బ్రహ్మోవాచ నమః శివాయామలసత్త్వచేతసే గుణత్రయాతీతవిసారితేజసే
బ్రహ్మ వాక్యం: శివాయ నమస్సు. ఆయన స్వభావం నిర్మలమైన చైతన్యం, మూడు గుణాలకు అతీతుడు, అపారమైన తేజస్సు కలవాడు.
నమోఽ స్తు తే సృష్టివిధౌ రజోజుషే జగత్స్థితౌ సత్త్వమధిష్ఠితాయ తే
సృష్టిలో రజోగుణాన్ని ఆనందించే వాడవు, జగత్తు నిలిచే సమయంలో సత్త్వగుణాన్ని ఆధారంగా ఉంచేవాడవు. నీకు నమస్సు.
అశేషభూతప్రకృతేః పరా య వై పరాత్మరూపాయ నమః శివాయ వై
అన్ని భూతాలకూ, ప్రకృతికీ అతీతమైన పరమాత్మ స్వరూపుడైన శివునికి నా నమస్కారం.
భూతోయవహ్న్యమ్బరవాయుచంద్రసూర్యాత్మరూపాభిరిదం తనూభిః
భూమి, నీరు, అగ్ని, ఆకాశం, వాయువు, చంద్రుడు, సూర్యుడు — ఇవన్నీ రూపాలుగా ధరించి, ఆయన ఈ లోకంలో అన్ని శరీరాలుగా వెలుగుతాడు.
యానీహ తేజాంసి జగంతి యాని భూతాని భవ్యాన్యథ కారణాని
ఈ లోకంలో ఉన్న అన్ని వెలుగులు, అన్ని లోకాలు, అన్ని జీవులు, భవిష్యత్తులో ఉండేవి, అన్ని కారణాలు —
అన్తర్హిత ఉవాచేదం బ్రహ్మన్సంయాచ్యతాం వరః
అంతర్హితుడైన వాడు ఇలా అన్నాడు: 'బ్రహ్మా! నీవు కోరిన వరాన్ని అడుగు.'
స వవ్రే మనసా పుత్రం భవం గౌరవకారణాత్
ఆయన గౌరవంతో, తన మనసులో భవుడనే కుమారుని కోరుకున్నాడు.
యస్మాన్మాం మనసా పుత్రం చతుర్ముఖ సమీహసే 5.1.2.
నీవు, నాలుగు ముఖాల బ్రహ్మా! నీ మనసులో నన్ను కుమారుడిగా కోరినందుకు,
అయాచ్యం యాచితం యస్మాన్మమాంశో నీలలోహితః
అడగకూడదనుకున్నదాన్ని అడిగినందుకు, నా భాగమైన నీలలోహితుడు నీకే లభిస్తాడు.
అన్యద్యస్మాత్స్మృతో భక్త్యా త్వయాహం పితృభావతః
నీవు నన్ను భక్తితో తండ్రిగా స్మరించినందుకు,
తస్మాద్బ్రహ్మేతి లోకేఽత్ర నామ ఖ్యాతం భవిష్యతి
అందువల్ల ఈ లోకంలో 'బ్రహ్మా' అనే పేరు ప్రసిద్ధి చెందుతుంది.
లబ్ధ్వా శాపవరావేవం పుత్రసృష్టిం చకార సః
శాపం, వరం రెండూ పొందిన తరువాత, ఆయన తన కుమారుని సృష్టించాడు.
సమిద్యుక్తేన హస్తేన లలాటం మార్జతోఽభవత్
హోమద్రవ్యంతో కూడిన చేతితో తన నుదుటిని తడుముతుండగా,
తదనన్తరమాసాద్య ఉత్తతార సుతోంఽతికాత్
అంతటితో ఆ కుమారుడు దగ్గరికి వచ్చి లోపల నుంచి బయటకు వచ్చాడు.
