ఇయం స్వర్ణఖనిస్తూర్ణం మనోభీష్టఫలప్రదా
ఈ బంగారు ఖని మనసులో కోరిన ఫలితాన్ని త్వరగా ఇస్తుంది.
భూయాదత్ర పరం తీర్థం సర్వపాపహరం సదా
ఇక్కడ ఎప్పుడూ పాపాలను తొలగించే పరమ పవిత్రతీర్థం ఉండాలి.
వైశాఖే శుక్లద్వాదశ్యాం యాత్రా సాంవత్సరీ స్మృతా
వైశాఖ మాసంలో శుక్ల ద్వాదశి రోజున జరిగే ఉత్సవాన్ని సంవత్సరానికి ఒకసారి జరుపుతారు.
ప్రతస్థే నిజకార్యార్థే గురోరాశ్రమముత్సుకః
తన అవసరానికి ఉత్సాహంగా గురువు ఆశ్రమానికి బయలుదేరాడు.
రాజా స కృతకృత్యోఽథ శేషం సంగృహ్య తద్ధనమ్ 2.8.4.
రాజు తన పని పూర్తిచేసుకుని మిగిలిన ధనాన్ని కూడబెట్టుకున్నాడు.
ఏవం స్వర్ణఖనేర్జాతం మాహాత్మ్యం చ మునీశ్వరాత్
అలా ఆ బంగారు గని మహిమను మహర్షి వివరించారు.
విశ్వామిత్రో నిజం శిష్యం కౌత్సం క్రోధేన తాదృశమ్
విశ్వామిత్రుడు కోపంతో తన శిష్యుడు కౌత్సుని ఉద్దేశించి ఇలా అన్నాడు.
దుష్ప్రాప్యమర్థం యత్నేన బహు ప్రార్థితవాంస్తదా
ఆ సమయంలో అతడు చాలా కష్టంగా దొరికే వస్తువును పదే పదే కోరాడు.
విశ్వామిత్రో మునిశ్రేష్ఠః స దివ్యజ్ఞానలోచనః
దివ్యజ్ఞానం కలిగిన మహర్షుల్లో శ్రేష్ఠుడైన విశ్వామిత్రుడు
నిజాశ్రమే తపో దుర్గం చకార ప్రయతో వ్రతీ
తన ఆశ్రమంలో భక్తితో కఠినమైన తపస్సు ఆచరించాడు.
ఆగత్య చ క్షుధాక్రాంత ఉచ్చైః ప్రోవాచ స ద్విజః పాయసం శుచి చోష్ణం చ శీఘ్రం క్షుధార్త్తినే ద్విజ
అక్కడికి వచ్చి ఆకలితో బాధపడుతూ ఆ బ్రాహ్మణుడు బలంగా ఇలా అన్నాడు: 'బ్రాహ్మణా! ఆకలితో ఉన్నవాడికి వెంటనే శుద్ధమైన వేడి పాయసం ఇవ్వండి.'
ఇతి శ్రుత్వా వచః క్షిప్రం విశ్వామిత్రః ప్రయత్నతః
ఈ మాటలు వినగానే విశ్వామిత్రుడు వెంటనే జాగ్రత్తగా
తదాదాయోత్థితం దృష్ట్వా దుర్వాసాస్తం విలోకయన్
అప్పటికి తీసుకొచ్చినదాన్ని తీసుకుని, అతను లేచిన దృశ్యాన్ని దుర్వాసుడు చూశాడు.
క్షణం సహస్వ విప్రేన్ద్ర యావత్స్నాత్వా వ్రజామ్యహమ్
బ్రాహ్మణ శ్రేష్ఠా! నేను స్నానం చేసి వచ్చేవరకు క్షణం ఓర్పుతో ఉండండి.
ఇత్యుక్త్వా స జగామైవ దుర్వాసాః స్వాశ్రమం తదా
ఇలా చెప్పి దుర్వాసుడు తన ఆశ్రమానికి వెళ్లిపోయాడు.
