తతః ప్రోవాచ వినయాత్కృతాంజలిపుటః స్థితః
విభీషణుడు చేతులు జోడించి వినయంగా నిలబడి మాట్లాడాడు.
వాష్పపూరప్రతిచ్ఛన్నవక్త్రో భూయో వినిఃశ్వసన్
విభీషణుని ముఖం కన్నీళ్లతో తడిసి, అతడు మళ్లీ మళ్లీ ఊపిరి పీల్చాడు.
తతః ప్రోవాచ సత్యార్థం విభీషణకృతే హితమ్
ఆ తరువాత రాముడు, విభీషణుని మేలుకోసం నిజమైన మాటలు చెప్పాడు.
అహం రాజ్యం పరిత్యజ్య సాంప్రతం రాక్షసోత్తమ
ఓ రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడా! నేను నా రాజ్యాన్ని వదిలేశాను.
న తేన రహితో మర్త్యే ముహూర్తమపి చోత్సహే
దాని లేకుండా, మానవుల్లో నేను ఒక క్షణం కూడా ఉండలేను.
అహం శిక్షాపణార్థాయ తవ ప్రాప్తో విభీషణ
విభీషణా! నేనిక్కడికి వచ్చాను, నీ దగ్గర శిక్షణ కోసం.
ఏషా రాజ్యోద్భవా లక్ష్మీర్మదం సంజనయేన్నృణామ్
ఈ రాజ్యంతో కలిగే ఐశ్వర్యం మనుషులలో అహంకారాన్ని పెంచుతుంది.
శక్రాద్యా అమరాః సర్వే త్వయా పూజ్యాః సదైవ హి ॥ మాన్యాశ్చ యేన తే రాజ్యం జాయతే శాశ్వతం సదా । ౬.౧౦౧.
ఇంద్రుడు మొదలుకొని అందరు అమరులను నీవు ఎప్పుడూ గౌరవించాలి. గౌరవించబడే వారు నీ రాజ్యాన్ని శాశ్వతంగా నిలిపేలా చేస్తారు.
మమ సత్యం భవేద్వాక్య మేతస్మాదహమాగతః
నా మాటలు నిజమవ్వాలి; అందుకే నేను వచ్చాను.
వినాశం సహసా ప్రాప్తస్తస్మాన్మాన్యాః సురాః సదా మత్కాయ ఏవ ద్రష్టవ్యః సర్వైరేవ నిశాచరైః
ఆపద అకస్మాత్తుగా వచ్చింది; అందుకే దేవతలను ఎప్పుడూ గౌరవించాలి. నా శరీరాన్ని మాత్రమే అందరు నిశాచారులు గౌరవించాలి.
తథా నిశాచరాః సర్వే త్వయా వార్యా విభీషణ
అలాగే, విభీషణా! నీవు అందరు నిశాచారులను నియంత్రించాలి.
పరం త్వయా పరిత్యక్తే మర్త్యే మే జీవితం వ్రజేత్
కానీ నువ్వు నన్ను వదిలేస్తే, నా ప్రాణం మానవుల్లో పోతుంది.
తస్మాన్మామపి తత్రైవ త్వం విభో నేతుమర్హసి
అందుకే ప్రభూ! నన్ను కూడా అక్కడికి తీసుకెళ్లాలి.
తస్మాన్నార్హసి మాం కర్తుం మిథ్యాచారం కథంచన
కావున, నువ్వు ఎప్పుడూ నన్ను మోసం చేయకూడదు.
అహమస్మిన్స్వకే సేతౌ శంకరత్రితయం శుభమ్ భక్తిమాన్ప్రతిసంధాయ యావచ్చంద్రార్కతారకమ్
ఈ నా వంతెనపై, చంద్రుడు, సూర్యుడు, నక్షత్రాలు ఉన్నంతవరకూ, శివుని మూడు రూపాలను, భక్తితో స్థాపిస్తున్నాను.
ఏవముక్త్వా రఘుశ్రేష్ఠో రాక్షసేన్ద్రం విభీషణమ్
ఇలా చెప్పిన తరువాత, రఘువంశంలో ఉత్తముడు అయిన శ్రీరాముడు, రాక్షసుల రాజు విభీషణుడితో మాట్లాడాడు.
