂર હાંકી દીધા.
ઋતે સંરક્ષિતારં હિ મહિષં રમ્ભનન્દનમ્
માત્ર રંભાનો પુત્ર, મહિષ, જે રક્ષક હતો, બચી ગયો.
યો ઽજયત્ સર્વતો દેવાન્ સેન્દ્રરુદ્રાર્કમારુતાન્
જે મહિષે સર્વ દેવતાઓને, ઇન્દ્ર, રુદ્ર, સૂર્ય અને મારુતો સહિત, સર્વત્ર જીત્યા હતા.
રાજ્યે ઽભિષિક્તશ્ચ મહાસુરેન્દ્રૈર્વિનિર્જિતૈઃ શમ્બરતારકાદ્યૈઃ
શમ્બર, તારક અને અન્ય અસુરોને હરાવીને, મહાન અસુરરાજાઓએ તેને રાજ્યાભિષેક કર્યો હતો.
સ્થાનાનિ ત્યક્તાનિ શશીન્દ્રભાસ્કરૈર્ધર્મશ્ચ દૂરે પ્રતિયોજિતશ્ચ
ચંદ્ર, ઇન્દ્ર અને સૂર્યએ પોતાના સ્થાન છોડી દીધાં, અને ધર્મ દૂર ફેંકાઈ ગયો તથા અવગણાયો.
જગ્મુઃ પુરસ્કૃત્ય રિચામહં તે દ્રષ્ટું તદા ચક્રધરં શ્રિયઃ પતિમ્
પછી મેં ઋચા દ્વારા આગેવાની આપી, અને સૌએ શ્રીના પતિ, ચક્રધારી ભગવાનને જોવા ગયા.
દૃષ્ટાવા પ્રણમ્યૈવ ચ સિદ્દિસાધકૌ ન્યવેદયંસ્તન્મહિષાદિચેષ્ટિતમ્
તેમને જોઈને અને નમન કરીને, સિદ્ધિ આપનારા બંનેએ મહિષાસુરના કૃત્યો જણાવ્યા.
આક્રમ્ય નાકાત્તુ નિરાકૃતા વયં કૃતાવનિસ્થા મહિષાસુરેણ
મહિષાસુરે અમને સ્વર્ગમાંથી હાંકીને પૃથ્વી પર વસવા મજબૂર કર્યા.
ન ચેદ્ વ્રજામો ઽદ્ય રસાતલં હિ સંકાલ્યમાના યુધિ દાનવેન
જો આજે અમે પાતાળમાં નહીં જઈએ, તો દાનવ યુદ્ધમાં અમને નાશ કરી નાખશે.
દૃષ્ટ્વાથ ચક્રે સહસૈવ કોપં કાલાગ્નિકલ્પો હરિરવ્યયાત્મા
આ જોઈને, અવિનાશી હરિ અચાનક કાળાગ્નિ સમાન ક્રોધિત થયા.
તથૈવ શક્રાદિષુ દૈવતેષુ મહર્દ્ધિ તેજો વદનાદ્ વિનિઃસુતમ્
એ જ રીતે, શક્ર વગેરે દેવતાઓના મુખમાંથી મહાન તેજ અને શક્તિ બહાર નીકળી.
કાત્યાયનસ્યાપ્રતિમસ્ય તેન મહર્ષિણા તેજ ઉપાકૃતં ચ
તે અનન્ય મહર્ષિ કાત્યાયન દ્વારા તે તેજ એકત્રિત કરવામાં આવ્યું.
તસ્માચ્ચ જાતા તરલાયતાક્ષી કાત્યાયની યોગવિશુદ્ધદેહા
એ તેજમાંથી, વિશાળ અને ચંચળ આંખોવાળી, યોગથી શુદ્ધ દેહવાળી કાત્યાયની જન્મી.
યામ્યેન કેશા હરિતેજસા ચ ભુજાસ્તથાષ્ટાદશ સંપ્જજ્ઞિરે
તેણાં વાળ યમથી, ભુજાઓ હરિના તેજથી, અને એ રીતે અઢાર ભુજાઓ ઉત્પન્ન થઈ.
ઊરબ ચજઙ્ઘે ચ નિતમ્બસંયુતે જાતે જલેશસ્ય તુ તેજસા હિ
તેણાં પાંસળી અને પગ, કટિ સાથે જોડાયેલા, જલના સ્વામીના તેજથી સર્જાયા.
દિવાકરાણમપિ તેજસાઙ્ગુલીઃ કરાઙ્ગુલીશ્ચ વસુતેજસૈવ
તેણીનું આંગળીયાં સૂર્યના તેજથી અને હાથની આંગળીઓ પૃથ્વીના તેજથી બનેલી હતી.
