స్నాతమాత్రోథ రాజా స హాటకేశ్వదర్శనాత్। చండాలత్వేన నిర్ముక్తో బభూవార్కసమద్యుతిః॥౬.౪.
రాజు స్నానం చేసి, హాటకేశ్వరాన్ని దర్శించిన వెంటనే చండాలత్వం నుండి విముక్తుడై, సూర్యుని వంటి కాంతితో మెరిసిపోయాడు.
తతస్తం స మునిః ప్రాహ ప్రణతం గతకల్మషమ్। దిష్ట్యా ముక్తోసి రాజేంద్ర చండాలత్వేన సాంప్రతమ్॥౬.౪.
అప్పుడు ఆ ముని, పాపాలు తొలగిపోయి నమస్కరించిన రాజుతో ఇలా అన్నాడు: 'ఓ రాజేంద్రా, నీకు ఇప్పుడు చండాలత్వం నుండి విముక్తి కలిగింది, ఇది నీ అదృష్టం.'
దిష్ట్యా ప్రాప్తః పరం తేజో దిష్ట్యా ప్రాప్తః పరం తపః। తస్మాద్యజస్వ సత్రేణ విధివద్దక్షిణావతా॥౬.౪.
'నీకు పరమ తేజస్సు లభించింది, పరమ తపస్సు లభించింది, ఇది నీ అదృష్టం. కాబట్టి, ఇక్కడే విధిగా, దక్షిణలతో కూడిన యజ్ఞం నిర్వహించు.'
యేన సంప్రాప్స్యసే సిద్ధిం నిత్యం యా హృదయే స్థితా। త్వత్కృతే ప్రార్థయిష్యామి స్వయం గత్వా పితామహమ్॥౬.౪.
'దీనివల్ల నీ హృదయంలో ఎప్పుడూ ఉండే సిద్ధిని పొందుతావు. నీ కోసం నేను స్వయంగా బ్రహ్మను కలిసి ప్రార్థిస్తాను.'
మఖాంశం సర్వదేవాద్యో యేన గృహ్ణాతి తే మఖే। తస్మాదత్రైవ సంభారాన్సర్వాన్యజ్ఞసముద్భవాన్। ఆనయ బ్రహ్మలోకాచ్చ యావదాగమనం మమ॥౬.౪.
'నీ యజ్ఞంలో మొదట అన్ని దేవతల నుండి భాగాన్ని స్వీకరించేవాడు — యజ్ఞానికి కావలసిన అన్ని వస్తువులను బ్రహ్మలోకంనుంచి నేను తిరిగి వచ్చే వరకు ఇక్కడకు తెప్పించు.'
బాఢమిత్యేవ సోఽప్యాహ స మునిః సంశితవ్రతః। పితామహముపాగమ్య ప్రణిపత్యాబ్రవీద్వచః॥౬.౪.
అతడు 'అలాగె' అని సమాధానమిచ్చి, ఆ నిశ్చయబుద్ధి ముని బ్రహ్మను దర్శించి, నమస్కరించి ఇలా అన్నాడు.
యాజయిష్యామ్యహం భూపం త్రిశంకుం ప్రపితామహ। మానుషేణ శరీరేణ యేన గచ్ఛతి తే పదమ్॥౬.౪.
పితామహా! నేను త్రిశంకు మహారాజును యజ్ఞం చేయించిస్తాను. ఆ యజ్ఞంతో అతడు తన మానవ దేహంతోనే నీ లోకానికి చేరతాడు.
తస్మాదాగచ్ఛ తత్ర త్వం యజ్ఞవాటం పితామహ। సర్వైః సురగణైః సార్ధం శివవిష్ణుపురఃసరైః॥౬.౪.
కాబట్టి, పితామహా! నీవు శివుడు, విష్ణువు ముందుండగా, దేవతలందరితో కలిసి ఆ యజ్ఞస్థలానికి రా.
ప్రగృహాణ స్వహస్తేన యజ్ఞభాగం యథోచితమ్। సశరీరో దివం యాతి యేనాసౌ త్వత్ప్రసాదతః॥౬.౪.
నీవు నీ చేతితో యజ్ఞంలో నీకు కట్టిన భాగాన్ని స్వీకరించు. నీ అనుగ్రహంతో అతడు తన శరీరంతోనే స్వర్గానికి చేరతాడు.
బ్రహ్మోవాచ। న యజ్ఞకర్మణా స్వర్గఃస్వేన కాయేన లభ్యతే। ముక్త్వా దేహాంతరం బ్రహ్మంస్తస్మాన్మైవం వదస్వ మామ్॥౬.౪.
