యతోఽగ్నిర్వ్యాస తేనోక్తో గిరౌ దుర్గే మహామునే
అందుకే అగ్ని వ్యాసునికి ఇలా అన్నాడు: పర్వతంలో, దుర్గంలో, మహామునీ!
సోఽపి భిన్నః సమాహూతో బ్రహ్మణా స్థానలిప్సయా
అతడూ విడిపోయి, స్థలం కోసం ఆశతో బ్రహ్మ ద్వారా పిలవబడ్డాడు.
తస్మాత్త్వం సంస్కృతాం వాణీం ద్విజాతీనాం ప్రకాశయ
కాబట్టి, నీవు ద్విజుల సంస్కృతమైన వాక్కును ప్రజలకు తెలియజేయాలి.
తస్మాద్ద్విజాతేర్విజ్ఞేయా వాణీ పుణ్యా ప్రకాశితా
అందువల్ల ద్విజుల వాక్కు పవిత్రమైనదిగా, వెలుగులోకి వచ్చినదిగా గ్రహించాలి.
అనృతాక్షరవిన్యాసాదమంగల్యా హ్యసంస్కృతా 5.1.4.
అసత్యమైన అక్షరాల వాడుక వల్ల అవి శుభకరం కావు, శుద్ధి కూడా కలుగవు.
ఆహూయ భూయోఽకారాగ్నిం ప్రజాపతిరచక్షుషమ్
తర్వాత, ప్రాణికర్త అయిన ప్రభువు మళ్లీ 'అ' అక్షరాగ్ని ని పిలిచి, దాన్ని చూపు లేకుండా చేశాడు.
బ్రహ్మాణమాహ వహ్నిస్తు వాచోహం ముఖమస్మి హే
ఆ అగ్ని బ్రహ్మను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నది: "నేను వాక్కు యొక్క నోరు."
బ్రహ్మా తమాహ యస్మాత్త్వం తేజఃస్థానం సమీహసే
బ్రహ్మ అతనితో ఇలా అన్నాడు: "నీవు తేజస్సు స్థానం కోరుతున్నావు కాబట్టి—"
యస్మాత్తేజః ప్రపశ్యంతి చక్షుర్భవతి దుర్బలమ్
"నీ తేజస్సును చూసినప్పుడు కన్ను బలహీనమవుతుంది కాబట్టి—"
ఇకారమథ సంభిన్నమగ్నిమాహ పితామహః
తర్వాత, 'ఇ' అక్షరాన్ని వేరుచేసి, పితామహుడు ఆ అగ్ని తో మాట్లాడాడు.
యస్మాచ్ఛీఘ్రం మహాసత్త్వ సౌమ్యదృష్టిరిహాగతః
"నీవు గొప్ప బలంతో, మృదువైన చూపుతో, త్వరగా ఇక్కడకు వచ్చావు కాబట్టి—"
సంశీతాత్మా శీతరశ్మిశ్చంద్రమాస్త్వం భవిష్యసి
"నీ స్వభావం చల్లగా, నీ కిరణాలు చల్లగా ఉంటాయి. నీవు చంద్రుడవుతావు."
తరుస్థః సర్వతేజాంసి తేజసాఽభిభవిష్యసి
"వృక్షంపై నిలిచి, నీ తేజంతో అన్నిటినీ మించిపోతావు."
ఇహైహీతీతి శిరసి సమాదాయ న్యవేశయత్
"ఇక్కడ రా, ఇక్కడ రా" అని చెబుతూ, దాన్ని తన తలపై ఉంచాడు.
స ఏవం రూపవానగ్నిరుకారాగ్నిః ప్రతిష్ఠితః 5.1.4.
ఇలా, రూపమున్న అగ్ని, 'ఉ' అక్షరాగ్ని స్థాపించబడింది.
భవాగ్నిరూపం పరమం బ్రహ్మాణమిదమబ్రవీత్
ఆ అగ్ని ఆ రూపాన్ని ధరించి, బ్రహ్మను ఉద్దేశించి ఈ పరమమైన మాటను చెప్పింది.
బ్రహ్మా తమాహ కతమం స్థానం తే రోచతేఽనల
బ్రహ్మ అతనితో ఇలా అన్నాడు: "ఓ అగ్నీ! నీకు ఏ స్థానం ఇష్టం?"
స్థానం నైవాస్తి తే భవ్యం తతో హ్యేవం భవిష్యతి
"నీకు అనుకూలమైన స్థానం లేదు; అందుకే ఇది ఇలా జరుగుతుంది."
లోకే నిత్యం సమాచార లోకసంస్థితిహేతుకః
"ప్రపంచంలో నీవు ఎప్పుడూ ప్రపంచ స్థితికి కారణమై వ్యవహరించాలి."
యదిహ త్వం మహాజ్వాలాభాభిః కలితశోభనః న హ్యేష ధర్మశ్చైవాద్యో మాయామోహితకామ్యయా
"ఇక్కడ నీవు గొప్ప జ్వాలలతో అలంకరించబడి ఉన్నా, ఈ ప్రాథమిక ధర్మం కాకపోతే, అది మాయ వల్ల కలిగిన కోరిక మోహం వల్లే."
ఇత్యుక్తే బ్రహ్మణా సోఽగ్నిః ప్రజజ్వాల సహస్రశః
బ్రహ్మ ఇలా చెప్పగానే, ఆ అగ్ని వేలాది రూపాల్లో ప్రకాశించింది.
అకారేకార ఊకారో బ్రహ్మా తమథ దృష్టవాన్
'అ', 'ఇ', 'ఉ' అక్షరాలను బ్రహ్మ ఆ సమయంలో చూశాడు.
వ్యాప్తం భవాగ్నినా సర్వం తిర్యగూర్ధ్వమధస్తథా
ఈ భవబంధనపు అగ్ని పైకి, కిందకి, చుట్టూ అన్నీ వ్యాపించి ఉంది.
చింతయంతం తు బ్రహ్మాణం భీతం చైవ విశేషతః
బ్రహ్మ దేవుడు, భయంతో, లోతుగా ఆలోచిస్తూ ఉన్నాడు.
తేజోనిధిం చ సర్వేశం జ్ఞాతుమిచ్ఛన్ప్రజాపతిః 5.1.4.
అంతటి తేజస్సుతో నిండిన, సమస్త జగత్తుకు అధిపతియైన ప్రభువును తెలుసుకోవాలని ప్రజాపతి ఆశించాడు.
అద్భుతానాం ప్రతిశ్రోత్రే తేజసా నిధయే నమః
అద్భుతమైన సంగతులు వినే తేజోనిధి ప్రభువుకు నమస్కారం.
బీజం యో విశ్వభావానాం సంమోహనవిమోహనమ్
ప్రపంచంలోని అన్ని జీవులకు మూలమైనవాడవు, మాయను కలిగించేవాడవు, మాయను తొలగించేవాడవు.
ఊర్ధ్వవక్త్ర నమస్తేస్తు సత్త్వాత్మక ధరాత్మక
పైకి ముఖమున్నవాడవు, సత్యస్వరూపుడవు, భూమికి ఆధారమైనవాడవు, నీకు నమస్కారం.
జలజోత్ఫుల్లపత్రాక్ష జలదేవ హుతాశన
పుష్పించిన కమలదళాల్లాంటి కన్నులు కలవాడవు, మేఘమూర్తివాడవు, అగ్నిస్వరూపుడవు.
యజ్ఞాహుతిసమాచార యజ్ఞరూప నమోనమః
యజ్ఞహోత్రాలు చేసే వాడవు, యజ్ఞరూపుడవు, నీకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం.