బ్రాహ్మణేభ్యో విశిష్టేభ్యో దీనేభ్యశ్చ విశేషతః। వ్రతాని చ ప్రచీర్ణాని రక్షితాః శరణాగతాః॥౬.౨.
ప్రతిష్టాత్మక బ్రాహ్మణులకు, ముఖ్యంగా బీదవారికి దానం చేసేవాడు. వ్రతాలు ఆచరించేవాడు, ఆశ్రయం కోరినవారిని రక్షించేవాడు.
పుత్రవల్లాలితా లోకాః శత్రవశ్చ నిషూదితాః। భ్రాంతాని భూతలే యాని తీర్థాన్యాయతనాని చ। తపస్విభ్యో యథాకామం యచ్ఛతా వాంఛితం ధనమ్॥౬.౨.
ప్రజలను తన పిల్లలవలె ఆదరించేవాడు, శత్రువులను సంహరించేవాడు. భూమిపై ఉన్న అన్ని తీర్థస్థలాలు, దేవాలయాలు సందర్శించేవాడు. తపస్సు చేసే వారికి వారు కోరినంత ధనం ఇచ్చేవాడు.
కస్యచిత్త్వథ కాలస్య వసిష్ఠో భగవాన్మునిః। తేన ప్రోక్తః సభామధ్యే సంస్థితో నతిపూర్వకమ్॥౬.౨.
ఒక సందర్భంలో, వసిష్ఠ మహర్షి సభలో నిలబడి ఉండగా, అతడిని గౌరవంతో సంబోధించారు.
త్రిశంకురువాచ। భగవన్యష్టుమిచ్ఛామి తేన యజ్ఞేన సాంప్రతమ్। గమ్యతే త్రిదివం యేన సశరీరేణ సత్వరమ్॥౬.౨.
త్రిశంకు అన్నాడు: భగవంతుడా, నేను ఆ యజ్ఞాన్ని చేయాలనుకుంటున్నాను. దాని ద్వారా శరీరంతో సహా త్వరగా స్వర్గానికి వెళ్లవచ్చు.
తస్మాత్కురు ప్రసాదం మే సంభారానాహర ద్రుతమ్। తస్య యజ్ఞస్య సిద్ధ్యర్థం యథార్హాన్బ్రాహ్మణాంస్తథా॥౬.౨.
కాబట్టి, నాపై దయ చూపించండి. ఆ యజ్ఞానికి కావలసిన వస్తువులను త్వరగా సమకూర్చండి. అలాగే, యాజ్ఞిక బ్రాహ్మణులను కూడా సరిగ్గా పిలవండి.
వసిష్ఠ ఉవాచ। న స కశ్చిత్క్రతుర్యేన గమ్యతే త్రిదివం నృప। అనేనైవ శరీరేణ సత్యమేతద్బ్రవీమ్యహమ్॥౬.౨.
వసిష్ఠుడు అన్నాడు: రాజా, ఈ శరీరంతో స్వర్గానికి వెళ్లే యజ్ఞం ఏదీ లేదు. నేను చెప్పేది నిజమే.
అగ్నిష్టోమాదయో యజ్ఞా యే ప్రోక్తాః ప్రాక్స్వయంభువా। అన్యదేహాంతరే స్వర్గః ప్రాప్యతే తైః కృతైర్నృప॥౬.౨.
స్వయంభువుడు చెప్పిన అగ్నిష్టోమాది యజ్ఞాలు, అవి చేసినవారికి మరొక జన్మలో స్వర్గాన్ని ఇస్తాయి, రాజా.
యది వా పృథివీపాల త్వయా యజ్ఞప్రభావతః। పార్థివో వా ద్విజో వాథ వైశ్యో వాన్యతరోఽపి వా॥౬.౨.
ఓ భూమిపాలకా, యజ్ఞశక్తితో నీవు రాజవైనా, బ్రాహ్మణుడైనా, వైశ్యుడైనా, లేక మరెవరిగా ఉన్నా...
స్వయం దృష్టః శ్రుతో వాపి సంజాతోఽత్ర ధరాతలే। స్వర్గం గతః శరీరేణ సహితస్తత్ప్రకీర్తయ॥౬.౨.
ఈ భూమిపై ఎవ్వరైనా శరీరంతోనే స్వర్గానికి వెళ్లినవారిని నువ్వు చూసినావా, వినినావా, లేదా తెలిసినావా? అలాంటి వారు ఉంటే చెప్పు.
త్రిశంకురువాచ। నాసాధ్యం విద్యతే బ్రహ్మంస్తవాహం వేద్మి తత్త్వతః। తస్మాత్కురు ప్రసాదం మే యథా స్యాన్మనసేప్సితమ్॥౬.౨.
