సోమేశ్వరం యథా లింగమేతత్సత్యం వదామి తే ।।5.1.28.
ఈ సోమేశ్వర లింగం ఎలా ఏర్పడిందో నిజంగా నీకు చెబుతున్నాను.
యో దేవో భగవాన్సోమో లోకస్యాప్యాయనం పరమ్
సోముడు అనే ఆ దేవుడు, జగత్తుకు పరమ పోషకుడు.
అవన్త్యాం చ మహాభాగో యోఽత్రిర్నామా తపోనిధిః
అవంతిలో, అత్రి అనే మహానుభావుడు, ఘనమైన తపస్సుతో ప్రసిద్ధుడు—
[http://puranastudy.page.tl/Atri-%26%232309%3B%26%232340%3B%26%232381%3B%26%232352%3B%26%232367%3B.htm అత్రి శబ్దోపరి టిప్పణీ] ఊర్ధ్వబాహుః స వై తేపే బ్రహ్మధ్యానపరాయణః
ఆయన చేతులు పైకి ఎత్తి, బ్రహ్మధ్యానంలో నిమగ్నమై తపస్సు చేసేవాడు.
నేత్రాభ్యాం తేన సుస్రావ భాసయచ్చ దిశో దశ
ఆ కన్నుల నుంచి వెలువడిన జలము పది దిక్కులను ప్రకాశింపజేసింది.
దిశశ్చ తద్యదా వ్యాస సర్వా ధర్తుం న చాశకన్
అప్పుడు, వ్యాస మహర్షీ, ఆ దిక్కులు దాన్ని తట్టుకోలేకపోయాయి.
లోకాంశ్చ భాసయత్సర్వాన్ధరణ్యాం వై పపాత హ
అది అన్ని లోకాలను వెలిగిస్తూ భూమిపై పడింది.
వారి సోమాత్సముత్పన్నం వ్యాస తేనైవ తేజసా
సోమునుంచి పుట్టిన ఆ నీరు, వ్యాసా, అదే తేజస్సుతో వెలిగింది.
తతః సోమవతీ శిప్రా విఖ్యాతా సర్వసి ద్ధిదా
అప్పటినుంచి సోముని వంటి శిప్రానది అన్ని సిద్ధులను ప్రసాదించే ప్రసిద్ధిగా మారింది.
ఖ్యాతా చ త్రిషు లోకేషు పాపినాం పుణ్యదాయినీ
ఆమె మూడు లోకాలందు కూడా పాపులకైనా పుణ్యాన్ని ఇచ్చే దేవినిగా పేరొందింది.
చత్వారోఽప్యత్ర పాపేన ముచ్యంతే దర్శనాద్ధ్రువమ్ 5.1.28.
ఇక్కడ నలుగురు కూడా ఆమెను ఒక్కసారి దర్శించినా తప్పక పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతారు.
స్నానం దానం చ యో ధీమాఞ్జపం హోమం సమాచరేత్
ఎవరైనా ధీమంతుడు అక్కడ స్నానం, దానం, జపం, హోమం చేయగలిగితే,
తిలోదకప్రదానేన పిండదానేన కారితా
నువ్వుల నీరు సమర్పించడం, పిండప్రదానం చేయడం ద్వారా,
సర్వత్ర దుర్లభా సిప్రా సోమం సోమగ్రహస్తథా
ప్రపంచంలో ఎక్కడైనా శిప్రానది, సోముడు, సోమపాత్ర కూడా అరుదైనవే.
శిప్రాసోమజలం వ్యాస కోటితీర్థఫలప్రదమ్
శిప్రా, సోముని నీరు, వ్యాసా, కోటి తీర్థాల ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
అమాయాం సోమవారశ్చేద్వ్యతీపాతో యదా భవేత్
అమావాస్య నాడు సోమవారం, వ్యతీపాతము కలిసివస్తే,
ఏవం సోమవతీతీర్థం జాతమత్ర మహామునే
అలా, మహామునీ, ఇక్కడ సోమవతీ తీర్థం ఏర్పడింది.
రథే తం స్థాపయామాస లోకానాం హితకామ్యయా
లోకాల మేలుకోసం ఆయనను రథంపై కూర్చోబెట్టారు.
యుక్తో వాజిసహస్రేణ బ్రహ్మణా ప్రేరితస్తదా
వెయ్యి గుర్రాలతో కూడిన ఆ రథాన్ని బ్రహ్మ ఆ సమయంలో నడిపించాడు.
తుష్టువుః సర్వభావేన హృష్టాః సర్వే సమాహితాః
అందరూ ఆనందంతో, ఏకాగ్రతతో, హర్షభరితులై ఆయనను స్తుతించారు.
ఆప్యాయమానం త్రీఁల్లోకాన్పపాత ధరణీతలే 5.1.28.
అతడు మూడు లోకాలను నింపుతూ భూమిపైకి దిగాడు.
త్రిఃసప్తకృత్వోఽతిశయాచ్చకారాబ్ధిప్రదక్షిణమ్
అతడు డబ్బు సముద్రాన్ని డెబ్బైయేడుసార్లు అత్యంత వేగంగా ప్రదక్షిణ చేశాడు.
తదేవౌషధయో దివ్యా జాతా భువి సునిర్మలాః
అప్పుడు ఆ దివ్యమైన ఔషధాలు భూమిపై పుట్టాయి. అవి ఎంతో పవిత్రంగా, మలినం లేకుండా వెలిసాయి.
తుష్టోఽథ భగవాన్సోమో జగతేః సర్వదా మునే
తరువాత, ఓ మునీశ్వరా! సంతోషంగా ఉన్న సోముడు ఎప్పుడూ ఈ లోకాన్ని ఆనందంగా చూశాడు.
తతస్తస్మై దదౌ వాక్యం బ్రహ్మా లోకపితామహః
ఆ తర్వాత బ్రహ్మ, లోకాల పితామహుడు, సోమునికి ఒక ఆజ్ఞ ఇచ్చాడు.
సప్తవింశతిం సోమాయ దాక్షాయణీర్మహావ్రతాః
బ్రహ్మ, సోమునికి దక్షుడి ఇరవై ఏడుగురు మహావ్రతధారిణి కుమార్తెలను భార్యలుగా ఇచ్చాడు.
స తత్ప్రాప్య మహద్రాజ్యం సోమో భార్యాయుతస్తదా
అలా ఆ మహారాజ్యాన్ని పొందిన సోముడు, తన భార్యలతో కలిసి ఆనందంగా ఉన్నాడు.
హోతా చ భగవానత్రిరధ్వర్యుర్భగవాన్భృగుః
అక్కడ హోతృవేదిని భగవంతుడు అత్రి నిర్వహించాడు. అధ్వర్యువు పాత్రను భగవంతుడు భృగువు చేపట్టాడు.
సదస్యో భగవాన్విష్ణుః సనకాదిముఖైర్యుతః
సదస్యునిగా భగవంతుడు విష్ణువు, తనతో పాటు సనకాది మునులతో ఉన్నాడు.
సినీవాలీ కుహూశ్చైవ ధృతిః పుష్టిః ప్రభా వసుః
సినీవాళి, కుహూ, ధృతి, పుష్టి, ప్రభా, వసు అక్కడ హాజరయ్యారు.