మమ వర్షసహస్రాణి బహూని ప్రయుతాని చ
నాకు ఎన్నో వేల సంవత్సరాలు, లక్షల సంవత్సరాలు గడిచిపోయాయి.
అత్ర తే కీర్తయిష్యామి విస్తరేణ మహామతే
ఇది నేను నీకు విస్తారంగా వివరంగా చెప్పబోతున్నాను, మహామతి.
అహం హి బ్రాహ్మణో నామ్నా వత్సః ఖ్యాతో మహీతలే
నిజంగా, నేనొక బ్రాహ్మణుడు, వత్స అనే పేరుతో భూమిపై ప్రసిద్ధుడిని.
ఏతస్మిన్నేవ కాలే తు మేనకా చ వరాప్సరాః
అదే సమయంలో అప్సరసల్లో శ్రేష్ఠురాలు అయిన మేనకా కూడా
సా గతా భ్రమమాణాథ కామ్యకంనామ తద్వనమ్
ఆమె తిరుగుతూ, కామ్యకవనం అనే అటవికి వెళ్లింది.
యత్రాస్తే మునిశార్దూలో దేవరాత ఇతి స్మృతః
అక్కడ దేవరాత అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడైన మునిశార్దూలుడు నివసిస్తున్నాడు.
ఉపవిష్టో నదీతీరే దేవతార్చ్చాపరాయణః
ఆయన నది ఒడ్డున కూర్చొని, దేవతల పూజలో నిమగ్నుడై ఉన్నాడు.
అథ సా పశ్యతస్తస్య వివస్త్రా ప్రావిశజ్జలమ్ ॥ ౬.౨౯.
అప్పుడు, అతను చూస్తుండగానే, ఆమె వస్త్రాలు లేకుండా నీళ్లలోకి ప్రవేశించింది.
అథ తస్య మునీంద్రస్య రేతశ్చస్కన్ద తత్క్షణాత్
అదే క్షణంలో ఆ మునిశ్రేష్ఠుని వీర్యం బయటపడ్డది.
ఏతస్మిన్నంతరే ప్రాప్తా సారంగీ సుపిపాసితా
ఇంతలోనే, చాలా దాహంతో ఉన్న సారంగి అక్కడికి వచ్చింది.
అథ సాఽపి దధే గర్భం మానుషం వై ప్రభావతః
ఆ శక్తివల్ల, ఆమె కూడా మానవ శిశువును గర్భంలో ధరించింది.
జనయామాస దీప్తాంగీ కన్యాం పద్మదలేక్షణామ్
ఆమె ప్రకాశవంతమైన రూపంతో, తామరపువ్వు కన్నుల కూతురిని ప్రసవించింది.
అథ తాం స మునిర్జ్ఞాత్వా స్వజ్ఞానేన స్వవీర్యజామ్
తర్వాత ఆ ముని తన జ్ఞానంతో, ఆమె తన వీర్యంతో పుట్టిందని తెలుసుకున్నాడు.
స్నేహేన మహతా యుక్తః కృతకౌతుకమంగలః
పెద్ద ప్రేమతో, ఆనందోత్సవాలు, శుభకార్యాలు నిర్వహించాడు.
ఆజహార సుమృష్టాని తత్కృతే సుఫలాని సః
ఆమె కోసం మంచి, రుచికరమైన ఫలాలను తెచ్చి ఇచ్చాడు.
తత్రస్థా వవృధే సా చ నామ్నా ఖ్యాతా మృగావతీ
ఆమె అక్కడే పెరిగి, మృగావతి అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది.
అథ సా భ్రమమాణేన మయా దృష్టా మృగేక్షణా
తర్వాత, నేను తిరుగుతూ ఉండగా, ఆ మృగకన్నుల యువతిని చూశాను.
విజ్ఞాయ చ కుమారీం తాం సవర్ణాం చారుహాసినీమ్ ౬.౨౯.
ఆమె నా వర్ణానికి చెందినదని, అందమైన నవ్వుతో ఉన్నదని గుర్తించాను.
ప్రయచ్ఛైనాం మమ బ్రహ్మన్పత్న్యర్థం నిజ కన్యకామ్
బ్రాహ్మణా, ఆయన తన కూతురిని నాకు భార్యగా ఇచ్చాడు.
తతస్తేన ప్రదత్తా మే తత్క్షణాదేవ సున్దరీ
అలా, ఆ అందమైన యువతిని ఆయన వెంటనే నాకు ఇచ్చాడు.
తతః కతిపయాహస్య మయోఢా సా సువిస్మితా
కొన్ని రోజులు గడిచాక, నేను ఆమెను పెళ్లి చేసుకున్నాను. ఆమె చాలా ఆశ్చర్యపోయింది.
అథ వీరుధసంఛన్నే వనే తస్మిన్సుసంస్థితే
తర్వాత, ఆ మొక్కలతో నిండిన అందమైన అడవిలో,
సా దష్టా సహసా తేన పతితా వసుధాతలే
ఆమెను అతను అకస్మాత్తుగా కరిచి, ఆమె నేలపై పడిపోయింది.
అథ సఖ్యః సమాగత్య తస్యా దుఃఖేన దుఃఖితాః
తర్వాత, ఆమె స్నేహితులు అక్కడికి చేరి, ఆమె బాధతో దుఃఖించారు.
తతోఽహం సత్వరం గత్వా దృష్ట్వా తాం పతితాం భువి
తర్వాత నేను తొందరగా అక్కడికి వెళ్లి, ఆమె నేలపై పడిపోయినదాన్ని చూశాను.
ఇయం మే సువిశాలాక్షీ మనఃప్రాణసమా ప్రియా
ఈ విశాలమైన కన్నులు కలిగిన నా ప్రాణప్రియమైన భార్య,
సోఽహమద్య గమిష్యామి పరలోకం సహానయా
ఈ రోజు నేను ఆమెతో కలిసి పరలోకానికి వెళ్ళిపోతాను.
పుత్రపౌత్రవధూభిశ్చ భృత్యవర్గయుతస్య చ ౬.౨౯.
కొడుకులు, మనవళ్లు, కోడళ్లు, సేవకులు నన్ను చుట్టుముట్టి ఉన్నారు.
యదీయం కర్ణనేత్రాంతా తన్వంగీ మధురస్వరా
ఆమె సన్నని శరీరం, మధురమైన స్వరం, చెవులు, కళ్ళ మూలలు—
ఏవం విలపమానస్య మమ సూత కులోద్వహ
నేను ఇలా విలపిస్తూ ఉన్నప్పుడు, ఓ ఉత్తమ రథికా,