పితౄణాం తేన తే నిత్యమాసనేఽభ్యుక్షణం కృతమ్
నీవు ప్రతిరోజూ పితృదేవతల ఆసనానికి నీటిపూసే సేవను చేసావు.
ఆత్మానం నరకాత్త్రాతుం పుంసంజ్ఞాచ్చ తథా నృప ౬.౯౭.
తాను నరకం నుండి తప్పించుకోవడానికి, అలాగే 'పురుషుడు' అనే పేరు నుండి కూడా తప్పించుకోవడానికి, ఓ రాజా,
దుఃఖేన మహతా యుక్తో లజ్జయాఽధోముఖః స్థితః అమాత్యానాం నిజం రాజ్యమర్పయామాస సత్వరః
పెద్ద బాధతో, లజ్జతో తలవంచి నిలబడి, తన రాజ్యాన్ని వెంటనే మంత్రి들에게 అప్పగించాడు.
తతః ప్రోవాచ తాన్సర్వాంస్తపః కార్యం మయాఽధునా
అతడు అందరితో ఇలా అన్నాడు: 'ఇప్పుడు నేను తపస్సు చేయాలి.'
ఏతద్రాజ్యం ప్రయత్నేన రక్షణీయం యథావిధి
'ఈ రాజ్యాన్ని నిబంధనల ప్రకారం శ్రద్ధతో కాపాడాలి.'
క్రియతే పుత్రహీనస్య కిం రాజ్యేన ధనేన వా
కొడుకు లేని వాడికి రాజ్యం లేదా ధనం ఏం ఉపయోగం?
వయం రక్షాం కరిష్యామస్తవ రాజ్యే సమంతతః
'మేము నీ రాజ్యాన్ని అన్ని వైపులా కాపాడుతాము.'
కార్తికేయపురం గత్వా యత్ర పిత్రా పురా తవ
అప్పుడు కార్తికేయపురానికి వెళ్లి, అక్కడ నీ తండ్రి గతంలో—
ఇతి శ్రీస్కాందే మహాపురాణ ఏకాశీతిసాహస్ర్యాం సంహితాయాం షష్ఠే నాగరఖణ్డే శ్రీహాటకేశ్వరక్షేత్ర మాహాత్మ్యే దశరథకృతతపఃసముద్యోగవర్ణనంనామ సప్తనవతితమోఽధ్యాయః
ఇలా, శ్రీ స్కాంద మహాపురాణంలో, ఎనభై ఒకటి వేల శ్లోకాల సంహితలో, ఆరో భాగమైన నాగరఖండంలో, శ్రీ హాటకేశ్వరక్షేత్ర మహిమ వర్ణనలో, దశరథుడు తపస్సు చేయడాన్ని వివరించే తొంభై ఏడవ అధ్యాయం పూర్తయింది.
హాటకేశ్వరజం క్షేత్రం సంప్రాప్తో హర్షసంయుతః
ఆయన హాటకేశ్వరుని జన్మించిన పవిత్రక్షేత్రానికి చేరుకొని, ఆనందంతో నిండిపోయాడు.
తత్రాగత్య తతో దేవీం పిత్రా సంస్థాపితా పురా
అక్కడికి వచ్చి, తన తండ్రి ముందు ప్రతిష్ఠించిన దేవిని దర్శించాడు.
తతోఽన్యాని చ ముఖ్యాని దృష్ట్వా చాయతనాని సః
అక్కడి ఇతర ముఖ్యమైన ఆలయాలను కూడా చూశాడు.
ప్రాసాదం కారయామాస దేవదేవస్య చక్రిణః
ఆ దేవతలలో శ్రేష్ఠుడైన చక్రధారి దేవునికి ఒక మందిరాన్ని నిర్మించించాడు.
తస్యాగ్రే కారయామాస వాపీం స్వచ్ఛోదకాన్వితామ్
ఆ మందిరం ముందు శుద్ధమైన నీటితో నిండిన ఒక చెరువును కూడా నిర్మించించాడు.
ఉదకేన తతస్తస్యా దేవారాధనతత్పరః
ఆ నీటిని ఉపయోగించి దేవతల ఆరాధనలో నిమగ్నమై పూజలు చేసేవాడు.
తతో వర్షశతేఽతీతే తస్య తుష్టో జనార్దనః
అలా నూరు సంవత్సరాలు గడిచిన తర్వాత జనార్దనుడు అతనిపై సంతోషించాడు.
ప్రోవాచ దర్శనం గత్వా పక్షిరాజం సమాశ్రితః
పక్షిరాజు మీద ఎక్కి అతని దగ్గరకు వచ్చి దర్శనం ఇచ్చి ఇలా పలికాడు.
అపి తే దుర్లభం కామమహం దాస్యామి కృత్స్నశః
నీకు ఎంత కష్టమైన కోరిక ఉన్నా, దాన్ని పూర్తిగా నెరవేర్చుతాను.
తపసో దేహి మే పుత్రాంస్తస్మాద్వంశవివృద్ధిదాన్ ॥ ౬.౯౮.
మీరు చేసిన తపస్సు వలన నాకు కుమారులను ప్రసాదించు, తద్వారా నా వంశం పెరిగిపోవాలి.
అన్యత్సర్వం సురాధీశ ధ్రువమస్తి గృహే స్థితమ్
దేవతల అధిపతీ! మిగతా అన్నీ నా ఇంట్లో ఇప్పటికే ఉన్నాయి.
అవతారం కరిష్యామి కృత్వా రూపచతుష్టయమ్
నేను నాలుగు రూపాలలో అవతారం తీసుకుంటాను.
దేవకార్యాయ తస్మాత్త్వం గృహం గత్వా మహీపతే
రాజా! దేవతల కార్యార్థం నీవు ఇంటికి వెళ్లిపో.
తథేయం యా త్వయా వాపీ నిర్మితా విమలోదకా
నీవు నిర్మించిన ఈ నిర్మలమైన నీటి చెరువు—
అస్యాం స్నాత్వా నరో భక్త్యా య ఏనాం పూజయిష్యతి
ఈ చెరువులో భక్తితో స్నానం చేసి దాన్ని పూజించే ఎవరికైనా—
తతః కరిష్యతి శ్రాద్ధం యావత్సంవత్సరం నృప
రాజా! వారు ఆ తరువాత సంవత్సరం పొడవునా పితృకర్మలు చేయగలుగుతారు.
ఏవముక్త్వా స భగవాంస్తతశ్చాదర్శనం గతః
అలా చెప్పి ఆ భగవంతుడు అక్కడి నుండి కనబడకుండా పోయాడు.
తతః స్తోకేన కాలేన తస్య పుత్రచతుష్టయమ్
తర్వాత కొంతకాలంలో అతనికి నాలుగు కుమారులు కలిగారు.
కౌశల్యానామ విఖ్యాతా తస్య భార్యా సుశోభనా
అతని భార్యలో ప్రసిద్ధురాలైనవారు కౌశల్య అని పిలవబడేది.
తథాన్యా కైకయీ నామ తస్య భార్యా కనిష్ఠికా ౬.౯౮.
అలాగే అతనికి మరొక చిన్న భార్య కైకేయి అనే పేరు కలిగింది.
సుమిత్రాఖ్యా తథా చాన్యా పత్నీ యా మధ్యమా స్థితా
మరొకరు మధ్యస్థురాలైన సుమిత్ర అనే భార్య కూడా ఉండేది.