ఆశ్వినే శుక్లపక్షస్య నవరాత్రిషు సువ్రత
ధర్మాత్ముడా, ఆశ్వయుజ మాసంలో శుక్లపక్షంలో వచ్చే నవరాత్రుల్లో—
యదా పూర్వం వినిర్జిత్య రావణం లోకరావణమ్
అప్పుడు, ప్రపంచాన్ని భయపెట్టిన రావణుడిని ముందుగా జయించినప్పుడు—
యత్ర గత్వా పదా వీరో భరతో రామకాంక్షయా 2.8.8.
అక్కడ, రాముని కోసం తపనతో, భరతుడు నడకన వెళ్లిన చోట—
తత్రాగమత్సురగవీ ప్రాదుర్భూతా స్రవత్స్తనీ
అక్కడ ఆకాశగావు ప్రత్యక్షమై, పాలు జారుతున్న ఉధరాలతో కనబడింది.
తద్భూమిపతితం దుగ్ధం దృష్ట్వా వానరరాక్షసాః
ఆ భూమిపై పడిన పాలను చూసి, వానరులు, రాక్షసులు—
కిమేతదితి రాజేంద్ర తానువాచ రఘూద్వహః
రాజేంద్రా, 'ఇది ఏమిటి?' అని అడిగారు. అప్పుడు రఘువంశశ్రేష్ఠుడు వారికి ఇలా అన్నాడు.
ఇత్యుక్తాస్తు తతః సర్వే వసిష్ఠప్రముఖే స్థితాః
అలా అన్న తర్వాత, వసిష్ఠుడు ముందుండగా అందరూ అక్కడే నిలిచారు.
వసిష్ఠోఽపి క్షణం ధ్యాత్వా తమువాచ నిరాకులమ్
వసిష్ఠుడు కొంతసేపు ధ్యానం చేసి, ప్రశాంతంగా అతనితో ఇలా అన్నాడు.
వసిష్ఠ ఉవాచ శృణు రామ మహాబాహో కామధేనురియం శుభా
వసిష్ఠుడు చెప్పాడు: 'మహాబాహువైన రామా, విను. ఇది కామధేనువు, మంగళకరమైనది.'
దుగ్ధమధ్యే సముద్భూతో రుద్రస్త్వాం ద్రష్టుమాగతః
పాలలోనుండి రుద్రుడు ప్రత్యక్షమై, నిన్ను దర్శించడానికి వచ్చాడు.
ఇమం సంపూజయ క్షిప్రమేతత్కుణ్డస్య సన్నిధౌ దుగ్ధేశ్వరమితి ఖ్యాతం క్షీరకుణ్డే పవిత్రకమ్
ఈ కుండ దగ్గర వెంటనే దీనిని పూజించు. ఈ పుణ్య క్షీరకుండంలో దీనిని 'దుగ్ధేశ్వరుడు' అని పిలుస్తారు.
పూజయామాస తల్లింగం దుగ్ధేశ్వరమితి స్మృతమ్
అతడు ఆ లింగాన్ని, 'దుగ్ధేశ్వరుడు'గా ప్రసిద్ధమైనదాన్ని, పూజించాడు.
సీతయా సత్కృతం యస్మాత్తత్కుణ్డం క్షీరసంగమమ్ 2.8.8.
సీతాదేవి గౌరవంగా పూజించిన ఆ కుండం పాలసంగమమైన పవిత్రతను పొందింది.
సీతాకుణ్డే నరాః స్నాత్వా దృష్ట్వా దుగ్ధేశ్వరం ప్రభుమ్
సీతా కుండంలో స్నానం చేసి, దుగ్ధేశ్వరుని దర్శించినవారు
అత్ర స్నానం జపో హోమో దానం చాక్షయతాం వ్రజేత్
ఇక్కడ స్నానం, జపం, హోమం, దానం చేసినవాటన్నీ ఎప్పటికీ తరుగని ఫలితాన్ని ఇస్తాయి.
