అతః కృచ్ఛ్రం గతః సర్వో లోకః క్షుత్పరిపీడితః
దాంతో, అందరూ ఆకలితో బాధపడి కష్టాల్లో పడ్డారు.
సంత్యక్తాః పతిభిర్నార్యః పుత్రాశ్చ పితృభిర్నిజైః ౬.౯౦.
భార్యలను భర్తలు వదిలిపెట్టారు, కుమారులను తండ్రులు విడిచిపెట్టారు.
దైవయోగాత్క్వచిత్కించిత్కస్యచిద్యది దృశ్యతే
అదృష్టవశాత్తు ఎక్కడైనా ఎవరికైనా ఏదైనా కనబడితే అది అరుదుగా ఉండేది.
శుష్కా మహీరుహాః సర్వే తథా యే చ జలాశయాః
అన్ని పెద్ద చెట్లు వాడిపోయాయి, అలాగే నీటి నిల్వలు కూడా ఎండిపోయాయి.
ఏవం వృష్టేః క్షయే జాతే నష్టే ధర్మపథే తథా
ఇలా వర్షం పడకపోవడం వల్ల, ధర్మ మార్గం కూడా పోయింది.
న కశ్చిద్యజనం చక్రే న స్వాధ్యాయం న చ వ్రతమ్
ఎవ్వరూ యజ్ఞాలు చేయలేదు, పఠనాలు చేయలేదు, వ్రతాలు కూడా పాటించలేదు.
ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు విశ్వామిత్రో మహామునిః
అలాంటి సమయాన, మహర్షి విశ్వామిత్రుడు అక్కడికి వచ్చారు.
పరిభ్రమంస్తతః ప్రాప్య కంచిద్గ్రామం నిరుద్వసమ్
అతను తిరుగుతూ, ఒక పేద గ్రామానికి చేరుకున్నాడు.
అథ తత్ర భ్రమన్ప్రాప్తశ్చండాలస్య నివేశనమ్
అక్కడ తిరుగుతూ, చండాలుని ఇంటికి వచ్చాడు.
అథాపశ్యన్మృతం తత్ర సారమేయం చిరోషితమ్
అక్కడ, చాలా రోజులుగా మృతిచెందిన కుక్కను చూశాడు.
తతశ్చ శ్రపయామాస సుసమిద్ధే హుతాశనే ౬.౯౦.
తర్వాత, బాగా మండుతున్న అగ్నిపై దానిని వండడం మొదలుపెట్టాడు.
సమాదాయ పితౄంస్తర్ప్య యావదగ్నౌ జుహోతి సః
దాన్ని తీసుకుని, పితృదేవతలను తృప్తిపరిచేందుకు అగ్నిలో నైవేద్యం సమర్పించాడు.
గతశ్చాదర్శనం సద్యః సర్వేషాం క్షితివాసినామ్
అతడు వెంటనే భూమిపై ఉన్న అందరికీ కనబడకుండా పోయాడు.
ఏతస్మిన్నంతరే వహ్నౌ మర్త్యలోకాద్వినిర్గతే
అంతలో, ఆ అగ్ని మానవ లోకాన్ని విడిచిపెట్టింది.
ఏతస్మిన్నంతరే దేవా బ్రహ్మవిష్ణుపురః సరాః
అప్పటికి, బ్రహ్మ మరియు విష్ణువు ముందుండగా దేవతలు అక్కడికి వచ్చారు.
అథ తైర్భ్రమమాణైశ్చ ప్రదృష్టోఽభూద్గజో మహాన్
అప్పుడు వారు అక్కడ తిరుగుతూ ఉండగా, ఒక పెద్ద ఏనుగును చూశారు.
అథ దేవా గజం దృష్ట్వా పప్రచ్ఛుస్త్వరయాఽన్వితాః
దేవతలు ఆ ఏనుగును చూసి తొందరగా ప్రశ్నించాయి.
వంశస్తంబేఽత్ర సంకీర్ణే సంప్రవిష్టో హుతాశనః
అక్కడ ఉన్న దట్టమైన వెదురు పొదలో ఆ అగ్ని ప్రవేశించింది.
అథ తైర్వేష్టితస్తస్మిన్వంశస్తంబే హుతాశనః
తర్వాత, వారు చుట్టుముట్టినప్పుడు, ఆ అగ్ని వెదురు పొదలోనే ఉండిపోయింది.
యస్మాత్త్వయాహమాదిష్టో దేవానాం వారణాధమ
దేవతలలో నీచుడవైన ఏనుగూ, నువ్వు నాకు ఆజ్ఞాపించినందున,
ఏవం శప్త్వా గజం శీఘ్రం నష్టో వైశ్వానరః పునః ౬.౯౦.
అలా ఆ ఏనుగును శపించి, వైశ్వానరుడు మళ్లీ వెంటనే కనబడకుండా పోయాడు.
అథ దృష్టః శుకస్తైశ్చ భ్రమమాణైర్మహావనే
తర్వాత, వారు ఆ పెద్ద అడవిలో తిరుగుతూ ఉండగా, ఒక శుకాన్ని చూశారు.
శుక ఉవాచ ఏతస్మింస్తిష్ఠతే వహ్నిరశ్వత్థే సురసత్తమాః
శుకుడు చెప్పాడు: 'దేవతలారా, ఆ అగ్ని ఇక్కడ అశ్వత్త వృక్షంలో ఉంది.'
అత్రస్థో యః కులాయో మ ఆసీచ్ఛిశుసమన్వితః
ఇక్కడ ఒక గూడు ఉండేది, అందులో పిల్లలు కూడా ఉండేవారు.
తచ్ఛ్రుత్వా తైః సురైః సర్వైః శమీగర్భః స తత్క్షణాత్
అది విని, అందరు దేవతలు వెంటనే శమి వృక్షంలోకి ప్రవేశించారు.
అహం యస్మాత్త్వయా పాప దేవానాం సంనివేదితః
పాపీ, నువ్వు దేవతలకు నన్ను తెలియజేసినందుకు,
ఏవముక్త్వా జాతవేదా దేవాదర్శనవాంఛయా
అలా చెప్పి, జాతవేదుడు దేవతలకు కనబడాలని ఆశిస్తూ,
జలాశయం సుగమ్భీరం పూర్వోత్తరదిక్సంస్థితమ్
అతడు ఈశాన్య దిశలో ఉన్న లోతైన చెరువులోకి ప్రవేశించాడు.
ఏతస్మిన్నంతరే తత్ర మత్స్యకచ్ఛపదర్దురాః
అంతలో, అక్కడ చేపలు, తాబేళ్లు, కప్పలు ఉండేవి.
అథ చైకోఽర్ధనిర్దగ్ధ ఆయుఃశేషేణ దర్దురః
అప్పుడు, ఒక కప్పు అగ్నిలో అరవైశం కాలిపోయి, ప్రాణం మిగిలి ఉండగా కనిపించింది.