పృథివీ వాయురాకాశం యచ్చాన్యద్భువనత్రయమ్
భూమి, గాలి, ఆకాశం, ఇంకా మూడు లోకాలలో ఉన్న ఇతరమైన వాటన్నీ—
తత్త్వసర్గం భూతసర్గం భావసర్గం తథైవ చ
తత్వాల సృష్టి, భూతాల సృష్టి, అలాగే జీవుల సృష్టి—
యత్కించిద్వస్తుజాతం హి తత్సర్వమచరం చరమ్
ఏదైనా వస్తువుల సమాహారం ఉన్నా, అది చలించేవైనా, నిలిచిపోయినవైనా, అన్నీ—
అథేశః ప్రాహ బ్రహ్మాణం త్వయా దృష్టం యథాతథమ్
అప్పుడు ప్రభువు బ్రహ్మను ఇలా అన్నాడు: 'నీవు అన్నీ యథాతథంగా చూశావు.'
కర్తాహమనుకర్తా త్వం లోకానాం స్థితికారణే 5.1.4.
'నేనే సృష్టికర్తను; నీవు లోకాల నిలుపుదలకు నా అనుకర్తవు.'
ఇత్యుక్తో దేవదేవేన బ్రహ్మా వచనమబ్రవీత్
దేవతల దేవుడు ఇలా చెప్పిన తర్వాత, బ్రహ్మ ఈ మాటలు అన్నాడు:
త్వత్ప్రసాదాత్ప్రజాసర్గం కుర్వతో మే మహేశ్వర
'నీ కృప వల్లనే, మహేశ్వరా, నేను ప్రజలను సృష్టించగలుగుతున్నాను.'
మహే౩వర ఉవాచ ధ్యాయతః పుత్రకామస్య స్రష్టు కామస్య తే యతః
మహేశ్వరుడు ఇలా అన్నాడు: 'నీవు కుమారులను కోరుతూ, సృష్టిని తలచుతూ ధ్యానం చేశావు.'
పుత్రత్వం ప్రాప్య హీశస్తే ఛేత్స్యామి పంచమం శిరః
'కుమారుడిగా అవతరించి, ఓ ఈశ్వరా, నీ ఐదవ తలని నేను తొలగిస్తాను.'
కీర్తయస్వ సఖా ధన్యః స నః పూజ్యో భవిష్యతి
'అతన్ని ధన్యుడైన మిత్రుడిగా ప్రకటించు; అతడు మన పూజకు పాత్రుడు అవుతాడు.'
అథాపశ్యత్తతో బ్రహ్మా తేజసా హరిమచ్యుతమ్
అప్పుడూ బ్రహ్మ తన తేజస్సుతో ప్రకాశించే, తప్పు లేని హరిని చూశాడు.
మహేశ్వరస్య తేజోర్ధ్వం సంతం నారాయణం ప్రభుమ్
మహేశ్వరుని తేజస్సుకు మించి ఉన్న నారాయణుడైన ప్రభువును అతడు చూశాడు.
అంగుల్యా సంస్పృశన్దేవో బ్రహ్మాణమబ్రవీద్వచః
దేవుడు తన వేలు పెట్టి బ్రహ్మను తాకి ఇలా అన్నాడు:
భవితా లోకరక్షార్థం శ్రేష్ఠః సర్వధనుష్మతామ్
'లోకాల రక్షణ కోసం, అన్ని విలధారుల్లో ఉత్తముడు జన్మిస్తాడు.'
ఇత్యుక్త్వా భగవాన్దేవస్తమగ్నిం పాణినాఽ గ్రహీత్ 5.1.4.
ఇలా చెప్పి, ఆ భాగవంతుడు ఆ అగ్నిని తన చేతిలో పట్టుకున్నాడు.
ఇతి సత్కృత్య సతతం నరం చైవ మహేశ్వరః
అలా మహేశ్వరుడు ఎప్పుడూ ఆ మనిషిని కూడా గౌరవించాడు.
