శ్రీరుద్రఉవాచ శృణు గుహేశ్వరం లింగం ద్వితీయం పాపనాశనమ్
శ్రీరుద్రుడు ఇలా అన్నాడు: ఇప్పుడు పాపాలను నశింపజేసే రెండవ లింగమైన గుహేశ్వరుని గురించి విను.
పురా రాథంతరే కల్పే దేవదారువనే శుభే యోగాభ్యాసరతో నిత్యం శాంతిదాంతిసమాస్థితిః
పూర్వం రథంతర కల్పంలో, పవిత్రమైన దేవదారు అరణ్యంలో, ఎవరొకరు ఎల్లప్పుడూ యోగాభ్యాసంలో నిమగ్నుడై, శాంతి, దమంతో స్థిరంగా ఉన్నారు.
సిద్ధికామస్తపస్తేపే కథం సిద్ధో భవామ్యహమ్
సిద్ధిని కోరుతూ, 'నేను ఎలా సిద్ధుడవుతాను?' అని ఆలోచిస్తూ కఠిన తపస్సు చేశాడు.
ఇతి సంచింత్య హృదయే ప్రారబ్ధం తప ఉత్తమమ్
ఇలా హృదయంలో ఆలోచించి, అత్యుత్తమమైన తపస్సును ప్రారంభించాడు.
కస్మింశ్చిదథ కాలే తు విద్ధస్య పర్వతాత్మజే
ఒక సందర్భంలో, పర్వత కుమార్తెకు ఏదో కష్టం కలిగింది.
స చ దృష్ట్వా తదాశ్చర్యం విస్మయం పరమం గతః
ఆ అద్భుతాన్ని చూసి, అతడు అత్యంత ఆశ్చర్యంతో నిండిపోయాడు.
అహో తపఃప్రభావోఽయం ప్రాప్తా సిద్ధిర్మయాద్య వై
ఓహో! తపస్సు ఎంత గొప్పదో! ఈ రోజు నాకు నిజంగా విజయమొచ్చింది.
శరీరం కుత్సితం చేదం మలమూత్రేణ సంయుతమ్ హర్షేణ మహతా యుక్తః స ననర్త్త ద్విజస్తథా
ఈ శరీరం ఎంత తక్కువగా ఉన్నా, మలమూత్రాలతో నిండినదైనా, గొప్ప ఆనందంతో ఆ బ్రాహ్మణుడు ఆనందంగా నాట్యం చేశాడు.
ఏతస్మిన్నృత్యతి విప్రే జగత్స్థావర జంగమమ్
ఆ బ్రాహ్మణుడు నాట్యం చేయగా, ప్రపంచంలోని చలించేవి, నిలిచిపోయేవన్నీ కూడా నాట్యం చేశాయి.
న స్వాధ్యాయో వషట్కారః కర్మకాండో న చ క్వచిత్ ।। 5.2.2.
ఎక్కడా వేదపఠనం, వషట్ అనే ఉచ్చారణ, లేదా యజ్ఞాదికర్మలు జరగలేదు.
ఏతస్మిన్నంతరే దేవా బ్రహ్మవిష్ణు పురఃసరాః
అంతలో బ్రహ్మ, విష్ణువు ముందుండి దేవతలు వచ్చారు.
ఋషౌ మంకణకే దేవ నృత్యతి నృత్యతి సర్వతః
వారు మంకణక మహర్షిని అన్ని దిక్కులలో ఆనందంగా నాట్యం చేస్తూ చూశారు.
చలితాః పర్వతాః స్థానాత్క్షుభితా మేఘపంక్తయః
పర్వతాలు తమ స్థలాలనుండి కదిలిపోయాయి, మేఘాల వరుసలు గందరగోళమయ్యాయి.
