విద్యాదానం నరో యశ్చ తస్యా హ్యాయతనే సదా
ఎవరైనా ఆమె ఆలయంలో ఎప్పుడూ విద్యాదానం చేస్తే,
యో యచ్ఛతి ద్విజేన్ద్రాయ ధర్మశాస్త్రసముద్భవమ్
ఎవరైనా ధర్మశాస్త్రంలో చెప్పినదాన్ని ప్రధాన బ్రాహ్మణునికి ఇచ్చితే,
యో వేదాధ్యయనం తస్యాః కరోతి పురతః స్థితః
ఎవరైనా ఆమె ముందు నిలబడి వేదపాఠం చేస్తే,
ఇతి శ్రీస్కాందే మహాపురాణ ఏకాశీతిసాహస్ర్యాం సంహితాయాం షష్ఠే నాగరఖణ్డే హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యే సరస్వతీ తీర్థమాహాత్మ్యవర్ణనంనామ షట్చత్వారింశోఽధ్యాయః
ఇలా శ్రీ స్కాంద మహాపురాణంలో ఎనభై ఒకటి వేల శ్లోకాల సమాహితిలో, ఆరో భాగంలోని నాగరఖండంలో హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యంలో సరస్వతీ తీర్థమాహాత్మ్యవర్ణన అనే నలభై ఆరవ అధ్యాయం ముగిసింది.
అస్మాకం సూతజ బ్రూహి సర్వం వేత్తి యతో భవాన్
మా సూతపుత్రా, నీవు అన్నీ తెలుసు కదా, అందుకే దయచేసి మాకు అన్నీ వివరంగా చెప్పు.
రుద్రసేన ఇతి ఖ్యాతః సర్వశత్రునిషూదనః
అతనిని రుద్రసేనుడు అని పిలిచేవారు, అతడు అన్ని శత్రువులను సంహరించేవాడు.
సముద్ర ఇవ గాంభీర్యే సౌమ్యత్వే శశిసంనిభః
ఆయన లోతులో సముద్రంలా, సౌమ్యత్వంలో చంద్రుడిలా ఉండేవాడు.
తస్య కాంతీతి విఖ్యాతా పురీ సర్వగుణాన్వితా
అతని నగరాన్ని కాంతి అని ప్రసిద్ధి, అది అన్ని గుణాలతో నిండినది.
తథైవాసీత్ప్రియా తస్య భార్యా పరమసంమతా
అలాగే అతనికి ప్రియమైన భార్య కూడా అత్యంత గౌరవనీయురాలు.
స తయా సహితో రాజా వైశాఖ్యా దివసే సదా
ఆ రాజు తన భార్యతో కలిసి ఎప్పుడూ వైశాఖ మాసంలో పర్వదినాన్ని ఆచరించేవాడు.
చమత్కారపురే క్షేత్రే పీఠే తత్ర ద్విజోత్తమాః కరోతి శ్రద్ధయా యుక్తః సభార్యః స మహీపతిః
చమత్కారపురం అనే పవిత్ర స్థలంలో, ఆ ప్రాంతంలో, బ్రాహ్మణులారా, ఆ రాజు తన భార్యతో కలిసి భక్తితో పూజలు నిర్వహిస్తాడు.
ఉపవాసపరో భూత్వా ధ్యాయమానో మహేశ్వరమ్ ధర్మాఖ్యానేన విప్రాణాం వేదాధ్యయనవిస్తరైః
ఆయన ఉపవాసంలో నిమగ్నమై, మహేశ్వరునిని ధ్యానిస్తూ, బ్రాహ్మణులు ధర్మాన్ని వివరించడాన్ని, వేద పఠనాన్ని శ్రద్ధగా వింటాడు.
తతః ప్రాతః సముత్థాయ స్నాత్వా ధౌతాంబరః శుచిః
తర్వాత, ఉదయం త్వరగా లేచి, స్నానం చేసి, శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించి, పవిత్రుడై—
దీనాంధకృపణేభ్యశ్చ తథాన్యేభ్యః సహస్రశః వైశాఖ్యాం జాగరం తస్య దేవస్య పురతోఽకరోత్ ॥ ౬.౪౭.