అథాబ్రవీత్తతో బ్రహ్మా అగ్నిం తం తు యుగక్షయే
తర్వాత యుగాంతంలో బ్రహ్మ ఆ అగ్నిని ఇలా అన్నాడు:
భృగుశ్చైవాంగిరాః పుత్రౌ భవితారౌ న సంశయః
'భృగువు, అంగిరసు ఇద్దరూ నిస్సందేహంగా నీ కుమారులవుతారు.'
ద్విధా సంభజ్య తేనాగ్నిం సృష్టేర్యజ్ఞో భవిష్యతి
ఆ అగ్నిని రెండు భాగాలుగా విడగొట్టి, సృష్టికి కావలసిన యజ్ఞం జరుగుతుంది.
బ్రహ్మణాఽగ్నీ సమేతౌ తు బ్రహ్మాణమనునోదితౌ
బ్రహ్మదేవుడు ఆ రెండు అగ్నులను కలిపి, తన ఆజ్ఞతో వాటిని ప్రారంభించాడు.
అతోఽశ్వత్థే శమీగర్భే సంయోగస్తత్ర పఠ్యతే
అందుకే అశ్వత్త వృక్షంలో, శమీ వృక్షపు గర్భంలో కలయిక జరిగినదని అక్కడ చెప్పబడింది.
తస్మాత్సుతహితః శ్రేష్ఠశ్చతుర్థ ఇతి కథ్యతే
అందువల్ల, మంచి ప్రయోజనం కలిగించే ఉత్తమమైన కుమారుడు 'నాలుగవవాడు' అని పిలవబడతాడు.
ఏవం తు బ్రహ్మణో వక్త్రం పఞ్చమం సమపద్యత
ఇలా బ్రహ్మదేవునికి ఐదవ నోరు కలిగింది.
ఏతద్యో బుధ్యతే దేవ తేజఃసర్గమనుత్తమమ్
దేవతల తేజస్సుతో జరిగిన ఈ అత్యుత్తమ సృష్టిని ఎవరు గ్రహిస్తారో—
ఏతద్యోగ్నిసముద్భవం పశుపతేర్మాహాత్మ్యసంసూచకం వహ్నేః సాధుమతిః శృణోతి సతతం యః శ్రద్ధయా భావితమ్। యో వ్యాస ద్విజదేవతాప్రముఖతః సంశ్రావయేద్భక్తితః సోఽత్యర్థం భవభావితః శివపురే సంపూజ్యతే దైవతైః ।। 5.1.4.
ఈ అగ్నికి ఉద్భవాన్ని, పశుపతిదేవుని మహిమను సూచించే ఈ కథను ఎవరైనా భక్తితో ఎల్లప్పుడూ వినిపిస్తే, లేదా వ్యాసమహర్షీ! ద్విజులు, దేవతలు మొదలైనవారికి భక్తితో వినిపిస్తే, వారు ఈ లోకంలో ఎంతగా లీనమై ఉన్నా, శివుని నగరంలో దేవతలు వారిని అత్యంత గౌరవంగా పూజిస్తారు.
కిం కృతం బ్రహ్మణా తత్ర ప్రాయశ్చిత్తం చ కర్మణామ్
అక్కడ బ్రహ్మదేవుడు ఏమి చేసాడు? ఆ కార్యాలకు ప్రాయశ్చిత్తంగా ఏమి చేశాడు?
జనార్దనేన కిం కర్మ శంకరేణ చ యన్మునే
మహర్షీ! జనార్దనుడు, శంకరుడు ఏ కార్యాలు చేశారు?
శస్తైః కుశసమిద్భిశ్చ యథోక్తం హరిణా పురా
హరి పుర్వం చెప్పిన విధంగా, ఉత్తమమైన దర్భలు, సమిధలతో యజ్ఞం చేశారు.
బదర్యాశ్రమమాసాద్య నరనారాయణావృషీ
బదరీ ఆశ్రమానికి చేరుకొని, నరుడు, నారాయణుడు ఆ మహర్షులు అక్కడ ఉన్నారు.
కపాలపాణిర్దేవేశః పర్యటన్వసుధామిమామ్
దేవతాధిపతి శివుడు, చేతిలో ఖప్పాలాన్ని పట్టుకొని, ఈ భూమిని సంచరించాడు.