ఏతేషాం మానసీ కన్యా మేనా నామ మహాగిరేః
వారిలో మానసికంగా పుట్టిన కుమార్తె మహాగిరి కుమార్తె అయిన మేనా.
మైనాకస్య సుతః శ్రీమాన్క్రౌంచో నామ మహాగిరిః
మహాగిరి అయిన మైనాకుని కుమారుడు కౌంచుడు అని ప్రసిద్ధి.
యామ్యాం బర్హిషదశ్చాసన్యమాశ్చ పశ్చిమాం దిశమ్
దక్షిణ దిశలో బర్హిషదులు, పడమర దిశలో అమాశులు నివసిస్తున్నారు.
అమూర్తిమంతావాకాశే కవ్యవాడనలౌ క్షితౌ
ఆకారములేని వారు ఆకాశంలో, కవ్యవాడుడు మరియు అనలుడు భూమిపై ఉన్నారు.
యక్షరక్షఃపిశాచాశ్చ యజంతే భావితాత్మనః
శుద్ధమైన మనస్సు కలిగినవారిని యక్షులు, రాక్షసులు, పిశాచులు కూడా పూజిస్తారు.
మానవాః శ్రాద్ధదేవం చ ఋషయో బ్రహ్మ సనాతనమ్
మనుషులు, శ్రాద్ధ దేవతలు, ఋషులు సనాతన బ్రహ్మను ఆరాధిస్తారు.
దేవకార్యాత్పరం కార్యం పితృకార్యం విశిష్యతే
దేవతలకు సంబంధించిన పనులన్నిటిలోను పితృకార్యం అత్యంత ముఖ్యమైనదిగా భావించబడుతుంది.
జాతిస్మరత్వమాపన్నా నిర్వాణపదవీం గతాః
జన్మస్మరణ పొందినవారు మోక్ష మార్గాన్ని చేరుతారు.
పితౄనుద్దిశ్య తే సర్వే భక్షయంతః క్షుధా ర్దితాః 5.1.58.
వారు అందరూ ఆకలితో బాధపడుతూ పితృదేవతలకు అర్పించిన నైవేద్యాన్ని తింటారు.
సప్త జాతిస్మరాస్తే వై యోగయుక్తా బభూవిరే
ఆ ఏడుగురు యోగంతో కూడినవారు జన్మస్మరణ కలిగి ఉన్నవారయ్యారు.
శ్రాద్ధే ప్రతిష్ఠితా లోకాః శ్రాద్ధే యోగః పరంతప
శ్రాద్ధంలోనే లోకాలు స్థిరంగా ఉంటాయి; శ్రాద్ధంలోనే యోగం ఉంది, ఓ శత్రువులను జయించినవాడా.
బ్రహ్మచర్యరతో దాంతో న క్రోధీ న చ మత్సరీ
బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటించేవాడు, ఇంద్రియ నిగ్రహం కలవాడు, కోపం లేనివాడు, అసూయ లేనివాడు—
ఏవం యః కురుతే శ్రాద్ధం తీర్థే చైవ విశేషతః
ఇలా ఎవరు శ్రాద్ధాన్ని, ముఖ్యంగా తీర్థంలో నిర్వహిస్తారో,
వృద్ధిశ్రాద్ధే తథా ప్రోక్తా మహాలయే శతాధికా
వృద్ధి శ్రాద్ధం విషయంలోనూ, మహాలయ సమయంలోనూ, ఫలం నూరు రెట్లు ఎక్కువగా ఉంటుందని చెప్పబడింది.
ప్రయాగాద్దశగుణా తృప్తిః కురుక్షేత్రే చ సత్తమ
ప్రయాగలో పితృదేవతలకు తృప్తి పది రెట్లు ఎక్కువగా ఉంటుంది; కురుక్షేత్రంలో కూడా అలాగే, ఓ ఉత్తముడా.
తతో దశాధికా వ్యాస మహాకాలవనే శుభే
అదే విధంగా, ఓ వ్యాసా, పవిత్రమైన మహాకాలవనంలో ఫలం మరింత పది రెట్లు ఎక్కువగా ఉంటుంది.
