కపాలఖండమాదాయం మహాదేవోఽప్యతిప్రభమ్ । బ్రహ్మతేజో మయం దివ్యం జ్వలంతమివ చార్చిషా
బ్రహ్మశక్తి తేజంతో ప్రకాశించే కపాల భాగాన్ని మహాదేవుడు తీసుకుని, అగ్నిజ్వాలలా మెరిసిపోతూ నిలిచాడు.
క్రీడమానో జగన్నాథో మోహయామాస వై సురాన్
ప్రపంచాధిపతి ఆ పరమేశ్వరుడు ఆటలో మునిగి దేవతలను మాయలో పడేశాడు.
ప్రాప్య పుణ్యతమం క్షేత్రం యత్రాతిష్ఠన్మహాప్రభుః
అతడు అత్యంత పవిత్రమైన క్షేత్రానికి చేరి, అక్కడ మహాప్రభువు ఉన్న చోటికి వెళ్ళాడు.
స్థాపయామాస దీప్తార్చిర్గణానామగ్రతః ప్రభుః
ప్రభువు అగ్నిలా మండుతున్న ఆ కపాలాన్ని తన గణాల ముందుగా ఉంచాడు.
వినదత్సమహానాదం నాదయంత దిశో దశ
వారు గొప్ప అరుపుతో అన్ని పది దిశల్లో ధ్వని పరచారు.
తేన శబ్దేన ఘోరేణ దానవో దేవకంటకః
ఆ భయంకరమైన శబ్దంతో దేవతలకు శత్రువైన దానవుడు
అమృష్యమాణః క్రోధార్తో దురాత్మా దుర్జయః సురైః
అది తట్టుకోలేక కోపంతో ఉలిక్కిపడి, దేవతలకు దుర్జయుడైన ఆ దుష్టుడు
దైత్యైః పరివృతో ఘోరై కోటిభిశ్చోద్యతాయుధైః
కోట్లాది భయంకరమైన దైత్యులతో, యుద్ధాయుధాలతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాడు.
సమావేక్ష్యాహ వై దేవో గణాన్సర్వా న్పినాకధృక్ 5.1.9.
అది చూసిన పినాకధారి దేవుడు తన గణాలను ఇలా ఉద్దేశించి అన్నాడు:
ఆయాతి త్వరితో యూయం తస్మాదేనం వినిఘ్నథ
అతడు వేగంగా వస్తున్నాడు, అందువల్ల మీరు అతన్ని సంహరించాలి.
తతో దేవగణా దృష్ట్వా తమాయాంతం మహాసురమ్
అప్పుడు ఆ మహాసురుడు దగ్గరకి వస్తున్నాడని దేవతలు చూశారు.
బిభిదుః శలసంఘాతైరసిభి ర్ముసలైస్తథా
దేవతాగణాలు బాణాలు, ఖడ్గాలు, ముసలులతో అతనిపై మోతాదుగా దాడి చేశాయి.
హతే తస్మిన్మహాదేవో దేవాన్ప్రోవాచ వై తదా
అతను చనిపోయిన తరువాత, అప్పుడే మహాదేవుడు దేవతలను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
ఏతస్మిన్నంతరే వ్యాస తత్కపాలాత్సుభైరవాః
వ్యత్సా! ఆ కపాలం నుండి భయంకరమైన భైరవులు పుట్టుకొచ్చారు.
అభ్యధావంస్తముద్దేశం మహాదేవం నివేద్య వై
వారు ఆ ప్రదేశానికి పరుగెత్తి, మహాదేవునికి నివేదించారు.
కపాలమాతరస్తస్మాత్ఖ్యాతాః క్షేత్రే మహాబలాః
ఆ క్షేత్రంలో ఆ కపాలం నుండి పుట్టిన మాతృకలు గొప్ప శక్తివంతులుగా ప్రసిద్ధి చెందారు.
స్థాపితస్య కపాలస్య భిత్త్వా సమభవత్పురా
పూర్వం ఆ కపాలాన్ని ప్రతిష్ఠించి, విభజించినప్పుడు అది ఏర్పడింది.
తదద్యాపి మహద్దివ్యం సరస్తత్ర ప్రకాశతే
ఇప్పటికీ అక్కడ ఆ మహత్తరమైన దివ్య సరస్సు ప్రకాశంగా కనిపిస్తుంది.
పాత్రస్థముద్ధుతం వాపి శీతోష్ణం క్వథితం జలమ్ 5.1.9.
పాత్రంలో పెట్టిన నీళ్లు అయినా, బయట పోసినవైనా, చల్లగా ఉన్నా, వేడిగా ఉన్నా, మరిగించినవైనా —
ప్రాగాద్బ్రహ్మాపి తం దేశం దేవతానాం శతైర్వృతః
ఇంతకు ముందు బ్రహ్మదేవుడు కూడా వందలాది దేవతలతో కలిసి ఆ స్థలానికి వచ్చాడు.
అత్ర త్యజంతి యే ప్రాణాన్రుద్ర లోకం వ్రజంతి తే
ఇక్కడ ప్రాణాలు విడిచినవారు రుద్రుని లోకానికి వెళ్తారు.
రౌద్రే సరసి యే స్నాంతి జలం వాపి పిబంతి యే
రౌద్ర సరస్సులో స్నానం చేసినవారు, లేదా అక్కడి నీళ్లు తాగినవారు —
ఇతి స్వర్గగతా దేవాః స్పృహాం కుర్వంతి నిత్యశః
అందుకే స్వర్గంలో ఉన్న దేవతలు ఎప్పుడూ దీనిని కోరుకుంటూ ఉంటారు.
ఇదం శుభం దివ్యమధర్మనాశనం మహాకపాలం సురదైత్యపూజితమ్
ఇది శుభకరం, దివ్యమైనది, అధర్మాన్ని నశింపజేసేది, మహాకపాలం; దేవతలు, దానవులు పూజించేది.
తపోరతైః సిద్ధగణైరభిష్టుతం యథా నభఃస్థం దిననాథమండలమ్
తపస్సులో నిమగ్నమైన సిద్ధులు దీనిని ఆకాశంలో ఉన్న సూర్యుని వలె స్తుతిస్తారు.
స్వయంభూతం మహేశస్య విఖ్యాతం కుటుంబికేశ్వరమ్
మహేశుని స్వయంభూతమైన కుటుంబికేశ్వరుడు ప్రసిద్ధి చెందినవాడు.
ముచ్యతే సర్వపాపైస్తు సప్తజన్మకృతైరపి
ఏడు జన్మల్లో చేసిన పాపాలనైనా ఇక్కడి వలన మనిషి విడిపోతాడు.
సర్వాఁల్లోకానతిక్రమ్య శివలోకం స గచ్ఛతి
అన్ని లోకాల్ని దాటి, శివుని లోకాన్ని చేరుతాడు.
తీరే తస్య ప్రయచ్ఛేత స ప్రాప్నోతి పరాం గతిమ్
దాని తీరంలో దానం చేసినవాడు పరమగతిని పొందుతాడు.
ఏకేనైవోపవాసేన అశ్వమేధఫలం లభేత్
ఒక్క ఉపవాసం చేసినవాడికి అశ్వమేధ యాగఫలం లభిస్తుంది.