దుగ్ధేశ్వరం చ సంపూజ్య సర్వాన్కామానవాప్నుయాత్
దుగ్ధేశ్వరుని భక్తితో పూజిస్తే, అన్ని కోరికలు నెరవేరుతాయి.
ఏవం యో విధివత్కుర్యాద్దయాధర్మవిశారదః
ఈ విధంగా, దయతో ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు నియమానుసారం ఆచరిస్తే,
తత్ర పూర్వదిశాభాగే సుగ్రీవరచితం మహత్
అక్కడ, తూర్పు దిశలో, సుగ్రీవుడు నిర్మించిన గొప్ప మందిరం ఉంది.
యత్ర స్నాత్వా చ దత్త్వా చ రామం సంపూజ్య యత్నతః
ఆ ప్రదేశంలో స్నానం చేసి, దానం చేసి, శ్రద్ధతో రాముని పూజిస్తారు.
తత్ప్రత్యగ్దిశి వై స్థానం హనుమత్కుణ్డమిత్యపి
దానికి ఎదురుగా ఉన్న దిక్కులో హనుమత్ కుండం అనే స్థలం ఉంది.
తయోః స్నానేన దానేన రామసంపూజనేన చ ఇయం సా పరమా మేధ్యాఽయోధ్యా ధర్మనిధిః స్మృతా
ఈ రెండు కుండాల్లో స్నానం చేసి, దానం చేసి, రాముని పూజిస్తే, ఈ అయోధ్య పవిత్రమైన ధర్మనిధిగా గుర్తించబడుతుంది.
ఇత్యుక్తాస్తు తతః సర్వే వసిష్ఠమునిమాదరాత్ కథయస్వ తపోరాశే కథామేతాం సుదుర్లభామ్
ఇలా విన్నవారు అందరూ గౌరవంతో వసిష్ఠ మహర్షిని అడిగారు: 'తపస్సులో నిధివైన వసిష్ఠ మహర్షీ! ఈ అరుదైన కథను మాకు వివరించండి.'
అయోధ్యాయాః పరం విప్ర మాహాత్మ్యం కథయంతి యత్ 2.8.8.
ఓ బ్రాహ్మణా! ఈ అయోధ్య యొక్క పరమ మహిమను మాకు చెప్పు.
యథా యాత్రాం విధాస్యామః క్రమేణ చ విధానతః
మేము యాత్రను ఎలా, ఏ క్రమంలో, నియమానుసారం చేయాలి?
యచ్ఛ్రుత్వా సర్వపాపేభ్యో ముచ్యతే నాత్ర సంశయ
దీనిని విని అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
ఇదం గుహ్యతరం క్షేత్రమయోధ్యాభిధముత్తమమ్
ఈ అయోధ్య అని పిలవబడే క్షేత్రం అత్యంత రహస్యమైనది, అత్యుత్తమమైనది.
అస్మిన్సిద్ధాః సదా దేవా వైష్ణవం వ్రతమాస్థితాః
ఇక్కడ సిద్ధులు, దేవతలు ఎప్పుడూ వైష్ణవ వ్రతాన్ని ఆచరిస్తూ నివసిస్తారు.
అభ్యస్యంతి పరం యోగం యుక్తప్రాణా జితేన్ద్రియాః
వారు ప్రాణాన్ని నియంత్రించి, ఇంద్రియాలను జయించి, పరమయోగాన్ని సాధిస్తున్నారు.
కమలోత్పలశోభాఢ్యే సరోభిః సమలంకృతే
కమలాలు, ఉత్పలాలతో అలంకరించబడిన సరస్సులతో ఈ క్షేత్రం అందంగా మెరిసిపోతుంది.
రోచతే హి సదా వాసః క్షేత్రే నిత్యం హరేరిహ
ఈ హరిక్షేత్రంలో ఎప్పుడూ నివసించడం నిజంగా ఎంతో ఆనందదాయకంగా ఉంటుంది.