యేషాం నిరయమాపన్నాః పితరో జన్మజన్మని
ఎవరికి వారి పితృదేవతలు జన్మ తర్వాత జన్మలో నరకంలో పడ్డారో,
సకృత్స్మరణమాత్రేణ పితౄణా దత్తమక్షయమ్
ఒక్కసారి స్మరణ చేసినా, పితృదేవతలకు ఇచ్చిన దానం శాశ్వతంగా నిలుస్తుంది.
గర్భపాతే మృతా యే చ నామగోత్రచ్యుతాస్తథా 5.1.58.
గర్భపాతంలో మరణించినవారు, పేరు గోత్రం కోల్పోయినవారు కూడా,
తేషాముద్ధరణార్థాయ తత్ర శ్రాద్ధం విధీయతామ్
వారిని విమోచించేందుకు అక్కడ శ్రాద్ధం చేయాలి.
దష్ట్రిభిర్వ్యంగతో వాపి దౌర్బ్రాహ్మణ్యే మృతాశ్చ యే
రోగంతో అవయవాలు చెడిపోయి మరణించినవారు, దారిద్ర్యంలో మరణించినవారు, బ్రాహ్మణ ధర్మానికి అనర్హులై మరణించినవారు,
అగ్నిదగ్ధాశ్చ యే జీవా నాగ్నిదగ్ధాస్తథా పరే
అగ్నిలో దహనం చేయబడినవారు, అలాగే అగ్నిలో దహనం చేయబడని ఇతరులు కూడా.
విద్యుద్ధాతేన యే కేచిన్ముద్గరాభిహతాః పరే
విద్యుద్దెబ్బలతో లేదా గొడ్డలితో కొట్టబడి మరణించిన వారు, అలాగే ఇతరులు కూడా—
రౌరవే చాంధతామిస్రే కాలసూత్రే చ యే గతాః
రౌరవం, అంధతమిస్రం, కాలసూత్రం అనే నరకాల్లోకి వెళ్లిన వారు—
అసిపత్రవనే ఘోరే కుంభీపాకే చ యే గతాః తేషాముద్ధరణార్థాయ అత్ర శ్రాద్ధం విధీయతే
భయంకరమైన అసిపత్రవనం, కుంభీపాకం లోకి వెళ్లిన వారు— వీరి విమోచన కోసం ఇక్కడ ఈ శ్రాద్ధం చేయమని చెప్పబడింది.
ఉదకేషు మృతా యే చ నారీసూతీమృతాస్తథా
నీటిలో మునిగి మరణించిన వారు, అలాగే ప్రసవంలో మరణించిన స్త్రీలు—
అశ్వసూకూరకృమిదంష్ట్రిశ్వశృంగిశకటాహతాః
గుర్రాలు, పందులు, పురుగులు, పంజా ఉన్న జంతువులు, కొమ్ము ఉన్న జంతువులు లేదా బండిలో కొట్టబడి మరణించిన వారు—
భగ్నదంష్ట్రాశ్చ శస్త్రాస్త్రైర్వ్యాఘ్రాహిగజభూమిపైః తేషాముద్ధరణార్థాయ అత్ర శ్రాద్ధం విధీయతే
ఆయుధాలు, పులులు, పాములు, ఏనుగులు లేదా భూమిలో నివసించే జంతువుల వల్ల దవడలు విరిగిన వారు— వీరి విమోచన కోసం ఇక్కడ ఈ శ్రాద్ధం చేయమని చెప్పబడింది.
అష్టశల్యైర్మృతా యే చ శౌచాచారవివర్జితాః తేషాముద్ధరణార్థాయ అత్ర శ్రాద్ధం విధీయతే ।। 5.1.58.
ఎనిమిది విధాల ముక్కలు గుచ్చి మరణించిన వారు, లేదా శౌచాచారం లేని వారు— వీరి విమోచన కోసం ఇక్కడ ఈ శ్రాద్ధం చేయమని చెప్పబడింది.
శాకిన్యాది గ్రహగ్రస్తజలమధ్యే చ యే మృతాః తేషాముద్ధరణార్థాయ అత్ర శ్రాద్ధం విధీయతే
శాకినిలాంటి పిశాచాలు పట్టుకుని మరణించిన వారు, లేదా నీటిలో మరణించిన వారు— వీరి విమోచన కోసం ఇక్కడ ఈ శ్రాద్ధం చేయమని చెప్పబడింది.