బ్రహ్ముడు ఇలా అన్నాడు: యజ్ఞకర్మలతో తన శరీరంతో స్వర్గాన్ని పొందడం సాధ్యం కాదు. శరీరం విడిచిన తర్వాతే బ్రహ్మాన్ని పొందగలం. అందుకే నాకు అలాంటి మాటలు చెప్పవద్దు.
వయమగ్నిముఖాః సర్వే హవిర్గృహ్ణామహే మఖే। వేదోక్తవిధినా సమ్యగ్యజమానహితాయ వై॥౬.౪.
మేమంతా అగ్ని ముఖంగా యజ్ఞంలో హవిస్సును స్వీకరిస్తాము. వేదంలో చెప్పిన విధంగా, యజమానుని మేలుకోసం ఆ హోమాన్ని చేస్తాము.
తస్మాద్వహ్నిముఖే భూయః స జుహోతి హవిర్ద్విజ। తతః సంప్రాప్స్యతి స్వర్గం త్వత్ప్రసాదాదసంశయమ్॥౬.౪.
అందువల్ల, ద్విజుడు మళ్లీ అగ్ని ముఖంలో హవిస్సును సమర్పించాలి. అప్పుడు నీ అనుగ్రహంతో అతడు తప్పకుండా స్వర్గాన్ని పొందుతాడు.
సూత ఉవాచ। తచ్ఛ్రుత్వా బ్రహ్మణో వాక్యం విశ్వామిత్రో రుషాన్వితః। పితామహమువాచేదం పశ్య మే తపసో బలమ్॥౬.౫.
సూతుడు ఇలా చెప్పాడు: బ్రహ్మదేవుడి మాటలు విని, విశ్వామిత్రుడు కోపంతో పితామహునికి ఇలా అన్నాడు — నా తపస్సు శక్తిని చూడు!
యాజయిత్వా త్రిశంకుం తం విధివద్దక్షిణావతా। యజ్ఞేనాత్రా(?) నయిష్యామి పశ్యతస్తే పితామహ॥౬.౫.
త్రిశంకును యాజ్ఞిక విధిగా, సముచిత దక్షిణలతో యజ్ఞం చేయించి, ఈ యజ్ఞంతోనే అతడిని స్వర్గానికి తీసుకెళ్తాను. ఇది నీవు చూడవచ్చు, పితామహా!
ఏవముక్త్వా ద్రుతం గత్వా విశ్వామిత్రో ధరాతలమ్। చకార యాజనే యత్నం త్రిశంకోః సుమహాత్మనః॥౬.౫.
ఇలా చెప్పి, విశ్వామిత్రుడు వెంటనే భూమికి వచ్చి, మహాత్ముడైన త్రిశంకు కోసం యజ్ఞాన్ని నిర్వహించేందుకు ఎంతో శ్రమ పెట్టాడు.
దదౌ దీక్షాం సమాహూయ బ్రాహ్మణాన్వేదపారగాన్। యత్రకర్మోచితే కాలే తస్మిన్నేవ వనే శుభే॥౬.౫.
వేదాలు బాగా తెలిసిన బ్రాహ్మణులను పిలిపించి, ఆ శుభ్రమైన అరణ్యంలో, యజ్ఞానికి అనువైన సమయానికి, త్రిశంకుకు దీక్షను ఇచ్చాడు.
బభూవ స స్వయం ధీమానధ్వర్యుర్యజ్ఞకర్మణి। తస్మిన్హోతా చ శాండిల్యో బ్రహ్మా గౌతమ ఏవ చ॥౬.౫.
ఆ ధీమంతుడు తానే యజ్ఞంలో అధ్వర్యువుగా వ్యవహరించాడు. అక్కడ హోతగా శాండిల్యుడు, బ్రహ్మగా గౌతముడు వ్యవహరించారు.
ఆగ్నీధ్రశ్చ్యవనో నామ మైత్రావరుణః కార్మికః। ఉద్గాతా యాజ్ఞవల్క్యశ్చ ప్రతిహర్తా చ జైమినిః॥౬.౫.
అగ్నిధ్రుడిగా చ్యవనుడు, కర్మికుడిగా మైత్రావరుణుడు, ఉద్గాతగా యాజ్ఞవల్క్యుడు, ప్రతిహర్తగా జైమినీ వ్యవహరించారు.
ప్రస్తోతా శంకువర్ణశ్చ తథోన్నేతా చ గాలవః। పులస్త్యో బ్రాహ్మణాచ్ఛంసీ హోతా గర్గో మునీశ్వరః॥౬.౫.
ప్రస్తోతగా శంకువర్ణుడు, ఉనేతగా గాలవుడు, బ్రాహ్మణశంసిగా పులస్త్యుడు, హోతగా మునీశ్వరుడైన గార్గుడు వ్యవహరించారు.