త్రిశంకు ఇలా అన్నాడు: బ్రాహ్మణా, నీకు అసాధ్యం అనేది ఏదీ లేదు అని నేను నిజంగా తెలుసు. అందుకే, నా కోరిక నెరవేరేలా నాపై దయచూపు.
వసిష్ఠ ఉవాచ। అనృతం నోక్తపూర్వం మే స్వైరేష్వపి హి జిహ్వయా। తస్మాన్నాస్తి మఖః కశ్చిత్సత్యం త్వం యష్టుమిచ్ఛసి॥౬.౨.
వశిష్ఠుడు ఇలా అన్నాడు: నేను ఎప్పుడూ అబద్ధం మాట్లాడలేదు, సరదాగా కూడా కాదు. అందువల్ల, అలాంటి యజ్ఞం లేదు. అయినా నువ్వు నిజమైన యజ్ఞం చేయాలని కోరుకుంటున్నావు.
త్రిశంకురువాచ। యది మాం విప్రశార్దూల న త్వం యాజయితుం క్షమః। స్వర్గప్రదేన యజ్ఞేన వపుషానేన వై విభో॥౬.౨.
త్రిశంకు ఇలా అన్నాడు: బ్రాహ్మణులలో శ్రేష్ఠుడా, ఈ శరీరంతోనే స్వర్గాన్ని ఇచ్చే యజ్ఞం నాకై చేయడం నీ వల్ల కాకపోతే—
తత్కిం తే తపసః శక్త్యా బ్రాహ్మణస్య విచక్షణ। అపరం శృణు మే వాక్యం యద్బ్రవీమి పరిస్ఫుటమ్। శృణ్వతాం మునివృన్దానాం తథాన్యేషాం ద్విజోత్తమ॥౬.౨.
అయితే, బ్రాహ్మణుడి తపస్సు శక్తికి ప్రయోజనం ఏమిటి? నా మాటను స్పష్టంగా చెబుతున్నాను, ఈ మునులందరి సమక్షంలో, విను.
యది మే న కరోషి త్వం వచనం వదతోఽసకృత్। తేన యజ్ఞేన యక్ష్యేఽహం తత్కృత్వాన్యం ద్విజం గురుమ్॥౬.౨.
నువ్వు నా మాటను పదే పదే చెప్పినా చేయకపోతే, నేను ఆ యజ్ఞాన్ని తానే చేసుకుని, తర్వాత ఇంకొక బ్రాహ్మణుడిని గురువుగా చేసుకుంటాను.
సూత ఉవాచ। తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా వసిష్ఠో భగవాంస్తతః। తమువాచ విహస్యోచ్చైః కురుష్వైవం మహీపతే॥౬.౨.
సూతుడు ఇలా అన్నాడు: అతని మాటలు విని, వశిష్ఠ మహర్షి పెద్దగా నవ్వి, 'నీ ఇష్టం వచ్చినట్లు చేసుకో రాజా' అని అన్నాడు.
సూత ఉవాచ। తతః ప్రణమ్య భూయః స వసిష్ఠం మునిపుంగవమ్। యయౌ తత్ర సుతాస్తస్య యత్ర తే శతసంఖ్యకాః॥౬.౩.
సూతుడు ఇలా అన్నాడు: అప్పుడు, వశిష్ఠ మహర్షికి మళ్లీ నమస్కరించి, వశిష్ఠుని వందలాది మంది కుమారులు ఉన్న చోటికి త్రిశంకు వెళ్లాడు.
తానపి ప్రాహ నత్వా స తమేవార్థం నరాధిపః। వసిష్ఠవచనం కృత్స్నం తస్య తైరపి శంసితమ్॥౬.౩.
వారికీ నమస్కరించి, రాజు అదే విషయాన్ని చెప్పాడు. వారు కూడా వశిష్ఠుడు చెప్పినదాన్ని అంతా అతనికి వివరించారు.
తతస్తాన్స పునః ప్రాహ యుష్మాకం జనకోఽధునా। అశక్తో మా దివం నేతుం సశరీరం విసర్జితః॥౬.౩.
తర్వాత అతడు మళ్లీ వారితో ఇలా అన్నాడు: 'మీ తండ్రి ఇప్పుడు నన్ను ఈ శరీరంతో స్వర్గానికి తీసుకెళ్లలేడు. ఆయన తప్పుకున్నాడు.'
తస్మాద్యది న మాం యూయం యాజయిష్యథ సాంప్రతమ్। పరిత్యజ్య కరిష్యామి శీఘ్రమన్యం పురోహితమ్॥౬.౩.
కాబట్టి, మీరు ఇప్పుడు నాకై యజ్ఞం చేయకపోతే, వెంటనే మిమ్మల్ని వదిలేసి ఇంకొక పురోహితుడిని తీసుకుంటాను.
యో మాం యజ్ఞప్రభావేన నయిష్యతి సురాలయమ్। అనేనైవ శరీరేణ సహితం గురుపుత్రకాః॥౬.౩.
