అశ్వైరుచ్చైఃశ్రవస్తుల్యైర్దంతిభిర్దిగ్గజైరివ
ఉచ్చైఃశ్రవసు వంటి గుఱ్ఱాలు, దిక్కులను కాపాడే ఏనుగులతో కూడి,
యస్యాం జాతా మహీపాలాః సూర్యవంశసముద్భవాః
ఆ తీరంలో సూర్యవంశంలో పుట్టిన రాజులు జన్మించారు,
యస్యాస్తీరే పుణ్యతోయా కూజద్భృంగవిహంగమా
ఆ తీరంలో పవిత్రమైన నీటితో, మ్రోగుతున్న తేనెటీగలు, పక్షులు కూస్తూ ఉంటాయి,
ధర్మద్రవపరీతా సా ఘర్ఘరోత్తమసంగమా
ధర్మమయమైన, ఉత్తమమైన ప్రవాహంతో నిండినది,
దక్షిణాచ్చరణాంగుష్ఠాన్నిఃసృతా జాహ్నవీ హరేః
దక్షిణ పాదపు బొటనవేలి నుండి హరిదేవునికి చెందిన జాహ్నవీ నది ఉద్భవించింది,
తస్మాదిమే పుణ్యతమే నద్యౌ దేవనమస్కృతే
అందువల్ల, ఈ రెండు నదులు అత్యంత పవిత్రమైనవి, దేవతలు నమస్కరించేవి,
తామయోధ్యామథ ప్రాప్తోఽగస్త్యః కుమ్భోద్భవో మునిః
తర్వాత కుంభంలో జన్మించిన అగస్త్య మహర్షి అయోధ్యకు వచ్చాడు,
ఆగత్య తు ఇతః సోఽపి కృఽత్వా యాత్రాం క్రమేణ చ
అక్కడి నుండి వచ్చి, క్రమంగా యాత్రను నిర్వహించాడు,
పూజయిత్వా యథాన్యాయం దేవతాః సకలా అపి
అన్ని దేవతలను యథావిధిగా పూజించాడు,
కృతకృత్యోర్జ్జితానన్దస్తీర్థమాహాత్మ్యదర్శనాత్ 2.8.1.
తీర్థ మహిమను చూసి, తన కార్యాన్ని పూర్తిచేసి, ఆనందంతో నిండిపోయాడు,
స త్రిరాత్రం స్థితస్తత్ర యాత్రాం కృత్వా యథావిధి
అక్కడ మూడు రాత్రులు ఉండి, యథావిధిగా యాత్రను నిర్వహించాడు,
తమాయాంతం విలోక్యాశు బహులానన్దసున్దరమ్
అతన్ని వచ్చి చేరినదాన్ని చూసి, అపారమైన ఆనందంతో, అందంగా కనిపించాడు,
పరమానందసందోహః సమభూత్సాంప్రతం తవ
ఆ సమయంలో నీలో పరమానందం ఉప్పొంగింది,
కస్మాదానందపోషోఽభూత్తవ బ్రహ్మన్వదస్వ మే
బ్రహ్మన్, నీలో ఈ ఆనందపుష్టి ఎందుకు కలిగింది? దయచేసి నాకు చెప్పు.
అగస్త్య ఉవాచ అహో మహదథాశ్చర్య్యం విస్మయో మునిసత్తమ
అగస్త్యుడు ఇలా అన్నాడు: మునిశ్రేష్ఠా! ఇదెంత అద్భుతం! ఎంత ఆశ్చర్యకరం!
తస్మాదానందసందోహః సమభూన్మమ సాంప్రతమ్
కాబట్టి, ఈ క్షణంలో నా హృదయంలో ఆనందం ఉప్పొంగిపొర్లుతోంది.