నేష్టా చైవ తథాత్రిస్తు అచ్ఛావాకో భృగుః స్వయమ్। తాన్సర్వానృత్విజశ్చక్రే త్రిశంకుః శ్రద్ధయాన్వితః॥౬.౫.
నేష్టగా అత్రి, అచ్చావాకుడిగా భృగువు తానే వ్యవహరించాడు. త్రిశంకు, విశ్వాసంతో, వారందరినీ ఋత్విజులుగా నియమించాడు.
వాసోభిర్ముకుటైశ్చైవ కేయూరైః సమలంకృతాన్। కృత్వా కేశపరిత్యాగం దధత్కృష్ణాజినం తథా॥౬.౫.
వారిని వస్త్రాలు, ముకుటాలు, కేయూరాలతో అలంకరించి, జుట్టు తీసివేయించి, నల్ల మాన్పుల చర్మాలు ధరింపజేశాడు.
ఐణశృఙ్గసమాయుక్తః పయోవ్రతపరాయణః। దీర్ఘసత్రాయ తాన్సర్వాన్యోజయామాస వై తతః॥౬.౫.
మాన్పు కొమ్ములతో, పాలు మాత్రమే తీసుకునే వ్రతంలో స్థిరంగా ఉండి, వారందరినీ దీర్ఘకాల యజ్ఞంలో పాల్గొనింపజేశాడు.
ఏవం తస్మిన్ప్రవృత్తే చ దీర్ఘసత్రే యథోచితే। ఆజగ్ముర్బ్రాహ్మణా దివ్యా వేదవేదాంగపారగాః॥౬.౫.
అలా ఆ యజ్ఞం యథావిధిగా ప్రారంభమైనప్పుడు, వేదాలు, వేదాంగాలు బాగా తెలిసిన దివ్య బ్రాహ్మణులు అక్కడికి వచ్చారు.
తథాన్యే తార్కికాశ్చైవ గృహస్థాః కౌతుకాన్వితాః। దీనాంధకృపణాశ్చైవ యే చాన్యే నటనర్తకాః॥౬.౫.
అలాగే, ఇతర తార్కికులు, ఆసక్తితో ఉన్న గృహస్థులు, పేదలు, అంధులు, దయనీయులు, ఇంకా నటులు, నర్తకులు కూడా అక్కడికి వచ్చారు.
దీయతాం దీయతామాశు ఏతేషామేతదేవ హి। భుజ్యతాంభుజ్యతాం లోకాః ప్రసాదః క్రియతామితి॥౬.౫.
ఇది వెంటనే వీరికి ఇవ్వండి, ఇవ్వండి. ఈ లోకాలు వీరు అనుభవించాలి, అనుభవించాలి. వీరికి కృప చూపండి.
ఇత్యేష నినదస్తత్ర శ్రూయతే సతతం మహాన్। యజ్ఞవాటే సదా తస్మిన్నాన్యశ్చైవ కదాచన॥౬.౫.
అక్కడ యజ్ఞవాటికలో ఎప్పుడూ ఈ గొప్ప ప్రకటన మాత్రమే వినిపిస్తుంది, మరొకటి ఎప్పుడూ ఉండదు.
తత్ర సస్యమయాః శైలా దృశ్యంతే పరికల్పితాః। సువర్ణస్య చ రూప్యస్య రత్నానాం చ విశేషతః॥౬.౫.
అక్కడ ధాన్యంతో చేసిన కొండలు, బంగారం, వెండి, రత్నాలతో ప్రత్యేకంగా అలంకరించబడి కనిపిస్తాయి.
దానార్థం బ్రాహ్మణేంద్రాణామసంఖ్యాశ్చాపి ధేనవః। తథైవ వాజినో దాంతా మదోన్మత్తా మహాగజాః॥౬.౫.
బ్రాహ్మణులకోసం అనేక సంఖ్యల పశువులు, అలాగే బాగా శిక్షణ పొందిన గుర్రాలు, మదంతో ఉన్న గొప్ప ఏనుగులు కూడా ఉన్నాయి.
సమంతాత్కల్పితాస్తత్ర దృశ్యంతే పర్వతోపమాః। వర్తమానే మహాయజ్ఞే తస్మిన్నేవ సువిస్తరే॥౬.౫.
ఆ మహాయజ్ఞంలో చుట్టూ పర్వతాల్లాంటి ఏర్పాట్లు విస్తారంగా కనిపిస్తాయి.
ఆహూతా యజ్ఞభాగాయ నాభిగచ్ఛంతి దేవతాః। కేవలం వహ్నివక్త్రేణ తస్య గృహ్ణంతి తద్ధవిః॥౬.౫.
యజ్ఞభాగం కోసం ఆహ్వానించినా దేవతలు దగ్గరకు రారు; వారు ఆ హవిని అగ్నిముఖంగా మాత్రమే స్వీకరిస్తారు.