స్వేషు స్వేషు చ ధర్మేషు కచ్చిద్వర్ణాశ్రమాస్తథా
వర్ణాశ్రమాలు తమ తమ ధర్మాలలో స్థిరంగా ఉన్నాయా?
ధూర్జటిః పరిపృఛ్యేతి హృష్టం వైకుంఠనాయకమ్। బ్రహ్మాణం చాపి పప్రచ్ఛ బ్రాహ్మం తేజః సమేధతే ।। 4.2.87.
ధూర్జటి ఆనందంగా వైకుంఠనాయకుడిని అడిగి, బ్రహ్మను కూడా ప్రశ్నించాడు. ఆ బ్రహ్మలో బ్రాహ్మ తేజస్సు ప్రకాశించింది.
సత్యమస్ఖలితం కచ్చిదస్తి త్రైలోక్యమండపే
మూడు లోకాల సభలో కలుషరహితమైన సత్యం ఉందా?
ఇంద్రాదయః సురాః కచ్చిత్స్వేషు స్వేషు పురేష్వహో
ఇంద్రుడు మరియు ఇతర దేవతలు తమ తమ నగరాల్లో ఉన్నారా?
ప్రత్యేకం పరిపృచ్ఛయేశః సర్వానిత్థం కృతాదరాన్
ప్రభువు అందరినీ గౌరవంతో ఇలా ఒక్కొక్కరిని అడిగాడు.
విససర్జాథ తాన్సర్వాన్దేవః సౌధం సమావిశత్
తర్వాత ఆ దేవుడు అందరినీ పంపించి, తన మహాప్రాసాదంలోకి ప్రవేశించాడు.
మధ్యే మార్గం స చింతోభూద్దక్షః సత్యాః పితా తదా
మధ్య మార్గంలో, సత్యవంతుడైన దక్షుడు లోతైన ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు.
అతీవ క్షుబ్ధచిత్తోభూన్మందరాఘాతతోఽబ్ధివత్
మందర పర్వతం సముద్రాన్ని తాకినట్లు, అతని మనస్సు బాగా కలవరపడింది.
అతీవగర్వితో జాతః సతీ మే ప్రాప్య కన్యకామ్
సతీని తన కుమార్తెగా పొందినందుకు అతడు ఎంతో గర్వంగా మారాడు.
కిం వంశ్యస్త్వేష కిం గోత్రః కిం దేశీయః కిమాత్మకః
నీ వంశం ఏమిటి? నీ గోత్రం ఏది? నీవు ఏ దేశానికి చెందినవాడవు? నీ స్వభావం ఏమిటి?
న ప్రాయశస్తపస్వ్యేష క్వ తపః క్వాస్త్రధారణమ్
ఇతడు సాధారణంగా తపస్సు చేయడంలో ఆసక్తి చూపడు; అతనికి ఎక్కడ తపస్సు ఉంది? ఆయుధాలపై పట్టు ఎక్కడ ఉంది?
అసౌ న బ్రహ్మచారీ స్యాత్కృతపాణిగ్రహ స్థితిః 4.2.87.
ఇతడు బ్రహ్మచారి అని చెప్పలేం, ఎందుకంటే పెళ్లి చేసుకున్నవాడు.
న బ్రాహ్మణోభవత్యేష యతో వేదో న వేత్త్యముమ్
ఇతడు బ్రాహ్మణుడు కాదు, ఎందుకంటే వేదాలు తెలియవు.
క్షతాత్సంత్రాణనాత్క్షత్రం తత్క్వాస్మిన్ప్రలయప్రియే
గాయపడినవారిని కాపాడడమే క్షత్రియ ధర్మం; కానీ ఈ ప్రళయాన్ని ఇష్టపడే వాడిలో అది ఎక్కడ ఉంది?
శూద్రోపి న భవేత్ప్రాయో నాగయజ్ఞోపవీతవాన్
ఇతడు శూద్రుడూ కాదు, ఎందుకంటే నాగయజ్ఞోపవీతం ధరించడు.
సర్వః ప్రకృత్యా జ్ఞాయేత స్థాణుః ప్రకృతివర్జితః
ప్రతి ఒక్కరిని వారి స్వభావం ద్వారానే తెలుసుకోవాలి; కానీ స్థాణువు స్వభావం లేనివాడు.
యోషాపి న భవేదేష యతోసౌ శ్మశ్రులాననః
ఇతడు స్త్రీ కూడా కాదు, ఎందుకంటే ఇతని ముఖాన్ని మీసం, గడ్డం అలంకరించాయి.
బాలోపి న భవత్యేష యతోఽయం బహువార్షికః
ఇతడు పిల్లవాడు కూడా కాదు, ఎందుకంటే ఇతడు చాలా సంవత్సరాల వయస్సు కలవాడు.
అతో యువత్వం సంభావ్యం నాత్ర నూనం చిరంతనే
అందువల్ల యవ్వనం ఉందేమో అనుకోవచ్చు, కానీ పాతదనమైతే ఖచ్చితంగా లేదు.
బ్రహ్మాదీన్సంహరేత్ప్రాంతే తథాపి చ న పాతకీ
బ్రహ్మాదులను అంతంలో నాశనం చేసినా కూడా ఇతడు పాపి కాదు.
అహో ధార్ష్ట్యం మహద్దృష్టం జటిలస్యాద్య చాద్భుతమ్ 4.2.87.
ఓహో! ఈ జటాధారికి ఈరోజు ఎంత గొప్ప ధైర్యం, ఎంత ఆశ్చర్యం కనిపిస్తోంది!
ఏవంభూతా భవంత్యేవ మాతాపితృవివర్జితాః
తల్లిదండ్రులు లేని వారు ఇలానే ఉంటారు.
స్వచ్ఛందచారిణోఽనాథాః సర్వత్ర స్వాభిమానినః
తలదాపు లేని వారు తమ ఇష్టానుసారం తిరుగుతారు, ఎక్కడైనా గర్వంగా ఉంటారు.
జామాతౄణాం స్వభావోయం ప్రాయశో గర్వభాజనమ్
జామాతుల స్వభావమే ఇదే, సాధారణంగా వారు గర్వానికి కారణం.
ద్విజరాజః స గర్విష్ఠో రోహిణీప్రేమనిర్భరః
ఆ ద్విజరాజు అత్యంత గర్విష్టుడు, రోహిణికి అపారమైన ప్రేమతో నిండిపోయాడు.
అస్యాహం గర్వసర్వస్వం హరిష్యామ్యేవ శూలినః
ఈ త్రిశూలధారికి ఉన్న గర్వాన్ని పూర్తిగా నేను తీసేస్తాను.
తథాస్యాహం కరిష్యామి మానహానిం చ సర్వతః
అతని గౌరవాన్ని పూర్తిగా పోగొట్టేలా నేను చేస్తాను.
ప్రాప్య స్వభవనం దేవానాజుహావ సవాసవాన్
తన ఇంటికి చేరిన తరువాత, దేవతలను ఇంద్రునితో కలిసి పిలిచాడు.
భవంతు యజ్ఞసంభారానానయంతు త్వరాన్వితాః
యజ్ఞానికి కావలసిన వస్తువులు త్వరగా తీసుకొచ్చండి.
మహాక్రతూపద్రష్టారం యజ్ఞపూరుషమేవ చ
మహా యజ్ఞాలను పర్యవేక్షించే వాడిని, యజ్ఞస్వరూపుడైన వాడిని కూడా తీసుకొచ్చండి.