సమే శయ్యా జలే నౌశ్చ రోగే సత్పరిచారకః
సమానమైన మంచంపై, నీటిలో, పడవలో, వ్యాధిలో ఉన్నప్పుడు మంచి సేవకుడు,
సుహృద్విదేశే చ్ఛాయోష్ణే నిర్ధూమః శిశిరే శిఖీ
విదేశంలో స్నేహితుడు, వేడిలో నీడ, చలిలో పొగలేని అగ్ని,
సర్వదశ్చైవ సర్వేషాం మనోరథశతప్రదః
ఎప్పుడూ అందరికీ మనసు కోరిన వందలాది కోరికలు నెరవేర్చేవాడు.
బ్రువంత ఇతి తే వ్యాస శుశ్రువుర్మధురాం గిరమ్
ఇలా మాట్లాడుతుండగా, వేదవ్యాసా, వారు మధురమైన మాటలు విన్నారు.
న జానంతి స్థితః కుత్ర భాషతే కేశవో విభుః
వారు ఆయన ఎక్కడ ఉన్నాడో, ఎవరు మాట్లాడుతున్నారో తెలియకపోయారు—కేశవుడు, పరమేశ్వరుడు.
దానమేకం సదా సమ్య క్చింతామణిసమం స్మృతమ్
ఒక దానం ఎప్పుడూ సమంగా, మనస్సులో కల్పవృక్షంతో సమానంగా గుర్తించబడుతుంది.
తచ్చ దేయమతః సర్వైః శృణుధ్వం తత్త్వతో భృశమ్
అది అందరూ ఇవ్వాలి; ఈ సత్యాన్ని మీరు శ్రద్ధగా వినండి.
ఉత్పాదితో దీపవరో యేన ధ్వస్తమిదం తమః
ఎవరో ఉత్తమమైన దీపాన్ని వెలిగించగా, ఆ దీపంతో ఈ చీకటి తొలగిపోయింది.
నిష్కంపో నిర్మలో హృద్యః సుస్థిరో భాస్కరప్రభః తేన దీపప్రకాశేన గోకర్ణో నిర్వృతిం యయౌ
అది కదలని, నిర్మలమైన, హృదయానికి హాయిగా, స్థిరంగా, సూర్యుడి వెలుగు వంటి దీపం. ఆ దీపపు వెలుతురుతో గోకర్ణుడు శాంతిని పొందాడు.
నాగాః శేషాదయః సర్వే నోద్యమానాశ్చ సంఘశః 5.1.30.
శేషునితో కూడిన అన్ని నాగులు, గుంపులుగా ఉన్నా, లేవలేదు.
పర్వతేషు సముద్రేషు వనేషూపవనేషు చ
పర్వతాలలో, సముద్రాలలో, అరణ్యాలలో, చిన్న చిన్న వనాల్లో,
భుంజానాః పఞ్చ మూలాని దివ్యాని క్షీరసంయుతమ్
వారు పాలు కలిపిన ఐదు దివ్య మూలికలను ఆస్వాదిస్తూ,
చన్ద్రశాలిభవం భక్తం తాంబూలం సప్తధా గతమ్
చంద్రుని కిరణాలతో పెరిగిన బియ్యంతో చేసిన అన్నాన్ని, ఏడురకాలుగా తయారుచేసిన తాంబూలాన్ని తింటూ,
శయనేషు మహార్హేషు హృద్యాసు వనరాజిషు
అత్యంత విలువైన మంచాలపై, హృదయాన్ని హరిస్తున్న అరణ్య ప్రాంతాల్లో,
రమన్తే స్మ చ తే సర్వే హ్యుద్వేష్టంతః పరస్పరమ్
వారు అందరూ పరస్పరం ఆలింగనం చేసుకుంటూ ఆనందంగా గడిపారు.
సూర్యతాపభయాన్ముక్తాశ్చంద్రరశ్మిభయాచ్చ తే
వారు సూర్యుని వేడి భయంనుండి, చంద్రుని చల్లదనం భయంనుండి విముక్తులయ్యారు.
సూర్యతాపేన దాహః స్యాచ్ఛీతం చంద్రమరీచిభిః
సూర్యుని వేడి వల్ల దాహం కలుగుతుంది, చంద్రుని కాంతి చల్లదనం ఇస్తుంది.
సౌవర్ణాన్దీపకా న్కృత్వా ద్విజేభ్యస్తే దదుః పునః
వారు బంగారు దీపాలు తయారు చేసి, మళ్లీ బ్రాహ్మణులకు ఇచ్చారు.
వసంతి సుఖినస్తత్ర స్వర్గాదష్టగుణైః సుఖైః
అక్కడ వారు స్వర్గంలోకన్నా ఎనిమిదిరెట్లు ఎక్కువ ఆనందాలతో సుఖంగా జీవిస్తున్నారు.
ఏతద్గుహ్యం మయా ఖ్యాతం భవతాం చానుకమ్పయా 5.1.30.
ఈ రహస్యాన్ని నేను మీపై కరుణతో చెప్పాను.
దీపాగ్నినా వినా నైవ తమోదారు ప్రదహ్యతే
దీపం వెలిగించని అగ్నితో చీకటి పోదు.
పప్రచ్ఛుస్తే పునః సర్వే హృష్టా దామోదరం విభుమ్
అందరూ ఆనందంతో దామోదరుని మళ్లీ అడిగారు.
ఘోరే తమసి వై మగ్నా నాగ్నిం జానీమహే వయమ్
భయంకరమైన చీకటిలో మునిగిపోయి, మేము అగ్నిని ఎరుగము.
తేన దీపం ప్రతిజ్వాల్య దేవాః శివపరాయణాః
ఆ అగ్నితో శివభక్తి కలిగిన దేవతలు దీపాన్ని వెలిగించారు.
దత్తే దీపే తతో దేవైర్దృష్టో హృష్టో మహేశ్వరః
దీపం సమర్పించిన తర్వాత, దేవతలకు ఆనందంగా మహేశ్వరుడు దర్శనమిచ్చాడు.
తతో దేవాః సుఖం ప్రాపుః స్వర్గే సేన్ద్రపురోగమాః
ఆ తర్వాత ఇంద్రునితో కూడిన దేవతలు స్వర్గంలో సుఖాన్ని పొందారు.
దీపదానఫలం జ్ఞాత్వా దైతేయాశ్చాపి విస్మితాః
దీపదానం వల్ల కలిగే ఫలితాన్ని తెలుసుకుని, దైత్యులు కూడా ఆశ్చర్యపోయారు.
పూజయిత్వా మహాదేవం పుష్పైశ్చ నిర్మలైర్జలైః
పవిత్రమైన పువ్వులతో, స్వచ్ఛమైన నీటితో మహాదేవుని పూజించారు.
స్వస్థానే చాభవన్సర్వే దీపదానాచ్చ శోభనాః
ప్రతి ఒక్కరూ తమ తమ స్థలాల్లో సుఖంగా ఉండగా, దీపాలు దానం చేయడం వల్ల అందమైన వాతావరణం ఏర్పడింది.
నిరాహారాస్తతో వ్యాస పిశాచా వై నిరాశ్రయాః 5.1.30.
అప్పుడే, వేదవ్యాసా, ఆ పిశాచులు ఆహారం లేక, నివాసం లేకుండా పోయారు.