స్వయం గత్వా తముద్దేశం సామాత్యః ససుహృజ్జనః
తానే మంత్రులు, స్నేహితులతో కలిసి ఆ చోటుకు వెళ్లాడు.
హా వత్స మాం పరిత్యజ్య కిం త్వం సంప్రస్థితో దివమ్
అయ్యో నా కుమారా! నన్ను వదిలిపెట్టి నీవు ఎందుకు స్వర్గానికి వెళ్లిపోయావు?
తస్మిన్నపి మహారణ్యే గచ్ఛమానః పురాదహమ్ ॥।? అపి సంధార్యమాణేన అనుయాతస్త్వయా తదా
ఆ మహా అరణ్యంలో, నేను పట్టణాన్ని విడిచి వెళ్ళుతున్నప్పుడు, నీవు నీ మనసు ధైర్యంగా ఉంచుకొని నన్ను అనుసరించావు.
సంప్రాప్తేఽపి కబంధాఖ్యే రాక్షసే బలవత్తరే
ఆ సమయంలో, కబంధ అనే బలమైన రాక్షసుడు ఎదురయ్యాడు.
యేనేన్ద్రజిద్ధతో యుద్ధే తాదృగ్రూపో నిశాచరః
ఇంద్రుని జయించిన ఆ భయంకరమైన నిశాచరుడిని యుద్ధంలో ఎవరు సంహరించారో,
యేన శూర్పణఖా ధ్వస్తా రాక్షసీ సా చ దారుణా
దారుణమైన రాక్షసి శూర్పణఖను ఎవరు సంహరించారో,
యద్బాహుబలమాశ్రిత్య మయా ధ్వస్తా నిశాచరాః ।?
ఎవరిపైన నా భుజబలాన్ని నమ్మి నేను ఆ నిశాచరులను సంహరించానో,
హా వత్స క్వ గతో మాం త్వం విముచ్య భ్రాతరం నిజమ్ ౬.౧౦౦.
అయ్యో నా బిడ్డా, నువ్వు నీ సోదరుడిని, నన్ను వదిలి ఎక్కడికి వెళ్ళిపోయావు?
మాతృభిః సహితో దీనః శోకేన మహతాన్వితః
తల్లి దండ్రులతో కలిసి, అతడు గొప్ప దుఃఖంతో బాధపడుతూ నిలిచాడు.
తతస్తే మంత్రిణస్తస్య ప్రోచుస్తం వీక్ష్య దుఃఖితమ్ ॥। విలపంతం రఘుశ్రేష్ఠం స్త్రీజనేన సమన్వితమ్
ఆ సమయంలో, అతడు బాధతో విలపిస్తూ, స్త్రీలతో కూడి ఉన్న రఘువంశ శ్రేష్ఠుడిని చూసి, మంత్రులు అతనితో ఇలా అన్నారు.
కురుష్వ చ యథేదం స్యాత్సాంప్రతం చౌర్ధ్వదైహికమ్
ఇప్పుడు సమయానుసారం ఏది చేయాలో అది చేసి, మరణించినవారి క్రియలు నిర్వహించు.
నష్టం మృతమతీతం చ యే శోచన్తి కుబుద్ధయః
పోయినదానికైనా, చనిపోయినదానికైనా, గతమైనదానికైనా దుఃఖించే వారు జ్ఞానం లేని వారు.
ఏవం తే మన్త్రిణః ప్రోచ్య తతస్తస్య కలేవరమ్
మంత్రులు ఇలా చెప్పాక, వారు అతని శరీరాన్ని తీసుకున్నారు.
కర్పూరాగురుమిశ్రైశ్చ తథాన్యైః సుసుగన్ధిభిః
కర్పూరం, అగరు మరియు ఇతర సువాసనలతో,
చన్దనాగురుకాష్ఠైశ్చ చితిం కృత్వా సువిస్తరామ్
చందనం, అగరు కలపతో విస్తారమైన చితిని నిర్మించారు.