అయోధ్యాయా మహాపుర్యా మహిమానం గుణాధికమ్
అయోధ్య అనే మహానగరానికి ఉన్న గొప్పతనం, అనేక గుణాలు—
కః క్రమస్తీర్థయాత్రాయాః కాని తీర్థాని కో విధిః ఏతత్సర్వం సమాచక్ష్వ విస్తరాద్వదతాం వర
తీర్థయాత్ర క్రమం ఏమిటి? ఏయే తీర్థాలు ఉన్నాయి? ఏ విధంగా చేయాలి? ఇవన్నీ నాకు వివరంగా చెప్పండి, వాక్కులలో శ్రేష్ఠుడవైనవాడా.
దృశ్యతే యేన పృచ్ఛా తే హ్యయోధ్యామహిమాశ్రితా
నీ ప్రశ్న వలన అయోధ్య మహిమ నిజంగా వెలుగులోకి వచ్చింది.
అకారో బ్రహ్మ చ ప్రోక్తం యకారో విష్ణురుచ్యతే 2.8.1.
'అ' అనే అక్షరం బ్రహ్మ అని, 'య' అనే అక్షరం విష్ణువు అని చెప్పబడింది.
సర్వోపపాతకైర్యుక్తైర్బ్రహ్మహత్యాదిపాతకైః
బ్రహ్మహత్య వంటి మహాపాతకాలు చేసినవారు కూడా—
విష్ణోరాద్యా పురీ యేయం క్షితిం న స్పృశతి ద్విజ
ద్విజా! ఇది విష్ణువు యొక్క ప్రథమ పురి, భూమిని తాకదు.
కేన వర్ణయితుం శక్యో మహిమాఽస్యాస్తపోధన
తపస్సులో ధనుడవైనవాడా! ఈ నగర మహిమను ఎవరు వివరించగలరు?
సహస్రధారామారభ్య యోజనం పూర్వతో దిశి
సహస్రధార దగ్గర మొదలుకొని, తూర్పు దిశగా ఒక యోజన దూరం విస్తరించింది.
దక్షిణోత్తరభాగే తు సరయూతమసావధిః మత్స్యాకృతిరియం విప్ర పురీ విష్ణోరుదీరితా
దక్షిణ, ఉత్తర భాగాల్లో సరయూ నది నుంచి అసా నదివరకు పరిమితి; ఈ నగరం, బ్రాహ్మణా, చేప ఆకారంలో ఉంది, విష్ణువు స్వంతమని చెప్పబడింది.
పశ్చిమే తస్య మూర్ద్ధా తు గోప్రతారాసితా ద్విజ
పశ్చిమ భాగంలో, దాని తల గోప్రతార అనే ప్రదేశంగా ఉంది, బ్రాహ్మణా.
పూర్వతః పృష్ఠభాగో హి దక్షిణోత్తరమధ్యమః పూర్వందృష్టప్రభావోఽసౌ ప్రాధాన్యేన వసత్యపి
తూర్పు వైపు వెనుక భాగం, మధ్యలో దక్షిణ-ఉత్తర భాగం; ఈ నగరానికి పూర్వకాలంలో గొప్ప పేరు ఉంది, అక్కడే ప్రాముఖ్యతతో ఉంది.
కీర్తితో మునిశార్దూల ప్రసిద్ధిం గతవాన్కథమ్
మునిశార్దూలా! ఈ నగరం ఎలా ప్రసిద్ధి పొందింది? వివరించబడినట్టు చెప్పు.
అగస్త్య ఉవాచ విష్ణుశర్మేతి విఖ్యాతః పురాభూద్బ్రాహ్మణోత్తమః
అగస్త్యుడు ఇలా అన్నాడు: ఒకప్పుడు విష్ణుశర్మ అనే బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు ఉండేవాడు.
యోగధ్యానరతో నిత్యం విష్ణుభక్తిపరాయణః అయోధ్యామాగతో విష్ణుర్విష్ణుఃసాక్షాద్వసేదితి ।। 2.8.1.
అతడు ఎల్లప్పుడూ యోగధ్యానం చేస్తూ, విష్ణుభక్తిలో నిమగ్నమై, విష్ణువు నిజంగా అయోధ్యలో నివసిస్తాడని నమ్మి అక్కడికి వచ్చాడు.