સાધ્યેન ચ ભ્રયુગલં સુકાન્તિમત્ કન્દર્પબાણાસનસન્નિભં બભૌ
તેણાં સુંદર ભ્રૂકુટિ સાધ્યદેવોનું તેજ હતું, જે કામદેવના ધનુષ્ય જેવી તેજસ્વી લાગતી હતી.
કાત્યાયનીત્યેવ તદા બભૌ સા નામ્ના ચ તેનૈવ જગત્પ્રસિદ્ધા
તે સમયે તે કાત્યાયની નામે પ્રસિદ્ધ થઈ અને એ નામે સમગ્ર જગતમાં જાણીતી બની.
શક્તિં હુતાશઃ શ્વસનશ્ચ ચાપં તૂણૌ તથાક્ષ્ય્યશરૌ વિવસ્વાન્
અગ્નિદેવએ પોતાની શક્તિ આપી, વાયુદેવએ ધનુષ આપ્યું અને સૂર્યદેવએ અક્ષય તૂણ અને બાણ આપ્યા.
બ્રહ્મઽક્ષમાલાં સકમણ્ડલું ચ કાલો ઽસિમુગ્રં સહ ચર્મણા ચ
બ્રહ્માજીએ જપમાળા અને કમંડળ આપ્યા, અને કાળદેવએ ભયાનક તલવાર અને ઢાલ આપી.
ચૂડામણિં કુણ્ડલમર્દ્ધચન્દ્રં પ્રાદાત્ કુઠારં વસુશિલ્પકર્ત્તા
વસુઓના સર્જનહાર દેવશિલ્પીએ ચૂડામણિ, કાનના કુંડળ, અર્ધચંદ્ર અને કુહાડો આપ્યો.
ભુજઙ્ગહારં ભુજગેશ્વરો ઽપિ અમ્લાનપુષ્પામૃતવઃ સ્રજં ચ
સર્પોના સ્વામીએ સાપની માળા આપી, અને ક્યારેય ન સુકાતા ફૂલો આપનાર દેવતાએ ફૂલોની વણાવેલી માળા આપી.
તાં તુષ્ટુવુર્દેવવરાઃ સહેન્દ્રાઃ સવિષ્ણુરુદ્રેન્દ્વનિલાગ્નિભાસ્કરાઃ
ઇન્દ્ર, વિષ્ણુ, રુદ્ર, વાયુ, અગ્નિ અને સૂર્ય સહિત સર્વ શ્રેષ્ઠ દેવતાઓએ તેમની સ્તુતિ કરી.
નિદ્રાસ્વરૂપેણ મહીં વિતત્ય તૃષ્ણા ત્રપા ક્ષુદ્ ભયદાથ કાન્તિઃ
નિદ્રાએ પોતાની સ્વરૂપે આખી ધરતી પર વિસ્તાર કર્યો; તરસ, શરમ, ભૂખ, ભય અને સૌંદર્ય પણ સાથે હતા.
વૃત્તિર્દયા ભ્રાન્તિ રથેહ માયા નમો ઽસ્તુ દૈવ્યૈ ભવરૂપિકાયૈ
આ જગતમાં તેમની રથરૂપે રોજગારી, દયા અને મોહ છે; એવા ભવરૂપિ દિવ્યાને વંદન છે.
વિન્ધ્યં મહાપર્વતમુચ્ચશૃઙ્ગં ચકાર યં નિમ્નતરં ત્વગસ્ત્યઃ
વિંધ્ય નામનો ઊંચા શિખરો ધરાવતો મહાપર્વત અગસ્ત્યમુનિએ નીચો કર્યો.
કસ્મૈ કૃતે કેન ચ કારણેન એતદ્ વદસ્વામલસત્ત્વવૃત્તે
આ કામ કયા કારણસર અને કોણે કર્યું? હે નિર્મળ સ્વભાવ ધરાવનાર, કૃપા કરીને કહો.
રવિસ્તતઃ કુમભભવં સમેત્ય હોમાવસાને વચનં બભાષે
પછી સૂર્યદેવ યજ્ઞ પૂર્ણ થયા પછી કુંભભવ પાસે આવ્યા અને તેમણે આ શબ્દો કહ્યા.
દદસ્વ દાનં મમ યન્મનીષિનં ચરામિ યેન ત્રિદિવેષુ નિર્વૃતઃ
મને જે તું ઇચ્છે તે દાન આપ, જેથી હું ત્રણેય લોકમાં સુખથી રહી શકું.
દાનં દદામિ તવ યન્મનસસ્ત્વભીષ્ટં નાર્થિ પ્રયાતિ વિમુખો મમ કશ્ચિદેવ
તું જે ઇચ્છે તે દાન હું તને આપીશ; મારા પાસેથી કોઈ યાચક ક્યારેય નિરાશ ગયો નથી.