స్రోతోమాత్రా మహానద్యో గ్రహా ఉన్మార్గతః స్థితాః
పెద్ద నదులు చిన్న చిన్న ప్రవాహాలుగా మారిపోయాయి, గ్రహాలు తమ మార్గాన్ని విడిచిపోయాయి.
త్రైలోక్యం వ్యాకులీభూతం యావన్నాయాతి సంక్షయమ్
మూడు లోకాలు అంతా కలవరపడి, నాశనానికి దగ్గరగా వచ్చాయి.
తేషాం తద్వచనం శ్రుత్వా త్రిదశానాం యశస్విని
ప్రఖ్యాతి గల ఆ దేవతల మాటలు విని,
ద్విజరూపం సమాస్థాయ మయా పృష్టో ద్విజోత్తమః
బ్రాహ్మణ రూపం ధరించి, నేను ఆ గొప్ప బ్రాహ్మణుణ్ణి అడిగాను.
విరుద్ధమృషిధర్మాణాం కామరాగేణ నర్త్తనమ్
కామరాగంతో నాట్యం చేయడం ఋషుల ధర్మానికి విరుద్ధం.
బ్రాహ్మణస్య తపో భ్రంశః సదాచారస్య సత్తమ
ఓ సద్గుణశీలుడా! బ్రాహ్మణుడికి తపస్సు నశించడమంటే ఇదే.
అతఏవ హి మే నృత్యం సిద్ధోఽహం నాత్ర సంశయః ।। 5.2.2.
అందుకే నేను నాట్యం చేయడం వల్లే సిద్ధిని పొందాను — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా హాసోఽతీవ మయా కృతః
ఆ మాటలు విని నేను బాగా నవ్వాను.
తతో వినిర్గతం భస్మ తత్క్షణాద్ధిమపాండురమ్
అప్పుడు వెంటనే అక్కడ తెల్లని బూడిద బయటకు వచ్చింది.
పశ్య మేంఽగుష్ఠతో బ్రహ్మన్భూరి భస్మ వినిర్గతమ్
ఓ బ్రాహ్మణా! నా వ్రేళ్ల నుంచి ఎంతో బూడిద బయటకు వచ్చిందని చూడు.
తద్దృష్ట్వా మహదాశ్చర్యం లజ్జితో ద్విజసత్తమః
ఆ అద్భుతాన్ని చూసి, ఆ ఉత్తమ బ్రాహ్మణుడు సిగ్గుపడ్డాడు.
అబ్రవీత్ప్రాంజలిర్భూత్వా విస్మితేనాంతరాత్మనా
ఆ బ్రాహ్మణుడు చేతులు జోడించి, అంతరంగంలో ఆశ్చర్యంతో మాట్లాడాడు.
నాన్యస్య విద్యతే శక్తి రీదృశీ భువనత్రయే
ఈ మూడు లోకాలలో ఇలాంటి శక్తి మరెవరికీ లేదు.
తపఃక్షయకరం కర్మ విరుద్ధం నర్త్తనం సతామ్ తద్గతం సహసా దేవ మదీయం నర్త్తనేన సు
ధర్మమార్గంలో ఉన్నవారికి తపస్సు తగ్గించే నాట్యం చేయడం అనర్హం. అయినా దేవా! నా నాట్యంతో అది అకస్మాత్తుగా జరిగింది.
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా మయోక్తో ద్విజసత్తమః
ఆ మాటలు విని, నేను ఆ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడిని ఇలా ఉద్దేశించి మాట్లాడాను.
జ్ఞానేనానేన విప్రేంద్ర కం తే కామం కరోమ్యహమ్
ఈ జ్ఞానంతో, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా, నీకు కావలసినది ఏది చేయమంటావో చెప్పు.
ఋషిరువాచ యది దేవ ప్రసన్నస్త్వం శరణాగతవత్సల 5.2.2.
ముని ఇలా అన్నాడు — దేవా! నీవు శరణాగతులకు దయతో ఉంటే, సంతోషంగా ఉంటే—