బీదలకు, అంధులకు, దుర్భాగ్యులకు, ఇతరులకు కూడా వేల సంఖ్యలో దానం చేసి, వైశాఖ మాసంలో ఆ దేవుని ముందు జాగరణ చేస్తాడు.
యథాయథా స భూపాలః కురుతే రాత్రిజాగరమ్
ఆ రాజు ఎంతగా రాత్రి జాగరణ చేస్తాడో—
శత్రవో విలయం యాంతి లక్ష్మీర్వృద్ధిం ప్రగచ్ఛతి
అతని శత్రువులు నశిస్తారు, ఐశ్వర్యం పెరుగుతుంది.
తత్రైవ దివసే తావన్మహాకాలస్య చాగ్రతః
అదే రోజున, అక్కడే, మహాకాళుని సమక్షంలో—
వేదాధ్యయనసంపన్నాన్వ్రతనిష్ఠాపరాయణాన్
వేదాధ్యయనంలో నిపుణులు, వ్రతాలలో నిబద్ధత కలిగినవారిని సమకూర్చుకుంటాడు.
రాజర్షీణాం పురాణానాం దేవర్షీణాం తథా పరే యజ్ఞానాం సాగరాణాం చ ద్వీపానాం చ మనోహరాః
రాజర్షుల పురాణాలు, దేవర్షుల కథలు, ఇతరుల విషయాలు, యజ్ఞాల మహాసముద్రాలు, ఆకర్షణీయమైన ద్వీపాలు—
అథ తాన్పృథివీపాలః స ప్రణమ్య యథాక్రమమ్
తర్వాత, ఆ భూమిపతి వారందరికీ క్రమంగా నమస్కరిస్తాడు.
కస్మింశ్చిదథ సంప్రాప్తే కథాంతే తే మునీశ్వరాః
ఒక సందర్భంలో, కథ ముగిసిన తర్వాత, ఆ మహర్షులు—
వైశాఖీదివసే రాజంస్త్వం సదాభ్యేత్య దూరతః
వైశాఖ మాసపు రోజున, రాజా, నువ్వు ఎప్పుడూ దూరం నుంచి వచ్చి చేరుతావు—
ప్రకరోషి ప్రయత్నేన త్యక్త్వాన్యాః సకలాః క్రియాః
ఇతర పనులన్నీ వదిలిపెట్టి, నువ్వు శ్రద్ధగా ఆ కార్యాన్ని నిర్వహిస్తావు—
న తే యది రహస్యం స్యాత్తదాఽశేషం ప్రకీర్తయ ౬.౪౭.
నీకేమైనా రహస్యముంటే అది చెప్పు, లేకపోతే అన్నీ పూర్తిగా వివరించు.
యుష్మాభిః కీర్తయిష్యామి తథాప్యఖిలమేవ హి ॥ ౨౧౦ అహమాసం వణిగ్జాత్యా పురా వై వైదిశే పురే
మీకు కూడా అన్నీ వివరంగా చెబుతాను. పూర్వం నేను వణికుల వంశంలో, వైదిశ నగరంలో జన్మించాను.
కస్యచిత్త్వథ కాలస్య భగవాన్పాకశాసనః
ఒక సమయంలో, భగవంతుడు పాకశాసనుడు—
తతో వృష్టినిరోధేన సర్వే లోకాః క్షుధార్ద్దితాః
ఆ తర్వాత వర్షాలు పడకపోవడం వల్ల, ప్రజలందరూ ఆకలితో బాధపడ్డారు.
తతోఽహం స్వాం సమాదాయ పత్నీం క్షుత్క్షామగాత్రికామ్
ఆ తరువాత, నేను నా భార్యను, ఆకలితో క్షీణించిన దేహంతో, తీసుకుని—
సౌరాష్ట్రం మనసి ధ్యాత్వా ప్రస్థితస్తదనన్తరమ్
తర్వాత నా మనసులో సౌరాష్ట్రాన్ని నిలిపి, వెంటనే ప్రయాణం మొదలుపెట్టాను.
క్రమేణ గచ్ఛమానోఽథ భిక్షాన్నకృతభోజనః
అక్కడ నేను ఒక్కొక్క అడుగు వేసుకుంటూ, భిక్షగా వచ్చిన అన్నం తిని ముందుకు సాగాను.