సూత ఉవాచ అస్తి పుణ్యతమం ఖ్యాతం సమస్తే ధరణీతలే । తత్ర యే మానవాస్తీర్థే సమ్యక్ఛ్రద్ధాసమన్వితాః
సూతుడు చెప్పాడు: భూమంతటా ప్రసిద్ధిగా ఉన్న పవిత్రమైన స్థలం ఒకటి ఉంది. అక్కడ, నమ్మకంతో తీర్థాన్ని చేరిన మనుషులు—
మధ్యే స్థితే న తే యాంతి తిర్యగ్యోనౌ కథంచన
వారు అక్కడ ఉన్నంతవరకు, ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ దిగువ జన్మలు పొందరు.
కృతఘ్నా నాస్తికాశ్చౌరా మర్యాదాభేదకాస్తథా విమానవరమారూఢాః స్తూయమానాశ్చ కింనరైః
అక్కడ కృతఘ్నులు, నాస్తికులు, దొంగలు, నియమాలు అతిక్రమించినవారు కూడా, కిన్నరులు స్తుతిస్తూ, ఉత్తమ విమానాలలో ఎక్కుతారు.
కిం ప్రభావం సమాచక్ష్వ పరం కౌతూహలం హి నః
దానికి ఎంతటి శక్తి ఉందో చెప్పండి; మాకు చాలా ఆసక్తి ఉంది.
నానావిహంగసంఘుష్టే నానావృక్షసమాకులే
అక్కడ ఎన్నో పక్షుల కిలకిలారావాలతో, వివిధ రకాల చెట్లతో నిండివుంది.
సమాయాతా మహారౌద్రా లుబ్ధ కాశ్చాపపాణయః
అక్కడకు భయంకరమైన, లోభులు, చెడ్డ ఆయుధాలు పట్టుకున్న వేటగాళ్లు వచ్చారు.
ఏతస్మిన్నంతరే దృష్టం మృగయూథం తరోరధః
అప్పట్లో ఒక చెట్టు కింద జింకల మందను చూశారు.
అథ తాఁల్లుబ్ధకాన్దృష్ట్వా దూరతోఽపి భయాతురాః
అప్పుడు ఆ వేటగాళ్లను దూరంగా చూసి, ఆ జింకలు భయంతో తడబడ్డాయి.
అథ తే సన్నిధౌ దృష్ట్వా గంభీరం సలిలాశయమ్ ౬.౨౩.
తరువాత, దగ్గరలో లోతైన నీటి కొలను కనిపించింది.
తతస్తత్సలిలస్యాంతస్తే మృగాః సర్వ ఏవ హి
అందులో ఆ జింకలన్నీ నీటిలోకి దూకాయి.
అథ తాన్మానుషీభూతాన్పప్రచ్ఛుర్లుబ్ధకా మృగాన్ కేన మార్గేణ నిర్యాతం తస్మాద్వదత మా చిరమ్
తర్వాత, ఆ జింకలు మనుషులుగా మారినట్లు చూసిన వేటగాళ్లు, 'మీరు అక్కడి నుండి ఏ దారిలో వచ్చారు? త్వరగా చెప్పండి,' అని అడిగారు.
తీర్థస్యాఽస్య ప్రభావేన ప్రాప్తాః సత్యం న సంశయః
ఈ తీర్థ శక్తివల్లే మీరు ఇలా పొందారు, ఇది నిజం, ఎలాంటి సందేహం లేదు.
స్నానమాత్రాత్తతః సర్వే దివ్యమాల్యానులేపనాః
స్నానం చేసిన వెంటనే వాళ్లందరికీ దివ్యమైన పుష్పమాలలు, అంగరాగాలు అలంకరించబడ్డాయి.
స్నానమాత్రేణ తే ప్రాప్తా లుబ్ధకాస్తాదృశం వపుః
కేవలం స్నానం చేసినద్వారా, ఆ వేటగాళ్లకు అలాంటి రూపం కలిగింది.
తథా మానుష్యమాపన్నా మృగాస్తోయావగాహనాత్
అలా మానవ రూపం ధరించిన ఆ జింక నీటిలోకి ప్రవేశించింది.