కుర్వన్యుద్ధకథాశ్చిత్రా యాః కృతాః పూర్వమేవ హి
ఇంతకుముందు జరిగిన యుద్ధాల అద్భుతమైన కథలను ఆయన వివరంగా చెప్పాడు.
శంసమానః ప్రవీరాంస్తాన్రాక్షసాన్బలవత్తరాన్ ౬.౧౦౧.
అందులో శక్తివంతులైన, ధైర్యవంతులైన రాక్షసులను ఆయన ప్రశంసించాడు.
తతశ్చైకాదశే ప్రాప్తే దివసే రఘునందనః
అనంతరం పదకొండవ రోజు వచ్చినప్పుడు, రఘునందనుడు ప్రయాణానికి సిద్ధమయ్యాడు.
వానరైస్తైః సమోపేతో విభీషణపురఃసరః ౩౨ మధ్యే చైవ తథాదౌ చ శ్రద్ధాపూతేన చేతసా
ఆ వానరులతో పాటు, ముందుగా విభీషణుడు ఉండగా, మొదట్లోనూ మధ్యలోనూ, భక్తితో పవిత్రమైన మనసుతో ఆయన ముందుకు సాగాడు.
సేతుబంధం తథాసాద్య ప్రస్థితః స్వగృహం ప్రతి
ఆ వంతెనను చేరుకుని, తన ఇంటివైపు ప్రయాణం ప్రారంభించాడు.
మానవా ఆగమిష్యంతి కౌతుకాచ్ఛ్రద్ధయావితాః
మనుషులు, ఆశ్చర్యంతో, భక్తితో నిండిన హృదయంతో ఇక్కడికి రానున్నారు.
రాక్షసానాం మహారాజ జాతిః క్రూరతమా మతా
మహారాజా! రాక్షసుల వంశం అత్యంత క్రూరమైనదిగా భావించబడుతుంది.
యదా కశ్చిజ్జనం కశ్చిద్రాక్షసో భక్షయిష్యతి । ఆజ్ఞాభంగో ధ్రువం భావీ మమ భక్తిరతస్య చ
ఎప్పుడైనా ఏ రాక్షసుడు మనిషిని తినిపోతే, నా ఆజ్ఞ భంగమవుతుంది, అతనిపై నా భక్తి పోతుంది.
భవిష్యంతి కలౌ కాలే దరిద్రా నృపమానవాః
కలియుగంలో రాజులు, ప్రజలు పేదవారు అవుతారు.
నిత్యం చైవాగమిష్యన్తి త్యక్త్వా రక్షఃకృతం భయమ్ । తేషాం యది వధం కశ్చిద్రాక్షసాత్ప్రాపయిష్యతి
అయినా, రాక్షసుల భయాన్ని వదిలి, వారు ఎప్పుడూ ఇక్కడికి వస్తారు. వారిలో ఎవ్వరైనా రాక్షసునిచేత చనిపోతే,
భవిష్యతి చ మే దోషః ప్రభుద్రోహోద్భవః ప్రభో ॥ తస్మాత్కంచిదుపాయం త్వం చిన్తయస్వ యథా మమ । ఆజ్ఞాభంగకృతం పాపం జాయతే న గురో క్వచిత్ ॥ ౬.౧౦౧.
అప్పుడు నా ఆజ్ఞ భంగమైన కారణంగా నాకు తప్పు కలుగుతుంది ప్రభూ. అందువల్ల, నా ఆజ్ఞ భంగంతో పాపం ఎక్కడా కలగకుండా ఉండేందుకు ఏదైనా మార్గం ఆలోచించు గురువా.
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా తతః స రఘుసత్తమః
అతని మాటలు విని, రఘువంశంలో ఉత్తముడు అయిన శ్రీరాముడు—
తతస్తం కీర్తిరూపం చ మధ్యదేశే రఘూత్తమః
తర్వాత, మధ్యభాగంలో, రఘువంశంలో ఉత్తముడు అయిన శ్రీరాముడు ఆ కీర్తిరూపమైనదాన్ని స్థాపించాడు.
తేన సంస్థాపితో యత్ర శిఖరే శంకరః స్వయమ్॥। శిఖరం తత్సలింగం చ పతితం వారిధేర్జలే
అక్కడ, ఆ శిఖరంపై శివుడు స్వయంగా ప్రతిష్ఠించబడ్డాడు; ఆ శిఖరం, లింగంతో కలిసి సముద్రపు నీటిలో పడిపోయింది.