పంచవక్త్రో దశభుజః శూలచాపాసిశక్తిమాన్
అతనికి ఐదు ముఖాలు, పది చేతులు ఉండి, శూలం, విల్లు, ఖడ్గం, శక్తి ఆయుధాలు పట్టుకున్నాడు.
సేన్దుః కపర్దం బిభ్రాణః సింహచర్మాంబరంధరః
చంద్రకళను, జటాజూటాన్ని ధరించి, సింహచర్మ వస్త్రాన్ని వేసుకున్నాడు.
నీలలోహితనామేతి భవ రుద్ర పినాకధృక్
భవుడు, రుద్రుడు, పినాకధారి — నీలలోహితుడిగా నీవు ప్రసిద్ధి చెందు.
సప్తాదౌ మానసాఞ్జజ్ఞే సనకాదీంస్తతోఽపరాన్ 5.1.2.
మొదటిసారిగా, సనకాది ఏడుగురు మనస్సు పుట్టిన మహర్షులను సృష్టించాడు, తరువాత మరిన్ని సృష్టించాడు.
అష్టభేదాన్సురాన్కృత్వా తిర్యగ్యోనిం చ పంచధా
అయన దేవతలను ఎనిమిది రూపాల్లో, జంతు జాతులను ఐదు విధాలుగా సృష్టించాడు.
సృష్టిః సురాదికా జాతా కృత్వా బ్రహ్మాణమప్యధః
సృష్టి మొదట దేవతలతో ప్రారంభమైంది; బ్రహ్మాను సృష్టించిన తరువాత, క్రిందివాటిని కూడా సృష్టించాడు.
తతో బ్రహ్మాఽవదద్రుద్రమపూజ్యో హి త్వయా కృతః
ఆ సమయంలో బ్రహ్మ దేవుడు రుద్రునితో ఇలా అన్నాడు: "నిన్ను నేను పూజించడానికి అర్హుడిగా చూడలేదు."
తం నీలలోహితః ప్రోచే భవతా నార్చితో హ్యహమ్
అప్పుడా నీలలోహితుడు ఇలా సమాధానం ఇచ్చాడు: "నిజంగా, నువ్వు నన్ను పూజించలేదు."
తతో బ్రహ్మాఽభవన్మూఢో రజసా చోపబృంహితః
ఆ తరువాత బ్రహ్మ దేవుడు మోహంతో, రాజోగుణం పెరిగి, అయోమయంగా మారిపోయాడు.
మత్తుల్యో నాస్తి వై దేవో యేన సృష్టిః ప్రవర్ద్ధితా
"నా సమానమైన దేవుడు లేడు; సృష్టిని విస్తరించినవాడిని నేనే."
ఏవం మూఢః స పంచాస్యో విరంచ్యోఽభవద్దర్పితః
అలా మాయలో పడిన ఐదు ముఖాల బ్రహ్మ దేవుడు గర్వంతో ఉబ్బిపోయాడు.
ద్వితీయం వదనం తస్య ఋగ్వే దస్య ప్రవర్తకమ్
ఆయన రెండవ ముఖం ఋగ్వేదానికి మూలంగా మారింది.
సాంగోపాంగేతిహాసాంశ్చ సరహస్యాన్ససంగ్రహాన్
దాని ఉపవేదాలు, ఉపాంశాలు, ఇతిహాసాలు, రహస్యాలు అన్నీ కలిపి ఉన్నాయి.
తస్యాఽసురాః సురాః సర్వే వక్త్రస్యాద్భుతతేజసః 5.1.2.
ఆ ముఖం నుండి అద్భుతమైన తేజస్సుతో ఉన్న దేవతలు, అసురులు అందరూ ఉద్భవించారు.
సపుత్రా అపి సోద్వేగా బభూవుర్నష్ట చేతసః
వారు తమ కుమారులతో కూడి, మనస్సు స్థిరంగా లేక, కలవరపడిపోయారు.
అభిభూతమివాత్మానం మన్యమానా అవిద్విషః
వారు శత్రుత్వం లేకపోయినా, తమను తాము ఓడిపోయామని భావించారు.