పురాపతన్నధోజ్వాల ఊర్ధ్వజ్వాలో యదా ధృతః
పూర్వం క్రిందికి ఎగిసిపడుతున్న జ్వాలను ఆపి, పైకి ఎగిసే జ్వాలను నిలిపాడు.
జ్వాలాభిః ప్రజ్వలన్నూర్ధ్వం సర్వశబ్దస్ఫులింగవాన్
జ్వాలలు పైకి ఎగిసి, అన్ని శబ్దాలు, మంటలు వెలువరించాడు.
కిమర్థం తు త్వయా దేవ భూమిభక్షం నివారితమ్
దేవా! భూమిని తినడం ఎందుకు మీరు ఆపారు?
ఏవముక్తోఽగ్నయే బ్రహ్మా స్వరోమాణి జుహావ సః
అలా అడిగినపుడు, బ్రహ్మ తన జుట్టును అగ్నిలో ఆహుతిగా సమర్పించాడు.
అబ్రవీచ్చ న మే తృప్తిర్న చ మే దేహనిర్వృతిః 5.1.4.
అతడు ఇలా అన్నాడు: నాకు తృప్తి లేదు, నా శరీరంలో ఆనందం లేదు.
అబ్రవీత్తం తదా వహ్నిస్తృప్తిర్నాస్తి మమేతి హి
అప్పుడు అగ్ని అన్నాడు: నాకు తృప్తి లేదు.
అబ్రవీచ్చ న మే తృప్తిర్న చ మే దేహనిర్వృతిః
అతడు ఇలా అన్నాడు: నాకు తృప్తి లేదు, నా శరీరానికి సుఖం లేదు.
తతో ధాత్రా హుతాశాయ కృతో దేహో విధాతుకః । తమదేహమథో దృష్ట్వా బ్రహ్మాణమవదచ్చ సః
ఆ సృష్టికర్త అగ్నికి ఒక శరీరం తయారు చేశాడు, ఆ పని కోసం. ఆ శరీరాన్ని చూసి, అతడు బ్రహ్మను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
అహో బ్రహ్మన్న మే తృప్తిర్న చ మే దేహనిర్వృతిః। కుద్ధేణ బ్రహ్మణా సోఽగ్నిర్హుంకారేణ ద్విధా కృతః
అయ్యో బ్రహ్మా, నాకు తృప్తి లేదు, నా శరీరానికి సుఖం లేదు. కోపంతో బ్రహ్మ ఆ అగ్నిని ఒక గట్టిగా అరవడంతో రెండు భాగాలుగా చేశాడు.
ఆహతూ రుదతావగ్నీ ఆహారార్థం ప్రజాపతిమ్
దెబ్బ తిని, ఏడుస్తూ అగ్ని ఆహారం కోసం ప్రజాపతిని ఆశ్రయించాడు.
త్రయస్తేషాం రుదంతి స్మ రుదన్హ్యేకో హ్యసంవృతః
వారిలో ముగ్గురు ఏడుస్తున్నారు; ఒకడు మాత్రం ఆపకుండా బహిరంగంగా ఏడుస్తున్నాడు.
రోరూయమాణే చాగ్నౌ తు పునర్బ్రహ్మా కృపాన్వితః
అగ్ని గట్టిగా ఏడుస్తుండగా, బ్రహ్మకు దయ కలిగి మళ్లీ చర్య తీసుకున్నాడు.
స కాలస్తస్య కామస్య సా వృత్తిః సంప్రకల్పితా
ఆ సమయం, ఆ కోరిక, ఆ విధానం అతనికి నిర్ణయించబడింది.
హుంకారాగ్నిః ప్రజజ్వాల కిమేతదితి చాబ్రవీత్
ఆ అరుపు అగ్ని మండిపడింది. "ఇది ఏమిటి?" అని అతడు అడిగాడు.
దేవమధ్యే బహిర్వాపి మునీనామాశ్రమేషు చ 5.1.4.
దేవతల మధ్యలోనైనా, బయటైనా, మునుల ఆశ్రమాలలోనైనా,
అహమేవం ప్రదాస్యామి పునః పునరువాచ హ
నేనే ఇలా ఇస్తాను అని అతడు మళ్లీ మళ్లీ అన్నాడు.
సాభిమానోఽపమానో వా హుంకారో యత్ర కథ్యతే
ఎక్కడ గర్వం లేదా అవమానం మాట్లాడబడితే, అక్కడ ఆ అరుపు వినిపిస్తుంది.
ఇకారాగ్నిం సమాహూయ బ్రహ్మా వచనమ బ్రవీత్
'ఇ' అక్షర అగ్నిని పిలిచి, బ్రహ్మ ఇలా అన్నాడు.
ఉకారాగ్నిం సమాహూయ బ్రహ్మా వచనమబ్రవీత్
'ఉ' అక్షర అగ్నిని పిలిచి, బ్రహ్మ ఇలా అన్నాడు.
అహం చ తే విధాస్యామి స్థానమాహారమేవ చ
నేను నీకు స్థలం కూడా, ఆహారం కూడా ఏర్పాటు చేస్తాను.
యతోఽగ్నిర్వ్యాస తేనోక్తో గిరౌ దుర్గే మహామునే
అందుకే అగ్ని వ్యాసునికి ఇలా అన్నాడు: పర్వతంలో, దుర్గంలో, మహామునీ!
సోఽపి భిన్నః సమాహూతో బ్రహ్మణా స్థానలిప్సయా
అతడూ విడిపోయి, స్థలం కోసం ఆశతో బ్రహ్మ ద్వారా పిలవబడ్డాడు.
తస్మాత్త్వం సంస్కృతాం వాణీం ద్విజాతీనాం ప్రకాశయ
కాబట్టి, నీవు ద్విజుల సంస్కృతమైన వాక్కును ప్రజలకు తెలియజేయాలి.
తస్మాద్ద్విజాతేర్విజ్ఞేయా వాణీ పుణ్యా ప్రకాశితా
అందువల్ల ద్విజుల వాక్కు పవిత్రమైనదిగా, వెలుగులోకి వచ్చినదిగా గ్రహించాలి.
అనృతాక్షరవిన్యాసాదమంగల్యా హ్యసంస్కృతా 5.1.4.
అసత్యమైన అక్షరాల వాడుక వల్ల అవి శుభకరం కావు, శుద్ధి కూడా కలుగవు.
ఆహూయ భూయోఽకారాగ్నిం ప్రజాపతిరచక్షుషమ్
తర్వాత, ప్రాణికర్త అయిన ప్రభువు మళ్లీ 'అ' అక్షరాగ్ని ని పిలిచి, దాన్ని చూపు లేకుండా చేశాడు.
బ్రహ్మాణమాహ వహ్నిస్తు వాచోహం ముఖమస్మి హే
ఆ అగ్ని బ్రహ్మను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నది: "నేను వాక్కు యొక్క నోరు."
బ్రహ్మా తమాహ యస్మాత్త్వం తేజఃస్థానం సమీహసే
బ్రహ్మ అతనితో ఇలా అన్నాడు: "నీవు తేజస్సు స్థానం కోరుతున్నావు కాబట్టి—"
యస్మాత్తేజః ప్రపశ్యంతి చక్షుర్భవతి దుర్బలమ్
"నీ తేజస్సును చూసినప్పుడు కన్ను బలహీనమవుతుంది కాబట్టి—"
ఇకారమథ సంభిన్నమగ్నిమాహ పితామహః
తర్వాత, 'ఇ' అక్షరాన్ని వేరుచేసి, పితామహుడు ఆ అగ్ని తో మాట్లాడాడు.