విశ్వామిత్రస్తపోనిష్ఠస్తదా సానురివాఽచలః 2.8.5.
ఆ సమయంలో తపస్సులో స్థిరంగా ఉన్న విశ్వామిత్రుడు పర్వత శిఖరంలా నిలిచాడు.
తస్య శుశ్రూషణపరో మునిః కౌత్సో యతవ్రతః
వ్రతాన్ని పాటిస్తూ కౌత్సుడు ఆ మహర్షికి సేవ చేయడంలో నిమగ్నమయ్యాడు.
పునరాగత్య స మునిర్దుర్వాసా గతకల్మషః
తర్వాత ఆ ముని దుర్వాసుడు తిరిగి వచ్చి పాపరహితుడయ్యాడు.
తస్మిన్గతే మునివరే విశ్వామిత్రస్తపోనిధిః
ఆ మహర్షి వెళ్లిపోయిన తర్వాత తపస్సులో నిధిగా ఉన్న విశ్వామిత్రుడు
స విసృష్టో గురుం ప్రాహ దక్షిణా ప్రార్థ్యతామితి దక్షిణా తవ శుశ్రూషా గృహం వ్రజ యతవ్రత
అలా గురువు అనుమతినిచ్చిన తరువాత, అతడు ఇలా అన్నాడు: 'దక్షిణా అడగండి. మీ సేవే నాకు దక్షిణా. వ్రతాన్ని పాటించేవాడా! ఇంటికి వెళ్ళు.'
పునఃపునర్గురుం ప్రాహ శిష్యో నిర్బన్ధవాన్యదా
శిష్యుడు మళ్లీ మళ్లీ గురువును ఆతురంగా అడిగాడు.
సువర్ణస్య సువర్ణస్య చతుర్దశ సమాహర
పద్నాలుగు తులాల బంగారం తెచ్చిపెట్టుము.
ఇత్యుక్తో గురుణా కౌత్సో విచార్య సముపాగమత్
గురువు చెప్పినట్లు కౌత్సుడు ఆలోచించి, అక్కడికి వచ్చాడు.
ఇత్యుక్తం తే మునివర త్వయా పృష్టం హి యత్పునః
మహర్షీ, మీరు మళ్లీ అడిగినదానికి ఇలా సమాధానం చెప్పాను.
తస్మాద్దక్షిణదిగ్భాగే సంభేదః సిద్ధసేవితః
అందువల్ల దక్షిణ దిశలో సిద్ధులు సందర్శించే సంగమం ఉంది.
తత్ర స్నాత్వా మహాభాగ భవన్తి విరజా నరాః తదాప్నోతి స ధర్మాత్మా తత్ర స్నాత్వా యతవ్రతః ।। 2.8.5.
అక్కడ స్నానం చేసినవారు, మహాభాగ, కలుషం లేకుండా శుద్ధులవుతారు. నియమంగా స్నానం చేసిన ధర్మాత్ముడు ఆ ఫలితాన్ని పొందుతాడు.
స్వర్ణాదికం చ యో దద్యాద్బ్రాహ్మణే వేదపారగే
బ్రాహ్మణుడికి, వేదాలు నేర్చుకున్నవారికి బంగారం మొదలైన దానాలు ఇచ్చినవాడు,
తిలోదకీసరయ్వోశ్చ సంగమే లోకవిశ్రుతే
ప్రపంచంలో ప్రసిద్ధమైన తిలోదకి, సరస్వతి నదుల సంగమంలో,
ఉపవాసం చ యః కృత్వా విప్రాన్సంతర్పయేన్నరః
ఉపవాసం చేసి, బ్రాహ్మణులను తృప్తిపరిచినవాడు,
ఏకాహారస్తు యస్తిష్ఠేన్మాసం తత్ర యతవ్రతః
అక్కడ నెల రోజుల పాటు నియమంగా ఒక్క భోజనం మాత్రమే చేసినవాడు,