ఏతస్మిన్నంతరే జాతం తత్రాశ్చర్యం ద్విజోత్తమాః
అయితే, ఆ సమయంలో అక్కడ ఒక అద్భుతం సంభవించింది, ద్విజోత్తములారా.
యావత్తేంఽతః సమారోప్య చితాం తస్య కలేవరమ్
వారు అతని శరీరాన్ని చితిపై ఉంచుతుండగా,
ఏతస్మిన్నంతరే వాణీ నిర్గతా గగనాంగణాత్ ౬.౧౦౦.
అదే సమయంలో, ఆకాశ విహారంలో నుండి ఒక స్వరం వినిపించింది.
రామరామ మహాబాహో మా త్వం శోకపరో భవ
రామా, మహాబాహువా, నీవు దుఃఖంలో మునిగిపోకూడదు.
బ్రహ్మజ్ఞానప్రయుక్తస్య సంన్యస్తస్య విశేషతః
బ్రహ్మజ్ఞానం కలిగి, సంయాసాన్ని స్వీకరించినవారికి ప్రత్యేకంగా,
తవాయం బాంధవో రామ బ్రహ్మణః సదనం గతః। బ్రహ్మద్వారేణ చాత్మానం నిష్క్రమ్య సుమహాయశాః
రామా, నీ బంధువు బ్రహ్మలోకానికి వెళ్లిపోయాడు. బ్రహ్మ ద్వారం ద్వారా తనను విడిచిపెట్టి, గొప్ప పేరు గడించినవాడవాడు.
అథ తే మంత్రిణః ప్రోచుస్తచ్ఛ్రుత్వాఽఽకాశగం వచః లక్ష్మణో గమ్యతాం శీఘ్రం తస్మాత్స్వభవనే విభో
ఆకాశంలో నుండి వచ్చిన ఆ మాటలు విని, నీ మంత్రిలు ఇలా అన్నారు: 'లక్ష్మణా, ఆయనను త్వరగా తన ఇంటికి పంపించండి ప్రభూ.'
చిన్త్యన్తాం రాజకార్యాణి తథా యచ్చౌర్ధ్వదైహికమ్
రాజ్యపనులు, అలాగే మరణానంతర కర్మలు కూడా ఆలోచించాలి.
నాహం గృహం గమిష్యామి లక్ష్మణేన వినాఽధునా
లక్ష్మణుడు లేకుండా నేను ఇప్పుడు ఇంటికి వెళ్లను.
ఏష పుత్రో మయా దత్తః కుశాఖ్యో మమ సంమతః
ఇతడు నా కుమారుడు, కుశుడు అని పేరు. ఇతడిని నేను ఒప్పుకున్నాను, ఇచ్చాను కూడా.
ఏవముక్త్వా తతో రామో గన్తుకామో దివాలయమ్
ఇలా చెప్పి, రాముడు ఆ పరలోకానికి వెళ్లాలని ఆశించి, అక్కడికి వెళ్లాడు.
మయా తస్య తదా దత్తం లంకాయాం రాజ్యమక్షయమ్
అప్పుడు నేను అతనికి లంకలో శాశ్వత రాజ్యాన్ని ఇచ్చాను.
అతిక్రూరతరా జాతీ రాక్షసానాం యతః స్మృతా ౬.౧౦౦.
రాక్షసుల వంశం చాలా క్రూరమైనదిగా గుర్తించబడింది.
తచ్చేద్రాక్షసభావేన స మహాత్మా విభీషణః
ఆ మహాత్ముడు విభీషణుడు రాక్షస స్వభావంతో ప్రవర్తిస్తే,
తం దేవాః సూదయిష్యంతి ఉపాయైః సామపూర్వకైః
అప్పుడు దేవతలు ముందుగా సాంత్వనతో, తర్వాత ఇతర మార్గాలతో అతన్ని సంహరిస్తారు.