ఆచ్ఛన్నం పాంసుభిః కృత్స్నం వాయునా శక్రశాసనాత్
ఇంద్రుని ఆజ్ఞతో, గాలి ఆ జింకను పూర్తిగా మట్టితో కప్పేసింది.
వల్మీకరంధ్రమాసాద్య తన్నిష్క్రాంతం పునర్ద్విజాః
ఆ జింక చీమల గూడు ద్వారం చేరగానే, అక్కడి నుండి ఆ ద్విజులు బయటికి వచ్చారు.
యత్ర స్నాతః పురా సద్యస్త్రిశంకుః పృథివీపతిః ౬.౨౩.
అక్కడే ఒకప్పుడు భూమిపతి త్రిశంకు స్నానం చేశాడు.
ఏతస్మాత్కారణాత్తత్ర స్నాతాః సారంగలుబ్ధకాః
ఈ కారణంగా, ఆ జింకలను వేటాడే వారు అక్కడ స్నానం చేశారు.
ఇతి శ్రీస్కాందే మహాపురాణ ఏకాశీతిసాహస్ర్యాం సంహితాయాం షష్ఠే నాగరఖణ్డే హాటకేశ్వరక్షేత్రమాహాత్మ్యే మృగతీర్థమాహాత్మ్యవర్ణనంనామత్రయోవింశోఽధ్యాయః
ఇలా హాటకేశ్వర క్షేత్ర మహిమలోని మృగతీర్థ మహాత్మ్యాన్ని వివరించే ఇరవై మూడు వ అధ్యాయం ముగిసింది.
అపరం బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠాః సర్వపాతకనాశనమ్
మరొకటి ఉంది, బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠులారా, అది అన్ని పాపాలను నశింపజేస్తుంది.
అయనే దక్షిణే ప్రాప్తే యస్తత్పూజ్య సమాహితః
దక్షిణాయనం వచ్చినప్పుడు, ఎవరైనా దాన్ని ఏకాగ్రతతో పూజిస్తే—
స మృతోఽప్యయనే యామ్యే తద్విష్ణోః పరమం పదమ్
వాడు దక్షిణాయనంలో మరణించినా, విష్ణువు పరమ పదాన్ని పొందుతాడు.
తథా చైవోత్తరే ప్రాప్తే పూజయిత్వా యథావిధి సోఽపి విష్ణోః పదం పుణ్యం ప్రాప్య సంజాయతే సుఖీ
అలాగే ఉత్తరాయణం వచ్చినప్పుడు, యథావిధిగా పూజించినవాడు కూడా విష్ణువు పవిత్ర స్థానాన్ని చేరి, సుఖంగా పుడుతాడు.
కథం నివేద్యతే తత్ర సమ్యగాత్మాఽ యనద్వయే
ఆ రెండు అయనాల్లో ఆత్మను ఎలా సరిగ్గా అర్పించాలి?
తస్మిన్దృష్టేఽథవా స్పృష్టే యత్ఫలం లభ్యతే నరైః
దాన్ని చూసినా లేదా తాకినా, మనుషులకు ఎలాంటి ఫలం లభిస్తుంది?
తదా క్రమైస్త్రిభిర్వ్యాప్తం త్రైలోక్యం సచరాచరమ్
అప్పుడు మూడు అడుగులతో చరాచరాలతో కూడిన మూడు లోకాలు వ్యాపించబడ్డాయి.
హాటకేశ్వరజే క్షేత్రే సంన్యస్తః ప్రథమః క్రమః
హాటకేశ్వర క్షేత్రంలో మొదటి అడుగు పెట్టబడింది.
తృతీయస్య సముద్యోగం యదా చక్రే స చక్రధృక్
మూడవ అడుగు వేయడానికి చక్రధారి ప్రయత్నం చేసినప్పుడు—
పాదాగ్రేణాథ సంభిన్నే బ్రహ్మాండే నిర్మలం జలమ్ 6.24.
అప్పుడు ఆయన పాదపు ముందుతో బ్రహ్మాండాన్ని చీల్చగానే, నిర్మలమైన నీరు బయటకు వచ్చింది.