తయోరవిదితం నాస్తి సిద్ధాసిద్ధం మహాత్మనోః
ఆ ఇద్దరు మహాత్ములకు సాధ్యమైనా, అసాధ్యమైనా ఏదీ తెలియని విషయం లేదు.
బ్రహ్మణః పంచమం వక్త్రం యత్తదాసీన్మహాత్మనః
ఆ మహాత్ముడైన బ్రహ్మకు ఐదవ ముఖం అప్పట్లో ఉండేది.
యో నరో బ్రహ్మణః ప్రోక్తః సోఽప్యగ్నిస్తస్య మానసః
బ్రహ్మగా చెప్పబడిన వాడు కూడా, ఆయన మనస్సులో పుట్టిన అగ్నే.
పూర్వం దృష్ట్వా సముత్పత్తి మేవం తస్య మహాన్నరః
అది ఎలా పుట్టిందో ముందే చూసిన ఆ మహానుభావుడు అలా చేసాడు.
స తం హత్వా శరేణాజౌ బ్రహ్మణో నిహితం రజః 5.1.4.
అతడు యుద్ధంలో బాణంతో వధించి, బ్రహ్మ యొక్క ధూళిని నేలకూల్చాడు.
విస్తరేణ తదాచక్ష్వ భగవన్మునివందిత
మహర్షులచే వందించబడిన ప్రభూ, దయచేసి ఆ సంగతిని విస్తరంగా వివరించండి.
సనత్కుమార ఉవాచ అవ్యక్తాదీన్ససర్జాదావండం హి తదజాయత
సనత్కుమారుడు ఇలా అన్నాడు: అవ్యక్తం నుండి ఆయన ఆది అండాన్ని సృష్టించగా, అది జన్మించింది.
స్వయంభూః స తపస్తప్త్వా దివ్యం వర్షశతం మహత్
స్వయంభువు పరమమైన తపస్సు చేసి, శతదివ్య సంవత్సరాలు గడిపాడు.
శ్రుతియోగాత్తు మనసః పశ్చాదగ్నిరజాయత
వినడం, మనస్సు కలిసిన ఫలితంగా ఆ తర్వాత అగ్ని జన్మించాడు.
పాణిభ్యాం బ్రహ్మణా సోగ్నిర్భూమేరూర్ధ్వం నివేశితః
బ్రహ్మ తన చేతులతో అగ్నిని భూమి పైన ఉంచాడు.
పురాపతన్నధోజ్వాల ఊర్ధ్వజ్వాలో యదా ధృతః
పూర్వం క్రిందికి ఎగిసిపడుతున్న జ్వాలను ఆపి, పైకి ఎగిసే జ్వాలను నిలిపాడు.
జ్వాలాభిః ప్రజ్వలన్నూర్ధ్వం సర్వశబ్దస్ఫులింగవాన్
జ్వాలలు పైకి ఎగిసి, అన్ని శబ్దాలు, మంటలు వెలువరించాడు.
కిమర్థం తు త్వయా దేవ భూమిభక్షం నివారితమ్
దేవా! భూమిని తినడం ఎందుకు మీరు ఆపారు?
ఏవముక్తోఽగ్నయే బ్రహ్మా స్వరోమాణి జుహావ సః
అలా అడిగినపుడు, బ్రహ్మ తన జుట్టును అగ్నిలో ఆహుతిగా సమర్పించాడు.
అబ్రవీచ్చ న మే తృప్తిర్న చ మే దేహనిర్వృతిః 5.1.4.
అతడు ఇలా అన్నాడు: నాకు తృప్తి లేదు, నా శరీరంలో ఆనందం లేదు.
అబ్రవీత్తం తదా వహ్నిస్తృప్తిర్నాస్తి మమేతి హి
అప్పుడు అగ్ని అన్నాడు: నాకు తృప్తి లేదు.
అబ్రవీచ్చ న మే తృప్తిర్న చ మే దేహనిర్వృతిః
అతడు ఇలా అన్నాడు: నాకు తృప్తి లేదు, నా శరీరానికి సుఖం లేదు.
తతో ధాత్రా హుతాశాయ కృతో దేహో విధాతుకః । తమదేహమథో దృష్ట్వా బ్రహ్మాణమవదచ్చ సః
ఆ సృష్టికర్త అగ్నికి ఒక శరీరం తయారు చేశాడు, ఆ పని కోసం. ఆ శరీరాన్ని చూసి, అతడు బ్రహ్మను ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
అహో బ్రహ్మన్న మే తృప్తిర్న చ మే దేహనిర్వృతిః। కుద్ధేణ బ్రహ్మణా సోఽగ్నిర్హుంకారేణ ద్విధా కృతః
అయ్యో బ్రహ్మా, నాకు తృప్తి లేదు, నా శరీరానికి సుఖం లేదు. కోపంతో బ్రహ్మ ఆ అగ్నిని ఒక గట్టిగా అరవడంతో రెండు భాగాలుగా చేశాడు.
ఆహతూ రుదతావగ్నీ ఆహారార్థం ప్రజాపతిమ్
దెబ్బ తిని, ఏడుస్తూ అగ్ని ఆహారం కోసం ప్రజాపతిని ఆశ్రయించాడు.
త్రయస్తేషాం రుదంతి స్మ రుదన్హ్యేకో హ్యసంవృతః
వారిలో ముగ్గురు ఏడుస్తున్నారు; ఒకడు మాత్రం ఆపకుండా బహిరంగంగా ఏడుస్తున్నాడు.
రోరూయమాణే చాగ్నౌ తు పునర్బ్రహ్మా కృపాన్వితః
అగ్ని గట్టిగా ఏడుస్తుండగా, బ్రహ్మకు దయ కలిగి మళ్లీ చర్య తీసుకున్నాడు.
స కాలస్తస్య కామస్య సా వృత్తిః సంప్రకల్పితా
ఆ సమయం, ఆ కోరిక, ఆ విధానం అతనికి నిర్ణయించబడింది.
హుంకారాగ్నిః ప్రజజ్వాల కిమేతదితి చాబ్రవీత్
ఆ అరుపు అగ్ని మండిపడింది. "ఇది ఏమిటి?" అని అతడు అడిగాడు.
దేవమధ్యే బహిర్వాపి మునీనామాశ్రమేషు చ 5.1.4.
దేవతల మధ్యలోనైనా, బయటైనా, మునుల ఆశ్రమాలలోనైనా,
అహమేవం ప్రదాస్యామి పునః పునరువాచ హ
నేనే ఇలా ఇస్తాను అని అతడు మళ్లీ మళ్లీ అన్నాడు.
సాభిమానోఽపమానో వా హుంకారో యత్ర కథ్యతే
ఎక్కడ గర్వం లేదా అవమానం మాట్లాడబడితే, అక్కడ ఆ అరుపు వినిపిస్తుంది.
ఇకారాగ్నిం సమాహూయ బ్రహ్మా వచనమ బ్రవీత్
'ఇ' అక్షర అగ్నిని పిలిచి, బ్రహ్మ ఇలా అన్నాడు.
ఉకారాగ్నిం సమాహూయ బ్రహ్మా వచనమబ్రవీత్
'ఉ' అక్షర అగ్నిని పిలిచి, బ్రహ్మ ఇలా అన్నాడు.
అహం చ తే విధాస్యామి స్థానమాహారమేవ చ
నేను నీకు స్థలం కూడా, ఆహారం కూడా ఏర్పాటు చేస్తాను.