ఈ యజ్ఞ శక్తితో నన్ను ఈ శరీరంతోనే దేవతల లోకానికి తీసుకెళ్లగలవాడు ఎవరో, ఆ గురుపుత్రులారా, అతడినే నేను గురువుగా స్వీకరిస్తాను.
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా సర్వే తే మునిసత్తమాః। పరం కోపం సమావిష్టాస్తమూచుః పరుషాక్షరైః॥౬.౩.
అతని మాటలు విని, ఆ మహర్షులు అందరూ తీవ్రమైన కోపంతో అతనిని కఠినమైన మాటలతో మందలించారు.
యస్మాత్త్వయా గురుస్త్యక్తో హితకృత్పాపవానసి। తస్మాద్భవాధునా పాప చండాలో లోకనిందితః॥౬.౩.
నువ్వు నీ గురువును వదిలేసి, నీకు మేలుచేసేవాడిని నిర్లక్ష్యం చేశావు కాబట్టి, ఇప్పుడు పాపి అయ్యావు. అందుకే, పాపాత్ముడవై, లోకానికి తక్కువగా కనిపించే చండాలుడవు.
అథ తద్వచనాంతే స తత్క్షణాత్పృథివీపతిః। బభూవాంత్యజరూపాఢ్యో వికృతాకారదేహభృత్॥౬.౩.
వారు అలా అన్న వెంటనే, ఆ రాజు ఒక్క క్షణంలోనే చండాలుడిలా వికృత రూపంతో మారిపోయాడు.
యవమధ్యః కృశగ్రీవః పింగాక్షో భుగ్ననాసికః। కృష్ణాంగః శంకువర్ణశ్చ దుర్గంధేన సమావృతః॥౬.౩.
అతని నడుము పలుచగా, మెడ బలహీనంగా, కన్నులు పింగళంగా, ముక్కు వంకరగా, అవయవాలు నల్లగా, రంగు ఇనుపలా, దుర్గంధంతో చుట్టుముట్టి ఉన్నాడు.
అథాత్మానం సమాలోక్య వికృతం స నరాధిపః। చణ్డాలధర్మిణం సద్యో లజ్జయాఽధోముఖః స్థితః॥౬.౩.
తనను అలా వికృతంగా, చండాల లక్షణాలతో చూసి, ఆ రాజు వెంటనే సిగ్గుతో తల వంచి నిలబడ్డాడు.
యాహియాహీతి విప్రైస్తైర్భర్త్స్యమానో ముహుర్ముహుః। సర్వతః సారమేయైశ్చ క్లిశ్యమానో నిరర్గలైః। కాకకోకిలసంకాశో జీర్ణవస్త్రావగుంఠితః॥౬.౩.
బ్రాహ్మణులు 'పో, పో' అని పదే పదే అరవడం, చుట్టూ ఉన్న కుక్కలు అతన్ని బాధించడం, అతడు కాకి లేదా కోయిలలా కనిపిస్తూ, పాడిపోయిన దుస్తులు ధరించి నిలబడ్డాడు.
తతః స చిన్తయామాస దుఃఖేన మహతా వృతః। కిం కరోమి క్వ గచ్ఛామి కథం శాంతిర్భవిష్యతి॥౬.౩.
అంతటి పెద్ద బాధతో మునిగిపోయి, "ఇప్పుడు నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? నాకు శాంతి ఎలా కలుగుతుంది?" అని ఆ రాజు మనసులో ఆలోచించసాగాడు.
కిం మయైతత్సుమూర్ఖేణ వాంఛితం దుర్లభం పదమ్। తత్ప్రభావేన విభ్రష్టః కులధర్మోఽపి మే స్వకః॥౬.౩.
నేను ఎంత మూర్ఖుడిని! అందరికీ దుర్లభమైన స్థితిని కోరుకున్నాను. దాని ప్రభావంతో మా కుటుంబ ధర్మమే నశించిపోయింది.
కిం జలం ప్రవిశామ్యద్య కిం వా దీప్తం హుతాశనమ్। భక్షయామి విషం కిం వా కథం స్యాన్మృత్యురద్య మే॥౬.౩.
ఈ రోజు నీటిలోకి దూకాలా? లేక మండుతున్న అగ్నిలోకి పోవాలా? విషం తినాలా? మరణం నాకు ఎలా వస్తుందో తెలియడం లేదు.
అనేన వపుషా దారాన్వీక్షయిష్యామి తాన్కథమ్। తాదృశేన శరీరేణ యాభిః సంక్రీడితం మయా॥౬.౩.
ఈ శరీరంతో నేను నా భార్యలను ఎలా చూడగలను? ఎప్పుడో వారితో ఆనందంగా గడిపాను, ఇప్పుడు నా శరీరం ఇలానే ఉంది.