పుష్కరాణి చ సర్వాణి గయాతీర్థమనుత్తమమ్
అన్ని పుష్కరాణులను, గొప్ప గయా తీర్థాన్ని కూడా వివరించాను.
ఖ్యాతం సంగమజం తీర్థం శనేర్జన్మకథాం శుభామ్
సంగమంలో పుట్టిన పవిత్ర తీర్థాన్ని, శనిదేవుని జన్మకథను కూడా వివరించాను.
పురుషోత్తమమహిమానం కాలే కేన కథం భవేత్
పురుషోత్తముని మహిమ ఎప్పుడు, ఎవరి ద్వారా, ఎలా ప్రబలుతుందో చెప్పు.
యస్మిన్కాలే యదా జాతా మహాకాలవనే శుభే
ఏ సమయానికి, ఎప్పుడు, మహాకాలవనంలో అది పుట్టిందో చెప్పు.
నాస్తి వత్స మహీపృష్ఠే శిప్రాయాః సదృశీ నదీ
ఓ ప్రియమైనవాడా, భూమిపై శిప్రా నదికి సమానమైన నది లేదు.
వైకుణ్ఠే జాయతే శిప్రా జ్వరఘ్నీ చ సురాలయే
శిప్రా నది వైకుంఠంలో పుట్టింది; దేవతల లోకంలో జ్వరాలను తొలగించేది.
వారాహకల్పే వై ప్రోక్తా విష్ణుదేహేతి నామతః 5.1.49.
వారాహకల్పంలో దీనిని 'విష్ణుదేహం' అని పిలిచేవారు.
వక్తుమర్హసి శిప్రాయాః సమాసేన కథాం శుభామ్
నీవు శిప్రా దేవికి సంబంధించిన మంగళకరమైన కథను సంక్షిప్తంగా చెప్పాలి.
మహాదేవో విశుద్ధాత్మా సర్వలోకేషు సర్వతః
మహాదేవుడు పవిత్రమైన హృదయంతో అన్ని లోకాల్లో, అన్ని చోట్ల ఉన్నాడు.
అప్రాప్తభిక్షో భిక్షార్థీ వైకుణ్ఠమగమద్విభుః
భిక్ష ఇంకా దొరకక, భిక్ష కోసం వెళ్ళిన విభువు వైకుంఠానికి చేరాడు.
లోకనిందాపరః క్రుద్ధః క్షుధితో బహువాసరైః
లోకాన్ని నిర్లక్ష్యం చేస్తూ, కోపంతో, ఎన్నో రోజులుగా ఆకలితో ఉన్నాడు.
కపాలం చ కరే కృత్వా ఇత్యు వాచ పునః పునః
తన చేతిలో కపాలాన్ని పట్టుకుని, మళ్ళీ మళ్ళీ ఇలా అన్నాడు.
ఇత్యుక్త్వా కరముద్యమ్య తర్జన్యగుంలిమాదధత్
అలా చెప్పి, చేతిని పైకి ఎత్తి, దానిపై తన చూపుడు వేళిని ఉంచాడు.
తదాంగులిసముద్భూతం బహు సుస్రావశోణితమ్
ఆ వేళి నుండి అప్పుడే విస్తారంగా రక్తం ప్రవహించసాగింది.
తదా ఉద్వేలితా సా వై ధారా జాతా సమం తతః
ఆ సమయంలో అక్కడ నుండి ఆ ధారా ఉప్పొంగి కలిసి ప్రవహించింది.
వైకుంఠే చాభవత్సద్యో నదీ త్రైలోక్యపావనీ
వైకుంఠంలో వెంటనే మూడు లోకాలను పవిత్రం చేసే నది ఏర్పడింది.
జ్వరఘ్నీ చ యథా ప్రోక్తా తథా వ్యాస బ్రవీమ్యహమ్ 5.1.49.
జ్వరాన్ని పోగొట్టే నదిగా చెప్పబడినట్టు నేనూ, వ్యాసుడు, ఇదే చెబుతున్నాను.
యోధయామాస దైత్యేంద్రో హ్యనిరుద్ధప్ర హేలనః
దైత్యేంద్రుడు నిర్బంధంగా, అపహాస్యంగా యుద్ధం చేశాడు.
తస్మాత్క్రుద్ధో వాసుదేవశ్చక్రమాదాయ సత్వరః
అప్పుడు వాసుదేవుడు కోపంతో వెంటనే తన చక్రాన్ని తీసుకున్నాడు.
స తదా భగ్నసంకల్పశ్ఛిన్నదోశ్చ వ్రణార్దితః
ఆ సమయంలో అతని సంకల్పం భంగమై, దోషాలు తొలగిపోయి, గాయాలతో బాధపడుతున్నాడు.
తదాగతం మహాదైత్యం సమీపే భయవిహ్వలమ్
అప్పుడు ఆ మహాదైత్యుడు భయంతో వణిగి దగ్గరికి వచ్చాడు.
ఛిత్త్వా బాహుసహస్రం వై దైత్యరాజస్య చాహవే
యుద్ధంలో దైత్యరాజుని వెయ్యి చేతులను నరికేశాడు.
స్థితో యత్రాచలో వ్యాస తత్రాగతో మహేశ్వరః
వైయాసా, అక్కడ అతడు కదలకుండా నిలిచిన చోట మహేశ్వరుడు వచ్చాడు.
అన్యోన్యం చ సమాసాద్య కృత్వా యుద్ధం తు దారుణమ్
వారు ఒకరినొకరు ఎదుర్కొని, భయంకరమైన యుద్ధాన్ని సాగించారు.
వైష్ణవాస్త్రం తదా కృష్ణః సందధే హరజిఘాంసయా
అప్పుడు కృష్ణుడు హరుడిని సంహరించాలనే ఉద్దేశంతో వైష్ణవాస్త్రాన్ని సిద్ధం చేశాడు.
సందధే వై తదా శంభుః కృష్ణప్రాణహరోత్సుకః
ఆ సమయంలో శంభుడు కూడా కృష్ణుని ప్రాణాలను తీయాలని తపనతో తన ఆయుధాన్ని సిద్ధం చేశాడు.
మోహనాస్త్రం పునః కృష్ణః శివోపరి ముమోచ హ 5.1.49.
తర్వాత కృష్ణుడు మళ్లీ మోహనాస్త్రాన్ని శివునిమీద ప్రయోగించాడు.
జృంభమాణః స్థితః సంఖ్యే కించిత్కాలం ముహుర్ముహుః
ఆయన యుద్ధభూమిలో కొంతసేపు మళ్లీ మళ్లీ జబ్బులు వేసుకుంటూ నిలబడ్డాడు.
తదా క్రోధాభిభూతేన కృతో మాహేశ్వరో జ్వరః
అప్పుడు కోపంతో మునిగిపోయిన మహేశ్వరుడు జ్వరాన్ని సృష్టించాడు.
త్రినేత్రస్త్రిశిరా హ్రస్వస్త్రిపాదో బర్కరాకృతిః
ఆ జ్వరానికి మూడు కళ్ళు, మూడు తలలు, మూడు కాళ్లు ఉండి, చిన్నదిగా, భయంకరమైన రూపంలో కనిపించింది.