પાતાલં પ્રવિવેશાથ તતઃ સ્વભવનં ગતઃ
પછી એ પાતાળમાં પ્રવેશ્યો અને પોતાના મહેલમાં ગયો.
અકાર્યકારકેત્યેવં ભૃયો માલવટં ગતઃ
અયોગ્ય કામ કરનાર કહેવાઈ, એ માલવટ પાસે ગયો.
સમં જગામ તત્ પુણ્યં યક્ષમણ્ડલમુત્તમમ્
એ પવિત્ર અને ઉત્તમ યક્ષ પ્રદેશમાં એ સાથે ગયો.
અજીજનત્ સુતં શુભ્રં મહિષં કામરૂપિણમ્
એણે એક નિર્મળ દીકરો પેદા કર્યો, જે મનગમતું રૂપ ધારણ કરી શકતો મહિષ હતો.
સા ચાભ્યગાદ્ દિતિવરં રક્ષન્તી શીલમાત્મનઃ
અને એ સ્ત્રીએ પોતાનું સદાચાર જાળવી, મહાન દિતિ પાસે પહોંચી.
ખઙ્ગ નિષ્કૃષ્ય તરસા મહિષં સમુપાદ્રવત્
એણે તલવાર ઝડપી, ઝડપથી મહિષ પર તૂટી પડ્યો.
રક્ષિતા ગુહ્યકૈઃ સાધ્વી નિવાર્ય મહિષં તતઃ
સતી સ્ત્રીને ગુહ્યકોએ બચાવી, પછી મહિષને રોકી દીધો.
નિપપાત સરો દિવ્યં તતો દૈત્યૈઽભવન્મૃતઃ
એ દૈત્ય દિવ્ય સરોવરમાં પડી ગયો અને ત્યાં મરી ગયો.
યક્ષાનાશ્રિત્ય તસ્થૌ સ કાલયન્ શ્વાપદાન્ મુન્
એ યક્ષોની શરણમાં રહ્યો, હે મુનિ, અને જંગલી પ્રાણીઓને દૂર હાંકી કાઢ્યા.
ચિતામારોપિતઃ સા ચ શ્યામા તં ચારુહત્ પતિમ્
શ્યામવર્ણ સ્ત્રીને ચિત પર બેસાડવામાં આવી અને એ પતિ સાથે ચિત પર ચડી ગઈ.
વ્યદ્રાવયત્ સ તાન્ યક્ષાન્ ખઙ્ગપાણિર્ભયઙ્કરઃ
તેઓ ભયાનક ખડગ ધરાવીને યક્ષોને દૂર હાંકી દીધા.
ઋતે સંરક્ષિતારં હિ મહિષં રમ્ભનન્દનમ્
માત્ર રંભાનો પુત્ર, મહિષ, જે રક્ષક હતો, બચી ગયો.
યો ઽજયત્ સર્વતો દેવાન્ સેન્દ્રરુદ્રાર્કમારુતાન્
જે મહિષે સર્વ દેવતાઓને, ઇન્દ્ર, રુદ્ર, સૂર્ય અને મારુતો સહિત, સર્વત્ર જીત્યા હતા.
રાજ્યે ઽભિષિક્તશ્ચ મહાસુરેન્દ્રૈર્વિનિર્જિતૈઃ શમ્બરતારકાદ્યૈઃ
શમ્બર, તારક અને અન્ય અસુરોને હરાવીને, મહાન અસુરરાજાઓએ તેને રાજ્યાભિષેક કર્યો હતો.
સ્થાનાનિ ત્યક્તાનિ શશીન્દ્રભાસ્કરૈર્ધર્મશ્ચ દૂરે પ્રતિયોજિતશ્ચ
ચંદ્ર, ઇન્દ્ર અને સૂર્યએ પોતાના સ્થાન છોડી દીધાં, અને ધર્મ દૂર ફેંકાઈ ગયો તથા અવગણાયો.
જગ્મુઃ પુરસ્કૃત્ય રિચામહં તે દ્રષ્ટું તદા ચક્રધરં શ્રિયઃ પતિમ્
પછી મેં ઋચા દ્વારા આગેવાની આપી, અને સૌએ શ્રીના પતિ, ચક્રધારી ભગવાનને જોવા ગયા.
