తతో దేవగణా దృష్ట్వా తమాయాంతం మహాసురమ్
అప్పుడు ఆ మహాసురుడు దగ్గరకి వస్తున్నాడని దేవతలు చూశారు.
బిభిదుః శలసంఘాతైరసిభి ర్ముసలైస్తథా
దేవతాగణాలు బాణాలు, ఖడ్గాలు, ముసలులతో అతనిపై మోతాదుగా దాడి చేశాయి.
హతే తస్మిన్మహాదేవో దేవాన్ప్రోవాచ వై తదా
అతను చనిపోయిన తరువాత, అప్పుడే మహాదేవుడు దేవతలను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
ఏతస్మిన్నంతరే వ్యాస తత్కపాలాత్సుభైరవాః
వ్యత్సా! ఆ కపాలం నుండి భయంకరమైన భైరవులు పుట్టుకొచ్చారు.
అభ్యధావంస్తముద్దేశం మహాదేవం నివేద్య వై
వారు ఆ ప్రదేశానికి పరుగెత్తి, మహాదేవునికి నివేదించారు.
కపాలమాతరస్తస్మాత్ఖ్యాతాః క్షేత్రే మహాబలాః
ఆ క్షేత్రంలో ఆ కపాలం నుండి పుట్టిన మాతృకలు గొప్ప శక్తివంతులుగా ప్రసిద్ధి చెందారు.
స్థాపితస్య కపాలస్య భిత్త్వా సమభవత్పురా
పూర్వం ఆ కపాలాన్ని ప్రతిష్ఠించి, విభజించినప్పుడు అది ఏర్పడింది.
తదద్యాపి మహద్దివ్యం సరస్తత్ర ప్రకాశతే
ఇప్పటికీ అక్కడ ఆ మహత్తరమైన దివ్య సరస్సు ప్రకాశంగా కనిపిస్తుంది.
పాత్రస్థముద్ధుతం వాపి శీతోష్ణం క్వథితం జలమ్ 5.1.9.
పాత్రంలో పెట్టిన నీళ్లు అయినా, బయట పోసినవైనా, చల్లగా ఉన్నా, వేడిగా ఉన్నా, మరిగించినవైనా —
ప్రాగాద్బ్రహ్మాపి తం దేశం దేవతానాం శతైర్వృతః
ఇంతకు ముందు బ్రహ్మదేవుడు కూడా వందలాది దేవతలతో కలిసి ఆ స్థలానికి వచ్చాడు.
అత్ర త్యజంతి యే ప్రాణాన్రుద్ర లోకం వ్రజంతి తే
ఇక్కడ ప్రాణాలు విడిచినవారు రుద్రుని లోకానికి వెళ్తారు.
రౌద్రే సరసి యే స్నాంతి జలం వాపి పిబంతి యే
రౌద్ర సరస్సులో స్నానం చేసినవారు, లేదా అక్కడి నీళ్లు తాగినవారు —
ఇతి స్వర్గగతా దేవాః స్పృహాం కుర్వంతి నిత్యశః
అందుకే స్వర్గంలో ఉన్న దేవతలు ఎప్పుడూ దీనిని కోరుకుంటూ ఉంటారు.
ఇదం శుభం దివ్యమధర్మనాశనం మహాకపాలం సురదైత్యపూజితమ్
ఇది శుభకరం, దివ్యమైనది, అధర్మాన్ని నశింపజేసేది, మహాకపాలం; దేవతలు, దానవులు పూజించేది.
తపోరతైః సిద్ధగణైరభిష్టుతం యథా నభఃస్థం దిననాథమండలమ్
తపస్సులో నిమగ్నమైన సిద్ధులు దీనిని ఆకాశంలో ఉన్న సూర్యుని వలె స్తుతిస్తారు.
స్వయంభూతం మహేశస్య విఖ్యాతం కుటుంబికేశ్వరమ్
మహేశుని స్వయంభూతమైన కుటుంబికేశ్వరుడు ప్రసిద్ధి చెందినవాడు.
ముచ్యతే సర్వపాపైస్తు సప్తజన్మకృతైరపి
ఏడు జన్మల్లో చేసిన పాపాలనైనా ఇక్కడి వలన మనిషి విడిపోతాడు.
సర్వాఁల్లోకానతిక్రమ్య శివలోకం స గచ్ఛతి
అన్ని లోకాల్ని దాటి, శివుని లోకాన్ని చేరుతాడు.
తీరే తస్య ప్రయచ్ఛేత స ప్రాప్నోతి పరాం గతిమ్
దాని తీరంలో దానం చేసినవాడు పరమగతిని పొందుతాడు.
ఏకేనైవోపవాసేన అశ్వమేధఫలం లభేత్
ఒక్క ఉపవాసం చేసినవాడికి అశ్వమేధ యాగఫలం లభిస్తుంది.
పట్టబంధం మహేశస్య స విపాప్మా దివం వ్రజేత్
మహేశునికి పట్టాబంధం కట్టినవాడు పాపరహితుడై స్వర్గానికి వెళ్తాడు.
కర్పూరం కుఙ్కుమం చైవ మృగనాభి సచన్దనమ్
కర్పూరం, కుంకుమ, మృగనాభి, గంధం —
స్వరూపం చైవ విప్రేన్ద్ర సభార్యం భోజయేద్ద్విజమ్
తన రూపాన్ని కూడా, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, భార్యతో కూడిన బ్రాహ్మణుడికి భోజనం పెట్టాలి.
ఇతి శ్రీస్కాందే మహాపురాణఏకాశీతిసాహస్ర్యాం సంహితాయాం పఞ్చమ ఆవన్త్యఖణ్డేఽవన్తీక్షేత్రమాహాత్మ్యే కుటుమ్బికేశ్వరమాహాత్మ్యవర్ణనంనామ దశమోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీ స్కాంద మహాపురాణంలో, అవంత్యఖండంలోని అవంతీ క్షేత్ర మహాత్మ్యంలో, కుటుంబికేశ్వరుని మహిమను వివరించే పదవ అధ్యాయం ముగిసింది.
అథాతః సంప్రవక్ష్యామి తీర్థం విద్యాధరస్య తు
ఇప్పుడు విద్యాధరుని తీర్థాన్ని వివరంగా చెప్పబోతున్నాను.
ప్రసాదాద్బ్రూహి మే బ్రహ్మఞ్ఛ్రోతుమిచ్ఛామి సాంప్రతమ్
మీ అనుగ్రహంతో చెప్పండి బ్రాహ్మణా, నేను ఇప్పుడే వినాలని కోరుతున్నాను.
గ్రథితా పారిజాతస్య మాలా తేన మనోరమా
ఆయన పారిజాతపు పువ్వులతో ఒక అందమైన హారాన్ని అల్లాడు.
గృహీత్వా చ స తాం మాలాం గతో వాసవవేశ్మని
ఆ హారాన్ని తీసుకొని వాసవుని ఇంటికి వెళ్లాడు.
దత్తా తస్యై తదా తేన సా మాలా నృత్యమాశ్రితః ।। సా మేనకాస్తుతాఽస్థానే మాలయా మోహితా భవత్
ఆ సమయంలో ఆ హారాన్ని ఆమెకు ఇచ్చాడు. ఆ హారంతో అలంకరించబడిన మేనకా నాట్యం చేస్తూ సభలో అందరితో ప్రశంసలు పొందింది, ఆనందంలో మునిగిపోయింది.
కోపావిష్టేన శక్రేణ శప్తో విద్యాధరస్తదా
ఆ సమయంలో కోపంతో ఉన్న శక్రుడు ఆ విద్యాధరుడిని శపించాడు.