દૃષ્ટાવા પ્રણમ્યૈવ ચ સિદ્દિસાધકૌ ન્યવેદયંસ્તન્મહિષાદિચેષ્ટિતમ્
તેમને જોઈને અને નમન કરીને, સિદ્ધિ આપનારા બંનેએ મહિષાસુરના કૃત્યો જણાવ્યા.
આક્રમ્ય નાકાત્તુ નિરાકૃતા વયં કૃતાવનિસ્થા મહિષાસુરેણ
મહિષાસુરે અમને સ્વર્ગમાંથી હાંકીને પૃથ્વી પર વસવા મજબૂર કર્યા.
ન ચેદ્ વ્રજામો ઽદ્ય રસાતલં હિ સંકાલ્યમાના યુધિ દાનવેન
જો આજે અમે પાતાળમાં નહીં જઈએ, તો દાનવ યુદ્ધમાં અમને નાશ કરી નાખશે.
દૃષ્ટ્વાથ ચક્રે સહસૈવ કોપં કાલાગ્નિકલ્પો હરિરવ્યયાત્મા
આ જોઈને, અવિનાશી હરિ અચાનક કાળાગ્નિ સમાન ક્રોધિત થયા.
તથૈવ શક્રાદિષુ દૈવતેષુ મહર્દ્ધિ તેજો વદનાદ્ વિનિઃસુતમ્
એ જ રીતે, શક્ર વગેરે દેવતાઓના મુખમાંથી મહાન તેજ અને શક્તિ બહાર નીકળી.
કાત્યાયનસ્યાપ્રતિમસ્ય તેન મહર્ષિણા તેજ ઉપાકૃતં ચ
તે અનન્ય મહર્ષિ કાત્યાયન દ્વારા તે તેજ એકત્રિત કરવામાં આવ્યું.
તસ્માચ્ચ જાતા તરલાયતાક્ષી કાત્યાયની યોગવિશુદ્ધદેહા
એ તેજમાંથી, વિશાળ અને ચંચળ આંખોવાળી, યોગથી શુદ્ધ દેહવાળી કાત્યાયની જન્મી.
યામ્યેન કેશા હરિતેજસા ચ ભુજાસ્તથાષ્ટાદશ સંપ્જજ્ઞિરે
તેણાં વાળ યમથી, ભુજાઓ હરિના તેજથી, અને એ રીતે અઢાર ભુજાઓ ઉત્પન્ન થઈ.
ઊરબ ચજઙ્ઘે ચ નિતમ્બસંયુતે જાતે જલેશસ્ય તુ તેજસા હિ
તેણાં પાંસળી અને પગ, કટિ સાથે જોડાયેલા, જલના સ્વામીના તેજથી સર્જાયા.
દિવાકરાણમપિ તેજસાઙ્ગુલીઃ કરાઙ્ગુલીશ્ચ વસુતેજસૈવ
તેણીનું આંગળીયાં સૂર્યના તેજથી અને હાથની આંગળીઓ પૃથ્વીના તેજથી બનેલી હતી.
સાધ્યેન ચ ભ્રયુગલં સુકાન્તિમત્ કન્દર્પબાણાસનસન્નિભં બભૌ
તેણાં સુંદર ભ્રૂકુટિ સાધ્યદેવોનું તેજ હતું, જે કામદેવના ધનુષ્ય જેવી તેજસ્વી લાગતી હતી.
કાત્યાયનીત્યેવ તદા બભૌ સા નામ્ના ચ તેનૈવ જગત્પ્રસિદ્ધા
તે સમયે તે કાત્યાયની નામે પ્રસિદ્ધ થઈ અને એ નામે સમગ્ર જગતમાં જાણીતી બની.
શક્તિં હુતાશઃ શ્વસનશ્ચ ચાપં તૂણૌ તથાક્ષ્ય્યશરૌ વિવસ્વાન્
અગ્નિદેવએ પોતાની શક્તિ આપી, વાયુદેવએ ધનુષ આપ્યું અને સૂર્યદેવએ અક્ષય તૂણ અને બાણ આપ્યા.
બ્રહ્મઽક્ષમાલાં સકમણ્ડલું ચ કાલો ઽસિમુગ્રં સહ ચર્મણા ચ
બ્રહ્માજીએ જપમાળા અને કમંડળ આપ્યા, અને કાળદેવએ ભયાનક તલવાર અને ઢાલ આપી.